Η κρίση του ντίζελ δεν τελείωσε – τι σημαίνει για την Κύπρο. Του Charles Έλληνα

Ο Charles Έλληνας εξηγεί γιατί η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων κερδίζει χρόνο, ποιοι κίνδυνοι παραμένουν στην αγορά ντίζελ και πώς επηρεάζονται οι τιμές και το κόστος ζωής στην Κύπρο.

Του Charles Έλληνα

Η απόφαση των G7 να προχωρήσουν σε νέα συντονισμένη αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων αποτελεί τη σημαντικότερη μέχρι τώρα παρέμβαση για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας κρίσης ντίζελ.

Προβλέπει αποδέσμευση συνολικά 100 εκατ. βαρελιών αργού και πετρελαϊκών προϊόντων σε διάστημα τεσσάρων μηνών, να διατίθεται μέσα στις πρώτες 20 ημέρες. Δεν έχει ακόμη προσδιοριστεί πόσο από τα 100 εκατ. βαρέλια θα είναι ντίζελ.

Η παρέμβαση είχε άμεσο αποτέλεσμα. Τα ευρωπαϊκά futures ντίζελ υποχώρησαν περίπου 6-7%. Παράλληλα, απομακρύνθηκε προς το παρόν η απειλή περιορισμού των αμερικανικών εξαγωγών ντίζελ, κάτι που θα προκαλούσε σοβαρό πρόβλημα στην Ευρώπη.

Είναι μια σημαντική εξέλιξη και πιθανότατα θα συγκρατήσει τις τιμές βραχυπρόθεσμα.

Δεν σημαίνει όμως ότι η κρίση τελείωσε. Η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων κερδίζει χρόνο – δεν δημιουργεί νέο ντίζελ.

Το πραγματικό πρόβλημα παραμένει

Η παγκόσμια αγορά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό πρόβλημα προσφοράς πετρελαϊκών προϊόντων.

Οι εξαγωγές ντίζελ από τον Κόλπο τον Αύγουστο περιορίστηκαν σε περίπου 390.000 βαρέλια ημερησίως, λίγο περισσότερο από το ένα τέταρτο των επιπέδων πριν από τον πόλεμο. Σε συνδυασμό με τις απώλειες από τη Ρωσία, περίπου 1,6 εκατ. βαρέλια ημερησίως κανονικών εξαγωγών ντίζελ είχαν εξαφανιστεί από την αγορά σε σχέση με τον Φεβρουάριο.

Αυτό εξηγεί και ένα φαινομενικό παράδοξο. Οι ροές αργού από τη Μέση Ανατολή έχουν ανακάμψει σημαντικά, αλλά η αγορά ντίζελ παραμένει εξαιρετικά σφιχτή.

Γιατί;

Διότι η σημερινή κρίση δεν είναι απλώς κρίση αργού πετρελαίου. Είναι σε μεγάλο βαθμό κρίση διύλισης και διακίνησης προϊόντων. Διυλιστήρια έχουν υποστεί ζημιές, άλλα λειτουργούν με περιορισμούς και η μεταφορά προϊόντων μέσω των κρίσιμων θαλάσσιων οδών εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα.

Η Kpler εκτιμά ότι η παραγωγή των διυλιστηρίων της Μέσης Ανατολής θα αρχίσει να ανακάμπτει σταδιακά κατά το τελευταίο τρίμηνο του 2026, αλλά δεν αναμένει επιστροφή στα προπολεμικά επίπεδα πριν από το δεύτερο τρίμηνο του 2027.

Στη Ρωσία η κατάσταση είναι ακόμη πιο αβέβαιη, καθώς οι επιθέσεις κατά των διυλιστηρίων συνεχίζονται, όπως και οι κυρώσεις.

Επομένως, η αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων καλείται να γεφυρώσει ένα κενό που μπορεί να διαρκέσει πολλούς μήνες.

Η Ευρώπη χρησιμοποιεί το μαξιλάρι ασφαλείας της

Εδώ βρίσκεται και ο μεγαλύτερος κίνδυνος της απόφασης.

