Της Δρος Άντρης Παναγιώτου(*)
Για πολλούς ανθρώπους, η καρδιαγγειακή νόσος μοιάζει να εμφανίζεται ξαφνικά, με τη μορφή ενός εμφράγματος, ενός εγκεφαλικού επεισοδίου ή ενός απρόσμενου συμπτώματος που ανατρέπει τα πάντα. Στην πραγματικότητα, όμως, η καρδιαγγειακή υγεία διαμορφώνεται αθόρυβα, για χρόνια, μέσα από μικρές καθημερινές συνήθειες και παράγοντες κινδύνου που συχνά περνούν απαρατήρητοι.
Στην Ευρώπη, τα καρδιαγγειακά νοσήματα παραμένουν η κύρια αιτία θανάτου, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, και στην Κύπρο η εικόνα δεν διαφέρει ουσιαστικά. Σε μια περίοδο όπου η Κύπρος καταγράφει υψηλά επίπεδα κύριων παραγόντων κινδύνου, η στροφή προς την πρόληψη αποτελεί αναγκαιότητα.
Οι κύριοι παράγοντες κινδύνου είναι καλά τεκμηριωμένοι: υπέρταση, υψηλή χοληστερόλη, κάπνισμα, σακχαρώδης διαβήτης, παχυσαρκία, καθιστική ζωή. Ωστόσο, αυτό που έχει ιδιαίτερη σημασία για την Κύπρο είναι ότι πολλοί από αυτούς τους παράγοντες εμφανίζονται με σχετικά υψηλή συχνότητα στον πληθυσμό. Η αυξημένη χοληστερόλη και η υπέρταση συχνά παραμένουν αδιάγνωστες, ενώ τα ποσοστά υπέρβαρου και παχυσαρκίας, ακόμη και σε παιδιά και εφήβους, παραμένουν ανησυχητικά υψηλά. Την ίδια στιγμή, η καθιστική καθημερινότητα και οι διατροφικές συνήθειες ενισχύουν το πρόβλημα.
Αυτή η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε έναν πληθυσμό που σταδιακά γερνά. Καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, αυξάνεται και η πιθανότητα εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων, εκτός αν η πρόληψη ξεκινήσει έγκαιρα και συστηματικά. Και εδώ αναδεικνύεται μια κρίσιμη πρόκληση. Η καρδιαγγειακή υγεία δεν αφορά μόνο τους μεγαλύτερους σε ηλικία. Αφορά εξίσου, ίσως και περισσότερο, τη νέα γενιά, η οποία μεγαλώνει σε ένα περιβάλλον με αυξημένους παράγοντες κινδύνου.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη αλλάζει προσέγγιση. Η νέα ευρωπαϊκή στρατηγική για την καρδιαγγειακή υγεία «Safe Hearts» δίνει προτεραιότητα όχι μόνο στη διαχείριση της νόσου, αλλά κυρίως στην πρόληψή της. Σε αυτή τη νέα πραγματικότητα εντάσσεται και το ευρωπαϊκό έργο PERFECTO-FH, στο οποίο συμμετέχει ενεργά το Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Το έργο επικεντρώνεται στην ενδυνάμωση της έγκαιρης ανίχνευση της οικογενούς υπερχοληστερολαιμίας, μιας γενετικής κατάστασης που μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον κίνδυνο εμφράγματος σε νεαρή ηλικία, χωρίς εμφανή προειδοποιητικά σημάδια.
Σε αυτά τα πλαίσια, το έργο εισάγει μια σημαντική καινοτομία: έναν διαφορετικό τρόπο επικοινωνίας με τον πολίτη. Με βάση δεδομένα από την Κύπρο και τη Ρουμανία, έχει αναπτυχθεί ένα εξατομικευμένο μοντέλο επικοινωνίας στην υγεία, το οποίο αξιοποιεί σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία και ανάλυση δεδομένων για να προσαρμόζει τα μηνύματα πρόληψης στο προφίλ κάθε ατόμου.
Η προσέγγιση αυτή αντανακλά μια βασική πραγματικότητα: δεν ανταποκρίνονται όλοι οι άνθρωποι με τον ίδιο τρόπο στην ίδια πληροφορία. Οι ανάγκες ενός νέου ενήλικα διαφέρουν από αυτές ενός ατόμου με αυξημένη χοληστερόλη ή ενός ανθρώπου που δεν γνωρίζει καν ότι διατρέχει κίνδυνο. Η εξατομίκευση της επικοινωνίας καθιστά την πρόληψη πιο ουσιαστική, πιο κατανοητή και τελικά πιο αποτελεσματική. Έτσι, η πρόληψη αποκτά πραγματικό νόημα, γιατί γίνεται προσωπική.
Η σημασία της καρδιαγγειακής υγείας αναγνωρίζεται πλέον και σε εθνικό επίπεδο. Το Υπουργείο Υγείας Κύπρου προωθεί μια πιο συντονισμένη στρατηγική για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, με έμφαση στην πρόληψη, τον προ-συμπτωματικό έλεγχο και την ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Παράλληλα, η ανάδειξη της καρδιαγγειακής υγείας ως προτεραιότητας και στο πλαίσιο της κυπριακής προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρώπης ενισχύει τη σημασία του θέματος και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων δεν απαιτεί απαραίτητα δραστικές αλλαγές, αλλά στηρίζεται σε σταθερά και μικρά βήματα. Περιλαμβάνει τον τακτικό έλεγχο της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, την υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής με έμφαση στο μεσογειακό πρότυπο, την καθημερινή φυσική δραστηριότητα -ακόμη και λίγα επιπλέον λεπτά την ημέρα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο θνησιμότητας-, την αποφυγή του καπνίσματος και τη συνειδητή διαχείριση του άγχους.
Το πιο σημαντικό, όμως, είναι η ενημέρωση και η έγκαιρη δράση. Όσο νωρίτερα γνωρίζουμε τον κίνδυνο, τόσο περισσότερες επιλογές έχουμε. Γιατί η καρδιαγγειακή υγεία δεν καθορίζεται από μία στιγμή, αλλά από μια πορεία. Και αυτή η πορεία μπορεί να αλλάξει, έγκαιρα, συνειδητά και με τα σωστά ατομικά και πληθυσμιακά εργαλεία.
(*) Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Δημόσιας Υγείας
Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου (ΤΕΠΑΚ)
