Του Μάριου Χαραλαμπίδη, Μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του Cyprus Investment Funds Association και Partner& Board Member της Grant Thornton Κύπρου
Τα τελευταία χρόνια, στην Κύπρο μιλάμε για ανθεκτικότητα. Λέμε ότι η οικονομία αντέχει, ότι η ανάπτυξη παραμένει ισχυρή, ότι τα δημόσια οικονομικά βελτιώνονται και ότι η χώρα συνεχίζει να προσελκύει διεθνείς επιχειρήσεις. Όλα αυτά είναι αλήθεια. Όμως, υπό τις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες, αυτά τα δεδομένα από μόνα τους δεν αρκούν πλέον.
Ο κόσμος γύρω μας γίνεται ολοένα και πιο ασταθής. Ο πόλεμος στην περιοχή, οι πιέσεις στις τιμές της ενέργειας, οι διαταραχές στις εμπορικές διαδρομές, η πολυπλοκότητα των κυρώσεων και η αυξανόμενη αβεβαιότητα δεν αποτελούν πλέον μακρινά ζητήματα. Για την Κύπρο είναι ζητήματα που βρίσκονται πολύ κοντά μας. Γεωγραφικά, είμαστε τοποθετημένοι σε μια ευαίσθητη περιοχή του κόσμου. Εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από τον τουρισμό, τις υπηρεσίες, τη ναυτιλία και τις διασυνοριακές επιχειρηματικές δραστηριότητες. Αυτό δημιουργεί ευκαιρίες, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει και την έκθεσή μας σε κινδύνους.
Γι’ αυτό η Κύπρος χρειάζεται να δει πιο σοβαρά τον ρόλο των χρηματοοικονομικών υπηρεσιών στην οικονομία. Και κατά τη δική μου άποψη, ένα μέρος αυτού του τομέα αξίζει πολύ μεγαλύτερη προσοχή από αυτή που συνήθως λαμβάνει: τα επενδυτικά ταμεία και οι διαχειριστές επενδυτικών ταμείων.
Πολύ συχνά, τα ταμεία αντιμετωπίζονται ως ένα εξειδικευμένο προϊόν ή ως ένα τεχνικό κομμάτι της αγοράς επαγγελματικών υπηρεσιών. Αυτή η προσέγγιση είναι πολύ περιοριστική. Στο σημερινό περιβάλλον, τα ταμεία θα πρέπει να θεωρούνται μέρος της οικονομικής «άμυνας» της χώρας. Δεν είναι απλώς νομικές δομές. Είναι εργαλεία που μπορούν να κατευθύνουν κεφάλαια προς την πραγματική οικονομία, ακριβώς τη στιγμή που η οικονομία τα χρειάζεται περισσότερο.
Γιατί; Διότι σε δύσκολες περιόδους, η πρόσβαση σε σωστά δομημένο κεφάλαιο έχει σημασία. Οι οικονομίες δεν γίνονται ισχυρότερες μόνο μέσω δημόσιων δαπανών ή τραπεζικού δανεισμού. Γίνονται ισχυρότερες και όταν ιδιωτικά κεφάλαια διοχετεύονται στους σωστούς τομείς, με σωστή διακυβέρνηση, ταχύτητα και πειθαρχία. Και ακριβώς εκεί τα επενδυτικά ταμεία μπορούν να διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο.
Η Κύπρος διαθέτει ήδη έναν αξιόπιστο τομέα επενδυτικών ταμείων. Ο τομέας έχει αναπτυχθεί, έχει ωριμάσει και έχει αποκτήσει ουσία. Όμως το επόμενο βήμα δεν είναι απλώς να αυξηθούν τα υπό διαχείριση κεφάλαια. Το επόμενο βήμα είναι να χρησιμοποιηθεί ο τομέας πιο έξυπνα.
Για παράδειγμα, εάν οι γεωπολιτικές εντάσεις συνεχιστούν, η Κύπρος θα χρειαστεί περισσότερες επενδύσεις σε τομείς που ενισχύουν την ανθεκτικότητα της χώρας. Η ενέργεια είναι ένας από αυτούς. Οι ψηφιακές υποδομές είναι ένας άλλος. Τα logistics, τα εξειδικευμένα ακίνητα, η υγεία, οι τεχνολογικές πλατφόρμες, η ρυθμιζόμενη πίστωση και οι περιφερειακές επιχειρηματικές υπηρεσίες είναι επίσης τομείς όπου το ιδιωτικό κεφάλαιο μπορεί να κάνει πραγματική διαφορά. Αυτά δεν είναι αφηρημένα θέματα. Συνδέονται άμεσα με το πώς η Κύπρος μπορεί να προστατεύσει την ανάπτυξη, να στηρίξει θέσεις εργασίας και να ενισχύσει τη θέση της σε μια δύσκολη περιοχή.