Τα στρατηγικά αποθέματα υπάρχουν για να αντιμετωπίζουν έκτακτες διακοπές εφοδιασμού. Η χρησιμοποίησή τους σήμερα είναι δικαιολογημένη λόγω της σοβαρότητας της κρίσης. Αλλά όσο περισσότερο χρησιμοποιούνται, τόσο μικρότερο γίνεται το μαξιλάρι ασφαλείας απέναντι στην επόμενη διαταραχή.

Και η Ευρώπη μπαίνει στον χειμώνα με τη Μέση Ανατολή ακόμη ασταθή, τη ρωσική διύλιση υπό πίεση και την παγκόσμια αγορά ντίζελ εξαιρετικά περιορισμένη.

Υπάρχει και ένα δεύτερο πρόβλημα. Τα αποθέματα που αποδεσμεύονται σήμερα κάποια στιγμή πρέπει να αναπληρωθούν.

Εάν η αναπλήρωση γίνει ενώ η αγορά παραμένει σφιχτή, οι κυβερνήσεις θα μετατραπούν από πωλητές σε αγοραστές ακριβού πετρελαίου και προϊόντων. Θα προσθέσουν δηλαδή νέα ζήτηση σε μια αγορά που ήδη δυσκολεύεται να καλύψει την κανονική κατανάλωση.

Λογικά η αναπλήρωση θα γίνει σταδιακά, όταν οι συνθήκες βελτιωθούν. Το πρόβλημα είναι ότι κανείς δεν γνωρίζει πότε θα συμβεί αυτό.

Από πού μπορεί να έρθει περισσότερο ντίζελ;

Οι ΗΠΑ αποτελούν σήμερα μία από τις σημαντικότερες εναλλακτικές πηγές εφοδιασμού της Ευρώπης. Για αυτό η απειλή αμερικανικής απαγόρευσης εξαγωγών ήταν τόσο επικίνδυνη.

Υπάρχουν επίσης δυνατότητες αύξησης της παραγωγής από μεγάλα ασιατικά διυλιστήρια. Όμως και εκεί υπάρχουν περιορισμοί.

Η ουσιαστική αλλαγή θα έρθει όταν αποκατασταθεί η παραγωγή και κυρίως οι εξαγωγές πετρελαϊκών προϊόντων της Μέσης Ανατολής. Μέχρι τότε, η παγκόσμια αγορά θα εξακολουθήσει να λειτουργεί με πολύ μικρότερο περιθώριο ασφαλείας.

Για αυτό οι G7 δεν περιορίστηκαν στην αποδέσμευση αποθεμάτων. Ζήτησαν επίσης καλύτερο συντονισμό των προγραμμάτων συντήρησης ώστε να μην τίθενται πολλά διυλιστήρια ταυτόχρονα εκτός λειτουργίας και ενθάρρυναν χώρες με διαθέσιμη δυναμικότητα να αυξήσουν την παραγωγή.

Τι σημαίνει αυτό για την Κύπρο

Για την Κύπρο η κατάσταση απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Σε αντίθεση με την Ελλάδα, η Κύπρος δεν διαθέτει διυλιστήριο και εξαρτάται από εισαγωγές τελικών πετρελαϊκών προϊόντων, που είναι κυρίως από Ελληνικά διυλιστήρια. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να μην αντιμετωπίζει άμεσα πρόβλημα φυσικής διαθεσιμότητας, αλλά είναι πλήρως εκτεθειμένη στις διεθνείς τιμές ντίζελ, στα μεταφορικά κόστη και στις συνθήκες της Μεσογειακής αγοράς.

Η μέση τιμή του ντίζελ στην Κύπρο έφθασε τα €2,03/λίτρο, ξεπερνώντας το προηγούμενο ιστορικό υψηλό του 2022.

Η απόφαση των G7 μπορεί τώρα να προσφέρει κάποια ανακούφιση και ενδεχομένως να καθυστερήσει ή να περιορίσει την επόμενη άνοδο.

Αλλά αυτό θα εξαρτηθεί από το τι θα συμβεί στη φυσική αγορά.

