Ιράν και Ομάν επιχειρούν να μετατρέψουν μια επικίνδυνη και αποσπασματική διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ σε προσωρινό, οργανωμένο διάδρομο ναυσιπλοΐας. Το σχέδιο μπορεί να προσφέρει ανάσα στις ενεργειακές ροές και στο παγκόσμιο εμπόριο, αλλά δεν ισοδυναμεί ακόμη με πλήρες άνοιγμα του περάσματος. Πίσω από τις τεχνικές ρυθμίσεις εξελίσσεται μια βαθύτερη διαπραγμάτευση για το ποιος θα ελέγχει την κίνηση, την ασφάλεια και τη μελλοντική διοίκηση ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια σημεία του πλανήτη.
- Το Ιράν και το Ομάν συζητούν τη δημιουργία κοινού προσωρινού διαδρόμου στα Στενά του Ορμούζ.
- Η είσοδος προς τον Περσικό Κόλπο σχεδιάζεται να περνά από ιρανικά ύδατα, ενώ η έξοδος θα χρησιμοποιεί και χωρικά ύδατα του Ομάν.
- Το πλαίσιο περιλαμβάνει κοινή εκκαθάριση ναρκών, ανταλλαγή πληροφοριών και διαχείριση της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
- Οι τεχνικές συνομιλίες για μόνιμη λύση προβλέπεται να διαρκέσουν 30 έως 60 ημέρες.
- Η ουσία της διαπραγμάτευσης είναι ποιος θα αποκτήσει θεσμικό ρόλο στον μελλοντικό έλεγχο του Ορμούζ.
Τι συμφώνησαν να συζητήσουν Ιράν και Ομάν
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ αλ Μπουσαΐντι, συναντήθηκε στην Τεχεράνη με τον Ιρανό ομόλογό του, Αμπάς Αραγτσί. Στο κοινό ανακοινωθέν της 25ης Αυγούστου, οι δύο πλευρές περιγράφουν ένα σταδιακό πλαίσιο για την επανέναρξη ασφαλούς ναυσιπλοΐας, με σεβασμό στα κυριαρχικά δικαιώματα των παράκτιων κρατών.
Η πρόταση έχει τέσσερις βασικούς άξονες: κοινό προσωρινό διάδρομο, κοινό έργο εκκαθάρισης ναρκών, μηχανισμό ανταλλαγής πληροφοριών και σύστημα διαχείρισης της κυκλοφορίας και των υπηρεσιών ασφάλειας. Παράλληλα, θα συνεχιστούν τεχνικές διαπραγματεύσεις για έναν μόνιμο διάδρομο και για τη μελλοντική διοίκηση του στενού.
Το Μουσκάτ επιδιώκει επίσης να φέρει στη συζήτηση και τα υπόλοιπα κράτη του Κόλπου. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, επειδή μια διμερής ρύθμιση Ιράν και Ομάν μπορεί να οργανώσει τη γεωγραφία της διέλευσης, αλλά δύσκολα θα αποκτήσει μακροχρόνια νομιμοποίηση χωρίς ευρύτερη περιφερειακή αποδοχή.
Πώς θα λειτουργεί ο προσωρινός διάδρομος
Σύμφωνα με τις λεπτομέρειες που μετέδωσε το Associated Press, τα πλοία που εισέρχονται στον Περσικό Κόλπο από τον Κόλπο του Ομάν θα κινούνται εξ ολοκλήρου μέσα από ιρανικά ύδατα. Η εξερχόμενη διαδρομή θα περνά εν μέρει από ιρανικά και εν μέρει από ομανικά χωρικά ύδατα.
Η ρύθμιση επιχειρεί να διαχωρίσει τις αντίθετες ροές και να δημιουργήσει σαφέστερες ζώνες ευθύνης. Εφόσον εφαρμοστεί, θα χρειαστεί συνεχής ενημέρωση των πλοίων, συντονισμός των αρμόδιων αρχών, επικαιροποιημένες συντεταγμένες, έλεγχος των κινδύνων και αξιόπιστες υπηρεσίες έρευνας και διάσωσης.
Ο Ιρανός υφυπουργός Εξωτερικών Καζέμ Γκαριμπαμπαντί ανέφερε ότι μετά την προσωρινή ρύθμιση θα ακολουθήσει περίοδος 30 έως 60 ημερών για να επιδιωχθεί μόνιμη και βιώσιμη διαδρομή. Αυτό δείχνει ότι ο διάδρομος σχεδιάζεται ως γέφυρα προς μια ευρύτερη συμφωνία και όχι ως τελική λύση.