Γι’ αυτό οι διαχειριστές επενδυτικών ταμείων είναι εξίσου σημαντικοί με τα ίδια τα ταμεία. Ένας καλός διαχειριστής δεν επιλέγει απλώς επενδύσεις. Αντιλαμβάνεται την κατεύθυνση της αγοράς πριν ακόμη αντιδράσει πλήρως η ίδια η αγορά. Σήμερα αυτό σημαίνει κατανόηση του γεωπολιτικού κινδύνου και όχι μόνο του χρηματοοικονομικού κινδύνου. Σημαίνει να τίθενται πιο δύσκολα ερωτήματα. Ποιοι τομείς θα πιεστούν αν αυξηθούν τα μεταφορικά κόστη; Ποιες επιχειρήσεις θα χρειαστούν νέο κεφάλαιο αν αλλάξουν οι εφοδιαστικές αλυσίδες; Ποιοι επενδυτές θα αναζητήσουν ευρωπαϊκές, καλά ρυθμιζόμενες δομές πιο κοντά στην περιοχή; Ποιες οικογένειες και εταιρείες θα μεταφέρουν περιουσιακά στοιχεία σε χώρες που προσφέρουν σταθερότητα και κράτος δικαίου;
Η Κύπρος βρίσκεται σε καλή θέση για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου. Αυτή η γεωγραφική θέση δημιουργεί κινδύνους, αλλά δημιουργεί και υπόσταση. Σε περιόδους αβεβαιότητας, η υπόσταση αυτή έχει ιδιαίτερη αξία. Οι επενδυτές δεν αναζητούν μόνο φορολογική αποδοτικότητα ή χαμηλό κόστος. Αναζητούν εμπιστοσύνη, νομική βεβαιότητα, σωστή διακυβέρνηση και εγγύτητα στις ευκαιρίες. Η Κύπρος μπορεί να προσφέρει όλα αυτά, αλλά μόνο αν κινηθεί με αυτοπεποίθηση και στρατηγικό σκοπό.
Η χώρα δεν πρέπει να προσπαθήσει να αντιγράψει μεγαλύτερα κέντρα επενδυτικών ταμείων. Δεν χρειάζεται να γίνει ένα ακόμη Λουξεμβούργο ή Δουβλίνο. Η Κύπρος πρέπει να χτίσει πάνω σε αυτό που την κάνει διαφορετική. Διαθέτει ήδη ισχυρή βάση επαγγελματικών υπηρεσιών, οικείο νομικό περιβάλλον, έμπειρη κοινότητα χρηματοοικονομικών υπηρεσιών και στρατηγική τοποθεσία. Πρέπει να αξιοποιήσει αυτά τα πλεονεκτήματα ώστε να εξελιχθεί σε ένα εξειδικευμένο και αξιόπιστο περιφερειακό κέντρο ιδιωτικού κεφαλαίου.
Αυτό σημαίνει επίσης ότι πρέπει να είμαστε ειλικρινείς απέναντι στους κινδύνους. Μια παρατεταμένη κρίση στην περιοχή μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την Κύπρο. Ο τουρισμός μπορεί να επιβραδυνθεί. Η ναυτιλία μπορεί να δεχθεί πιέσεις. Το κόστος μπορεί να αυξηθεί. Η επενδυτική ψυχολογία μπορεί να αποδυναμωθεί. Η άντληση κεφαλαίων μπορεί να γίνει δυσκολότερη. Συναλλαγές μπορεί να καθυστερήσουν. Σε μια μικρή οικονομία, αυτές οι πιέσεις γίνονται αισθητές πολύ γρήγορα.
Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο ο τομέας των επενδυτικών ταμείων έχει σημασία. Σε περιόδους αβεβαιότητας, οι χώρες χρειάζονται περισσότερα από αισιοδοξία. Χρειάζονται κεφάλαιο με δομή. Χρειάζονται επενδυτικά οχήματα που μπορούν να κινηθούν με πειθαρχία. Χρειάζονται διαχειριστές που κατανοούν τον κίνδυνο έγκαιρα και όχι αφού έχει ήδη προκληθεί η ζημιά. Χρειάζονται ιδιωτικά κεφάλαια που μπορούν να εισέλθουν σε τομείς όπου η ανθεκτικότητα πρέπει να οικοδομηθεί και όχι απλώς να συζητείται.
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος για τον οποίο αυτό έχει σημασία. Η Κύπρος πέρασε πολλά χρόνια χτίζοντας ένα διεθνές επιχειρηματικό μοντέλο. Το μοντέλο αυτό έφερε πραγματικά οφέλη. Όμως ταυτόχρονα έκανε τη χώρα εξαρτημένη από εξωτερικές ροές και εξωτερική εμπιστοσύνη. Η επόμενη φάση πρέπει να είναι πιο ισχυρή. Η Κύπρος δεν πρέπει να περιορίζεται μόνο στο να φιλοξενεί διεθνείς επιχειρήσεις, αλλά να διαμορφώνει το πού κατευθύνεται το κεφάλαιο και για ποιο λόγο. Αυτός είναι ένας πιο προηγμένος ρόλος. Δημιουργεί μεγαλύτερο βάθος και περισσότερη αξία για την οικονομία.
Αν θέλουμε η Κύπρος να διατηρήσει ουσιαστικό ρόλο σε έναν πιο δύσκολο κόσμο, τότε πρέπει να σκεφτούμε πέρα από την παλιά συνταγή. Τα επενδυτικά ταμεία και οι διαχειριστές τους δεν είναι απλώς μέρος της βιομηχανίας χρηματοοικονομικών υπηρεσιών. Μπορούν να αποτελέσουν μέρος της εθνικής απάντησης στην αβεβαιότητα. Μπορούν να βοηθήσουν τη χώρα να προσελκύσει καλύτερο κεφάλαιο, να στηρίξει ισχυρότερους τομείς και να οικοδομήσει μια πιο ανθεκτική οικονομία.
Γι’ αυτό η συζήτηση πρέπει να μετακινηθεί από το περιθώριο στο επίκεντρο. Τα επόμενα χρόνια, ο τομέας των επενδυτικών ταμείων δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο με βάση το μέγεθός του. Πρέπει να αξιολογείται με βάση τον αντίκτυπό του. Και για την Κύπρο, αυτός ο αντίκτυπος μπορεί να αποδειχθεί πολύ μεγαλύτερος απ’ όσο πολλοί ακόμη πιστεύουν.