Εάν οι ροές από τη Μέση Ανατολή αρχίσουν να ανακάμπτουν, τα διεθνή περιθώρια διύλισης υποχωρήσουν και τα αποθέματα σταματήσουν να μειώνονται, τότε είναι πιθανό να έχουμε ήδη δει το χειρότερο μέρος της αύξησης.

Εάν όμως η αποδέσμευση αποθεμάτων προσφέρει μόνο προσωρινή ανακούφιση και οι πραγματικές προμήθειες παραμείνουν περιορισμένες, μια νέα άνοδος της διεθνούς τιμής ντίζελ κατά 10%-20% μέσα στον χειμώνα αποτελεί εύλογο δυσμενές σενάριο – όχι πρόβλεψη.

Στην κυπριακή αντλία η ποσοστιαία επίπτωση θα είναι μικρότερη λόγω φόρων και άλλων σταθερών επιβαρύνσεων. Αλλά από τα σημερινά επίπεδα κοντά στα €2/λίτρο, μια περαιτέρω αύξηση της τάξης του 5%-10% θα μπορούσε να σημαίνει περίπου άλλα 10-20 σεντς το λίτρο.

Υπάρχει μάλιστα και ένας πρόσθετος κυπριακός παράγοντας. Η κυβέρνηση έχει παρατείνει μέχρι τις 30 Νοεμβρίου τη μείωση του φόρου κατανάλωσης στα καύσιμα, που προσφέρει ελάφρυνση 8,33 σεντς ανά λίτρο.

Εάν το μέτρο λήξει τότε και οι διεθνείς τιμές παραμένουν υψηλές, η φορολογική επιβάρυνση θα επιστρέψει ακριβώς στην αρχή του χειμώνα. Αυτό θα μπορούσε να προστεθεί στις διεθνείς πιέσεις.

Η άνοιξη του 2027 είναι το πραγματικό ορόσημο

Η απόφαση των G7 μειώνει τον κίνδυνο μιας άμεσης νέας εκτίναξης των τιμών. Είναι σημαντική και μπορεί να λειτουργήσει ως γέφυρα για τους επόμενους μήνες.

Αλλά δεν αποτελεί λύση στο βασικό πρόβλημα.

Το κρίσιμο ερώτημα είναι εάν η γέφυρα αυτή είναι αρκετά μεγάλη ώστε να μας οδηγήσει μέχρι την ουσιαστική ανάκαμψη της παγκόσμιας παραγωγής και των εξαγωγών ντίζελ.

Με τις επισκευές και την αποκατάσταση της διύλισης στη Μέση Ανατολή να εκτείνονται πιθανότατα μέχρι το δεύτερο τρίμηνο του 2027 και τη ρωσική παραγωγή να παραμένει αβέβαιη, η άνοιξη του 2027 γίνεται πλέον το πραγματικό ορόσημο για την αγορά ντίζελ.

Μέχρι τότε η Κύπρος πρέπει να είναι προετοιμασμένη για συνεχιζόμενη μεταβλητότητα και υψηλές τιμές. Και φυσικά τις αλυσιδωτές επιπτώσεις στο κόστος μεταφορών, θέρμανσης, τροφίμων, ηλεκτρισμού, πληθωρισμού και επιτοκίων.

Η κρίση μπορεί να περάσει από φάσεις προσωρινής αποκλιμάκωσης. Αλλά δεν θα έχει πραγματικά τελειώσει μέχρι να επιστρέψει η χαμένη παραγωγή.

Τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να κερδίσουν χρόνο. Δεν μπορούν να αντικαταστήσουν τα διυλιστήρια που δεν παράγουν.

Η βασική ποσοτική εικόνα παραμένει ισχυρή: οι G7 συμφώνησαν σε 100 εκατ. βαρέλια σε τέσσερις μήνες, με εμπροσθοβαρή διάθεση ντίζελ, αλλά χωρίς ακόμη δημοσιοποιημένο ακριβή διαχωρισμό μεταξύ ντίζελ και αργού. Η Kpler τοποθετεί την πλήρη επιστροφή της μεσανατολικής διύλισης στα προπολεμικά επίπεδα όχι πριν από τα μέσα του 2027.

Dr Charles Ellinas, @CharlesEllinas

Councilor

Atlantic Council

5 Οκτωβρίου, 2026