Το ανοιχτό μέτωπο των ναρκών
Η εκκαθάριση ναρκών είναι το πιο άμεσο επιχειρησιακό ζήτημα και ταυτόχρονα πεδίο αντικρουόμενων αφηγήσεων. Το κοινό ανακοινωθέν Ιράν και Ομάν προβλέπει κοινό έργο αποναρκοθέτησης. Την ίδια στιγμή, ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι το αμερικανικό ναυτικό έχει ήδη απομακρύνει ή εξουδετερώσει όλες τις νάρκες από τα διεθνή ύδατα του κύριου διαδρόμου.
Δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι ανέφεραν στο Axios ότι καθαρίστηκε το κεντρικό σύστημα διαχωρισμού κυκλοφορίας και ότι περισσότερα από 500 πλοία κινήθηκαν μέσω του νότιου διαύλου τις τελευταίες 30 ημέρες. Ωστόσο, η πρόσφατη ακινητοποίηση δεξαμενόπλοιου μετά από πλήγμα κοντά στις ακτές του Ομάν υπενθυμίζει ότι η απουσία ναρκών δεν εξαλείφει τον κίνδυνο πυραύλων, drones ή άλλων επιθέσεων.
Ο Διεθνής Ναυτιλιακός Οργανισμός είχε επιβεβαιώσει μέχρι τα μέσα Ιουνίου τουλάχιστον 46 επιθέσεις εναντίον διεθνούς ναυσιπλοΐας μέσα και γύρω από το Ορμούζ από την έναρξη της σύγκρουσης στις 28 Φεβρουαρίου 2026. Επομένως, η αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των ναυτιλιακών και των ασφαλιστών απαιτεί περισσότερα από έναν καθαρό δίαυλο.
Γιατί δεν πρόκειται ακόμη για πλήρες άνοιγμα
Πριν από τον πόλεμο, από το Ορμούζ περνούσε περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου. Η επαναφορά ακόμη και μέρους αυτής της κίνησης μπορεί να μειώσει καθυστερήσεις, ασφάλιστρα κινδύνου και πίεση στις αλυσίδες εφοδιασμού.
Το προσωρινό σχήμα, όμως, δεν επιλύει την πολιτική σύγκρουση. Η Τεχεράνη θέλει να κατοχυρώσει ρόλο στη διαχείριση της κίνησης και να συνδέσει τη ναυσιπλοΐα με τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Το Ομάν προσπαθεί να μετατρέψει τη γεωγραφική του θέση και τη διαμεσολαβητική του αξιοπιστία σε μηχανισμό σταθερότητας. Η Ουάσιγκτον επιμένει στην ελεύθερη διέλευση χωρίς άδειες, περιορισμούς ή τέλη και δεν έχει καταστήσει σαφές ότι θα αποδεχθεί ένα μοντέλο κοινής ιρανοομανικής διοίκησης.
Η πραγματική διαπραγμάτευση είναι ο έλεγχος
Ο προσωρινός διάδρομος μπορεί να αποκαταστήσει τη ροή των πλοίων, αλλά η μόνιμη συμφωνία θα καθορίσει την ισορροπία ισχύος. Όποιος συμμετέχει στη διαχείριση πληροφοριών, στην έγκριση των διαδρομών, στις υπηρεσίες ασφάλειας και στον συντονισμό της κυκλοφορίας αποκτά θεσμική επιρροή πάνω σε μια αρτηρία ζωτικής σημασίας για την Ασία, την Ευρώπη και τις οικονομίες του Κόλπου.
Γι’ αυτό το σχέδιο Ιράν και Ομάν είναι ταυτόχρονα τεχνική λύση και στρατηγικό παζάρι. Αν εφαρμοστεί χωρίς νέα επίθεση, μπορεί να μειώσει τον άμεσο κίνδυνο και να δημιουργήσει χώρο για διπλωματία. Αν όμως οι πλευρές συγκρουστούν για τους όρους, τα τέλη, τις αρμοδιότητες ή την παρουσία των ΗΠΑ, ο διάδρομος θα παραμείνει μια εύθραυστη λωρίδα μέσα σε ένα στενό που εξακολουθεί να λειτουργεί ως μοχλός πίεσης.
