Στην ομιλία του στο Νταβός, ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney περιέγραψε με ωμό ρεαλισμό τη διάλυση της λεγόμενης «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» και κάλεσε τις μεσαίες δυνάμεις να σταματήσουν να προσποιούνται ότι το παλιό σύστημα λειτουργεί.
Υποστήριξε ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου η οικονομική διασύνδεση χρησιμοποιείται ως όπλο, και πρότεινε μια νέα στρατηγική: ειλικρίνεια, ενίσχυση της εθνικής ανθεκτικότητας και δημιουργία ευέλικτων συμμαχιών μεταξύ «μεσαίων δυνάμεων», ώστε να διαμορφώσουν από κοινού ένα πιο δίκαιο και λειτουργικό διεθνές πλαίσιο.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
- Στην ομιλία του στο Νταβός, ο Καναδός πρωθυπουργός Mark Carney περιέγραψε με ωμό ρεαλισμό τη διάλυση της λεγόμενης «διεθνούς τάξης βασισμένης σε κανόνες» και κάλεσε τις μεσαίες δυνάμεις να σταματήσουν να προσποιούνται ότι το παλιό σύστημα λειτουργεί.
- Υποστήριξε ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια εποχή ανεξέλεγκτου ανταγωνισμού μεγάλων δυνάμεων, όπου η οικονομική διασύνδεση χρησιμοποιείται ως όπλο, και πρότεινε μια νέα στρατηγική: ειλικρίνεια, ενίσχυση της εθνικής ανθεκτικότητας και δημιουργία ευέλικτων συμμαχιών μεταξύ «μεσαίων δυνάμεων», ώστε να διαμορφώσουν από κοινού ένα πιο δίκαιο και λειτουργικό διεθνές πλαίσιο.
- «Ζώντας μέσα στο ψέμα»
- Το δίλημμα των μεσαίων δυνάμεων
- Η νέα στρατηγική του Καναδά
- «Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
- Ένα τέλος χωρίς νοσταλγία
Μιλώντας στο World Economic Forum στο Νταβός, ο Mark Carney δεν επιχείρησε να ωραιοποιήσει την κατάσταση. Αντίθετα, περιέγραψε τον κόσμο όπως είναι σήμερα: μια διεθνή σκηνή όπου η ισχύς επιστρέφει στο προσκήνιο, οι κανόνες εφαρμόζονται επιλεκτικά και η γεωπολιτική σύγκρουση δεν περιορίζεται πλέον από θεσμικά «φρένα».
Ο Καναδός πρωθυπουργός μίλησε για μια ρήξη και όχι για ομαλή μετάβαση. Οι κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών – χρηματοπιστωτικές, υγειονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές, αποκάλυψαν, όπως είπε, τα όρια της ακραίας παγκοσμιοποίησης. Εκεί όπου κάποτε η οικονομική διασύνδεση παρουσιαζόταν ως αμοιβαίο όφελος, σήμερα χρησιμοποιείται ως μέσο πίεσης: δασμοί, έλεγχος χρηματοπιστωτικών υποδομών και «όπλα» στις εφοδιαστικές αλυσίδες.
«Ζώντας μέσα στο ψέμα»
Κεντρικό σημείο της ομιλίας του ήταν η αναφορά στο δοκίμιο του Βάτσλαβ Χάβελ Η δύναμη των ανίσχυρων. Ο Carney χρησιμοποίησε το παράδειγμα του μπακάλη που κρεμάει μια πινακίδα στην οποία δεν πιστεύει, απλώς για να «μην έχει προβλήματα». Με αυτό το παράδειγμα, κατηγόρησε κράτη και εταιρείες ότι συνεχίζουν να επικαλούνται μια διεθνή τάξη που στην πράξη δεν λειτουργεί, απλώς για λόγους ευκολίας.
Το μήνυμά του ήταν σαφές: η προσποίηση δεν προσφέρει ασφάλεια. Η συμμόρφωση δεν εγγυάται προστασία, όταν οι ισχυροί δρουν χωρίς περιορισμούς.
Το δίλημμα των μεσαίων δυνάμεων
Ο Carney υπογράμμισε ότι χώρες όπως ο Καναδάς – οι λεγόμενες «μεσαίες δυνάμεις», δεν είναι ανίσχυρες. Αντί να υψώνουν «εθνικά φρούρια», κάτι που θα οδηγούσε σε έναν φτωχότερο και πιο ασταθή κόσμο, μπορούν να μοιραστούν το κόστος της στρατηγικής αυτονομίας μέσα από συνεργασίες.
Κατά την άποψή του, η απάντηση δεν είναι ούτε η αφελής πολυμέρεια του παρελθόντος ούτε η πλήρης απομόνωση, αλλά ένας ρεαλισμός βασισμένος σε αξίες: υπεράσπιση της κυριαρχίας, του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, σε συνδυασμό με πραγματισμό και αποδοχή της πολυπλοκότητας του σημερινού κόσμου.
Η νέα στρατηγική του Καναδά
Ο πρωθυπουργός παρουσίασε τον Καναδά ως χώρα που έχει ήδη αλλάξει πορεία. Μίλησε για ενίσχυση της εγχώριας οικονομίας, άρση εμποδίων στο εσωτερικό εμπόριο, μεγάλες επενδύσεις σε ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη και κρίσιμα ορυκτά, αλλά και για σημαντική αύξηση των αμυντικών δαπανών.
Παράλληλα, τόνισε τη διεθνή διαφοροποίηση των συμμαχιών: στρατηγικές συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Ένωση, νέες εμπορικές και αμυντικές συνεργασίες σε τέσσερις ηπείρους, αλλά και συμμετοχή σε «ευέλικτους συνασπισμούς» ανάλογα με το ζήτημα, από την Ουκρανία και την Αρκτική μέχρι το εμπόριο και την τεχνητή νοημοσύνη.
«Αν δεν είσαι στο τραπέζι, είσαι στο μενού»
Ίσως η πιο αιχμηρή φράση της ομιλίας του ήταν ότι οι μεσαίες δυνάμεις δεν έχουν την πολυτέλεια να διαπραγματεύονται μόνες απέναντι σε ηγεμονικές δυνάμεις. Η διμερής διαπραγμάτευση, προειδοποίησε, συχνά οδηγεί σε αποδοχή όρων και όχι σε πραγματική κυριαρχία.
Η λύση, σύμφωνα με τον Carney, είναι η συλλογική δράση: συντονισμός, κοινά πρότυπα, κοινές επενδύσεις και μείωση της εξάρτησης που επιτρέπει την οικονομική ή πολιτική πίεση.
Ένα τέλος χωρίς νοσταλγία
Κλείνοντας, ο Καναδός πρωθυπουργός ήταν κατηγορηματικός: η παλιά διεθνής τάξη δεν επιστρέφει. Η νοσταλγία δεν αποτελεί στρατηγική. Αντί για θρήνο, κάλεσε σε ειλικρίνεια και δράση. Να «κατεβάσουμε την πινακίδα από το παράθυρο», να ονομάσουμε την πραγματικότητα όπως είναι και να οικοδομήσουμε κάτι νέο, πιο ανθεκτικό και πιο δίκαιο.
Όπως είπε χαρακτηριστικά, οι μεγάλες δυνάμεις έχουν την ισχύ τους. Οι μεσαίες, όμως, έχουν κάτι εξίσου σημαντικό: τη δυνατότητα να πάψουν να προσποιούνται και να δράσουν μαζί.
