Κρατικά οικόπεδα στο 25% στην Κύπρο: Η διαφάνεια στην επιλογή δικαιούχων θα κρίνει το σχέδιο

Η διάθεση κρατικών οικοπέδων στο 25% της αγοραίας αξίας μεταφέρει ένα σημαντικό περιουσιακό όφελος σε συγκεκριμένα νοικοκυριά. Για αυτό η επιλογή των δικαιούχων βρίσκεται στην καρδιά του νέου στεγαστικού σχεδίου της Κύπρου. Όσο μεγαλύτερη είναι η στήριξη, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η δυνατότητα του πολίτη να καταλάβει ποιος προηγείται, με ποια κριτήρια και πώς ελέγχεται η απόφαση.

Το Υπουργείο Εσωτερικών ανακοίνωσε πρώτη διάθεση περίπου 570 οικοπέδων σε ενδιαφερομένους προηγούμενης φάσης. Η αξιοποίηση κρατικής γης έχει σαφή κοινωνική λογική: μπορεί να περιορίσει ένα βασικό εμπόδιο στην απόκτηση κατοικίας. Η διοικητική εφαρμογή θα καθορίσει πόσο δίκαια και αποτελεσματικά θα λειτουργήσει.

Η προηγούμενη εμπειρία έχει συγκεκριμένα μαθήματα

Η Ειδική Έκθεση ΕΔ/01/2025 της Ελεγκτικής Υπηρεσίας, που δημοσιεύθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 2025, εξέτασε παλαιότερο σχέδιο διάθεσης οικοπέδων σε οικογένειες με χαμηλά εισοδήματα. Ο έλεγχος κάλυψε 12 κοινότητες, 13 γνωστοποιήσεις και 138 φακέλους αιτήσεων, κυρίως της περιόδου 2020–2022, με εξαίρεση αιτήσεις της Έμπας του 2018.

Μεταξύ των ευρημάτων ήταν η απουσία αιτιολογικών εκθέσεων για την ανάγκη νέων διαχωρισμών και η έλλειψη προκαταρκτικών καταλόγων προτεραιότητας σε μέρος των διαδικασιών. Η Υπηρεσία ζήτησε επίσης κοινές διαδικασίες αποτίμησης και κατανομής εξόδων διαχωρισμού, ώστε να διασφαλίζονται η ίση μεταχείριση και τα κρατικά έσοδα.

Τα ευρήματα αφορούν το παλαιότερο πλαίσιο, όχι το νέο σχέδιο του Σεπτεμβρίου 2026. Αποτελούν, όμως, χρήσιμο οδηγό για τις δικλίδες που χρειάζεται να είναι ορατές από την αρχή. Η διοίκηση έχει ήδη στη διάθεσή της μια καταγεγραμμένη εμπειρία για το πού απαιτείται προσοχή.

Ο αιτητής πρέπει να γνωρίζει γιατί προηγείται ή αποκλείεται

Μια διαδικασία γίνεται πιο αξιόπιστη όταν η σειρά αξιολόγησης μπορεί να εξηγηθεί. Ο νέος οδηγός χρειάζεται να αποσαφηνίζει πώς συνδυάζονται τα εισοδηματικά και οικογενειακά κριτήρια, πώς επιλύονται ισοβαθμίες και ποια διαδικασία επανεξέτασης προβλέπεται. Αυτά πρέπει να γίνουν κατανοητά πριν ο ενδιαφερόμενος επενδύσει χρόνο και χρήματα στην προετοιμασία του.

Η προηγούμενη εκδήλωση ενδιαφέροντος απαιτεί επίσης σαφή διοικητική καταγραφή. Κάθε αιτητής πρέπει να μπορεί να γνωρίζει ότι το αίτημά του έχει παραληφθεί, σε ποιο στάδιο βρίσκεται και αν χρειάζεται επικαιροποίηση στοιχείων. Η τοπική γνώση μπορεί να βοηθά στον εντοπισμό στεγαστικών αναγκών, αλλά η τελική αξιολόγηση χρειάζεται τεκμηρίωση που να αντέχει σε έλεγχο.

Το ίδιο ποσοστό δεν αρκεί χωρίς κοινή βάση αποτίμησης

Το 25% είναι ένας εύληπτος κανόνας. Η οικονομική του σημασία εξαρτάται από την αγοραία αξία στην οποία εφαρμόζεται και από το τι περιλαμβάνει η τελική χρέωση. Διαφορετική αξία μεταξύ περιοχών είναι αναμενόμενη. Διαφορετική μεθοδολογία για όμοιες περιπτώσεις μπορεί να δημιουργήσει άνιση μεταχείριση.

Για αυτό χρειάζεται να είναι καθαρά η βάση και ο χρόνος της εκτίμησης, ο τρόπος υπολογισμού τυχόν πρόσθετων εξόδων και η αρμόδια υπηρεσία που απαντά στις απορίες του δικαιούχου. Η διαφάνεια στην τιμή προστατεύει ταυτόχρονα την οικογένεια και τη δημόσια περιουσία.

Η λογοδοσία πρέπει να συνεχίζεται μετά την παραχώρηση

Ο έλεγχος της υλοποίησης χρειάζεται να σχεδιαστεί μαζί με τη διάθεση. Οι όροι για την ανέγερση και τη χρήση της κατοικίας, οι προθεσμίες και η αντιμετώπιση αδυναμίας ολοκλήρωσης πρέπει να περιγράφονται με τρόπο που ο δικαιούχος να κατανοεί πριν δεσμευτεί.

Παράλληλα, μια τακτική δημοσίευση συγκεντρωτικών στοιχείων ανά περιοχή θα επέτρεπε ουσιαστική αξιολόγηση: πόσα αιτήματα εξετάστηκαν, πόσα εγκρίθηκαν, πόσο διήρκεσε η διαδικασία και πόσες κατοικίες ολοκληρώθηκαν. Αυτό μπορεί να γίνει με προστασία των προσωπικών δεδομένων, χωρίς δημόσια έκθεση της οικονομικής κατάστασης κάθε οικογένειας.

Η φθηνή κρατική γη μπορεί να γίνει ισχυρό εργαλείο στεγαστικής πολιτικής, εφόσον το όφελος φτάνει με δίκαιους κανόνες σε όσους πληρούν τις προϋποθέσεις. Η δημοσίευση των κριτηρίων, η αιτιολόγηση των αποφάσεων και ο έλεγχος της εφαρμογής είναι ο τρόπος να αποκτήσει η παρέμβαση εμπιστοσύνη που θα διαρκέσει πέρα από την ανακοίνωσή της.