Η εξαγγελία για έργα €3,5 δισ. σε ολόκληρη την ελεύθερη Κύπρο ανοίγει έναν αγώνα δρόμου που δεν θα κριθεί στις ανακοινώσεις, αλλά στην ικανότητα του κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης να παραδώσουν ώριμες προτάσεις πριν από τις αποφάσεις του 2027.
Ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Νίκος Χριστοδουλίδης κάλεσε δήμους και κοινότητες, με ιδιαίτερη αναφορά στην ύπαιθρο, να επιταχύνουν την προετοιμασία έργων. Το ποσό συνδέεται με τον υπό διαπραγμάτευση ευρωπαϊκό προϋπολογισμό για την περίοδο 2028–2034: περίπου €2,5 δισ. υπολογίζεται ότι θα αναλογούν στην Κύπρο από ευρωπαϊκούς πόρους και €1 δισ. θα αποτελεί εθνική συνεισφορά.
- Η κυβέρνηση σχεδιάζει να αποφασίσει και να ανακοινώσει εντός του 2027 έργα συνολικού ύψους €3,5 δισ..
- Ο σχεδιασμός αφορά την ευρωπαϊκή περίοδο 2028–2034 και όχι ολοκλήρωση έργων μέσα στο 2027.
- Δεν υπάρχει ακόμη δημοσιευμένος κατάλογος έργων ή δεσμευτική κατανομή ανά κοινότητα.
- Οι περιοχές με έτοιμες μελέτες, άδειες, γη και ρεαλιστικό προϋπολογισμό θα έχουν στρατηγικό πλεονέκτημα.
- Το μεγάλο ρίσκο είναι να κερδηθεί η χρηματοδότηση αλλά να χαθεί χρόνος στην προετοιμασία, στις προσφορές και στις ενστάσεις.
Τι ανακοινώθηκε και τι δεν έχει ακόμη αποφασιστεί
Η δημόσια συζήτηση χρειάζεται να ξεκινήσει από τα όρια της εξαγγελίας. Ανακοινώθηκε το εκτιμώμενο συνολικό χρηματοδοτικό περίγραμμα και το έτος λήψης αποφάσεων. Δεν ανακοινώθηκαν συγκεκριμένα έργα, προϋπολογισμοί ανά επαρχία, κριτήρια επιλογής ή δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα κατασκευής.
Επιπλέον, τα περίπου €2,5 δισ. αποτελούν τη σημερινή εκτίμηση για την Κύπρο μέσα σε μια ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση που δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί. Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα δήλωσε μετά τη συνάντησή του με τον Νίκο Χριστοδουλίδη ότι ο προϋπολογισμός 2028–2034 βρίσκεται σε κρίσιμη φάση και ότι επιδιώκεται συμφωνία πριν από το τέλος του έτους. Στην επίσημη δήλωσή του έθεσε στο επίκεντρο άμυνα, ασφάλεια, ανταγωνιστικότητα, καινοτομία και στρατηγική ανθεκτικότητα, επιμένοντας παράλληλα στη διατήρηση της συνοχής και της αγροτικής πολιτικής.
Η λέξη κλειδί είναι «ωρίμανση»
Ένα έργο θεωρείται ώριμο όταν δεν αποτελεί απλώς πολιτικό αίτημα. Χρειάζεται σαφή φορέα υλοποίησης, εξασφαλισμένη γη, τεχνικές και περιβαλλοντικές μελέτες, άδειες, κοστολόγηση, σχέδιο λειτουργίας και αποδείξεις ότι μπορεί να ολοκληρωθεί μέσα στα χρονικά όρια του προγράμματος.
Αυτό είναι ιδιαίτερα απαιτητικό για μικρές κοινότητες με περιορισμένο τεχνικό προσωπικό. Αν η κυβέρνηση θέλει πραγματικά ισόρροπη γεωγραφική κατανομή, δεν αρκεί να ζητήσει προτάσεις. Χρειάζεται μηχανισμός τεχνικής βοήθειας που θα μετατρέπει τις τοπικές ανάγκες σε πλήρεις φακέλους, προτού το πλεονέκτημα περάσει αυτομάτως στους μεγαλύτερους δήμους και οργανισμούς.
Πέντε φίλτρα για να μη μοιραστούν τα χρήματα πολιτικά
Η επιλογή των έργων θα είναι πειστική μόνο αν βασιστεί σε δημόσια και μετρήσιμα κριτήρια. Πέντε φίλτρα είναι κρίσιμα:
- Αναγκαιότητα: αν το έργο αντιμετωπίζει πραγματικό και τεκμηριωμένο πρόβλημα.
- Ωριμότητα: αν μπορεί να προκηρυχθεί και να εκτελεστεί χωρίς πολυετείς καθυστερήσεις.
- Οικονομική και κοινωνική απόδοση: αν μειώνει κόστος, αυξάνει παραγωγικότητα ή βελτιώνει βασικές υπηρεσίες.
- Ανθεκτικότητα: αν απαντά σε νερό, ενέργεια, πυρκαγιές, κλιματικούς ή γεωπολιτικούς κινδύνους.
- Λειτουργικό κόστος: αν ο φορέας μπορεί να συντηρήσει την υποδομή μετά την ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Χωρίς αυτά τα φίλτρα, ο κίνδυνος είναι να δημιουργηθεί ένας κατάλογος πολιτικών ισορροπιών και όχι ένα συνεκτικό εθνικό επενδυτικό πρόγραμμα.
Το μάθημα από τα έργα που καθυστερούν
Στην Κύπρο, τα μεγάλα δημόσια έργα συχνά δοκιμάζονται από αλλαγές σχεδιασμού, αδειοδοτικές εκκρεμότητες, δικαστικές προσφυγές, ενστάσεις σε διαγωνισμούς, ανατιμήσεις και αδυναμία συντονισμού μεταξύ υπηρεσιών. Το ποσό των €3,5 δισ. μεγαλώνει ταυτόχρονα την ευκαιρία και το ρίσκο.
Η κυβέρνηση χρειάζεται από τώρα κεντρικό μητρώο έργων με πραγματική κατάσταση ωριμότητας, υπεύθυνο φορέα, ορόσημα και δημόσια παρακολούθηση. Ένα έργο που χαρακτηρίζεται «έτοιμο» πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί με συγκεκριμένα έγγραφα και όχι με διοικητικές διαβεβαιώσεις.
Το στοίχημα για την ύπαιθρο
Η έμφαση του Προέδρου στις κοινότητες της υπαίθρου είναι πολιτικά και αναπτυξιακά σημαντική. Η εγκατάλειψη, η γήρανση του πληθυσμού, η πρόσβαση σε υπηρεσίες, η πυροπροστασία, το νερό και η συνδεσιμότητα δεν λύνονται με μεμονωμένες αναπλάσεις. Απαιτούν ομάδες έργων που συνδέουν υποδομές, κατοικία, κινητικότητα, ψηφιακές υπηρεσίες και τοπική οικονομία.
Σχετική είναι και η ανάλυση του Strategist για τη συνάντηση Κόστα και Χριστοδουλίδη, καθώς η τελική αρχιτεκτονική του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού θα καθορίσει πόση ευελιξία θα έχει η Κύπρος και ποιοι στόχοι θα θεωρούνται επιλέξιμοι.
Η επιτυχία θα μετρηθεί στην παράδοση
Το 2027 δεν πρέπει να γίνει χρονιά καταλόγων επιθυμιών. Πρέπει να γίνει η χρονιά κατά την οποία η Κύπρος θα ξεχωρίσει τα έργα που είναι αναγκαία, ώριμα και εκτελέσιμα. Η ανακοίνωση των €3,5 δισ. δημιουργεί υψηλές προσδοκίες. Η διατήρηση της αξιοπιστίας απαιτεί, πριν από κάθε κορδέλα, καθαρούς κανόνες επιλογής, τεχνική υποστήριξη στις μικρότερες κοινότητες και δημόσια λογοδοσία για κάθε ορόσημο.
