Μελόνι: Έρχεται πλαφόν 30% στους ξένους μαθητές ανά τάξη

Ανώτατο όριο 30% στους μαθητές χωρίς ιταλική υπηκοότητα ανά σχολική τάξη ετοιμάζεται να θεσπίσει η κυβέρνηση της Τζόρτζια Μελόνι, μετατρέποντας σε νόμο έναν κανόνα που υπάρχει από το 2010, αλλά έμεινε σε μεγάλο βαθμό ανεφάρμοστος. Η εξαγγελία αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα μέτωπα της ιταλικής πολιτικής: πώς θα συνδυαστούν η ένταξη, η γνώση της γλώσσας και η ισόρροπη κατανομή των μαθητών χωρίς να αποκλείονται παιδιά από το σχολείο της γειτονιάς τους.

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός ανακοίνωσε από το βήμα του Fenix, της γιορτής της νεολαίας του κόμματός της, ότι το μέτρο πρόκειται να φτάσει στο Υπουργικό Συμβούλιο. Όπως είπε, το πακέτο θα καθορίζει με νόμο μέγιστο αριθμό αλλοδαπών μαθητών ανά τάξη, θα υποχρεώνει τους γονείς μαθητών με σοβαρά προβλήματα σχολικής ένταξης να μάθουν ιταλικά και θα απαγορεύει τη μπούρκα και τη μαντίλα χιτζάμπ στα σχολεία.

Το μέτρο δεν έχει ακόμη εγκριθεί από το Υπουργικό Συμβούλιο και το πλήρες νομοθετικό κείμενο δεν έχει δημοσιοποιηθεί. Το αριθμητικό όριο του 30% προκύπτει από τον κυβερνητικό σχεδιασμό που περιέγραψε ο υπουργός Παιδείας Τζουζέπε Βαλντιτάρα και από την εγκύκλιο που ήδη ισχύει ως διοικητική κατεύθυνση.

Η φράση της Μελόνι που πυροδοτεί τη συζήτηση

Η Μελόνι συνέδεσε ευθέως το μέτρο με την παρουσία Ιταλών μαθητών στις τάξεις. «Δεν γίνεται σε μια ιταλική τάξη τα παιδιά της Ιταλίας να νιώθουν στο περιθώριο επειδή έχουν γίνει μειονότητα», δήλωσε, σύμφωνα με το ANSA.

Η διατύπωση δίνει στο σχέδιο σαφές πολιτικό φορτίο. Η κυβέρνηση παρουσιάζει το πλαφόν ως εργαλείο αποφυγής σχολείων με πολύ υψηλή συγκέντρωση παιδιών μεταναστευτικής προέλευσης. Η επιτυχία του, όμως, θα κριθεί από πολύ πιο πρακτικά ερωτήματα: ποιοι μαθητές θα προσμετρώνται, ποιες εξαιρέσεις θα ισχύουν, πόσο μακριά θα μπορεί να μετακινείται ένα παιδί και ποιος θα αποφασίζει την κατανομή του.

Το 30% υπάρχει ήδη από το 2010

Η Ιταλία δεν ξεκινά από μηδενική βάση. Η υπουργική εγκύκλιος 2/2010 όρισε ότι οι μαθητές χωρίς ιταλική υπηκοότητα δεν πρέπει «κατά κανόνα» να υπερβαίνουν το 30% των εγγεγραμμένων σε κάθε τάξη. Η ρύθμιση προέβλεπε ισόρροπη κατανομή ανάμεσα στα σχολεία της ίδιας περιοχής και σταδιακή εφαρμογή από τις πρώτες τάξεις της πρωτοβάθμιας και της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης.

Ο κανόνας, ωστόσο, ήταν εγκύκλιος και όχι δεσμευτικός νόμος. Στην πράξη μπορούσε να προσαρμόζεται ανάλογα με τις γλωσσικές δεξιότητες των παιδιών και τις τοπικές συνθήκες. Ο Βαλντιτάρα παραδέχθηκε στις 11 Σεπτεμβρίου ότι το όριο δεν εφαρμόστηκε και δήλωσε ότι η κυβέρνηση θέλει να του δώσει νομική ισχύ, με σαφείς οδηγίες και συντονισμό από τα περιφερειακά σχολικά γραφεία.

Ο υπουργός υποστηρίζει ότι η κατανομή πρέπει να γίνεται πρώτα σε άλλα τμήματα του ίδιου σχολείου και κατόπιν σε κοντινά σχολεία. Διευκρίνισε ότι στόχος δεν είναι να στέλνεται ένας μαθητής «20 χιλιόμετρα μακριά», αλλά να αποφεύγονται τάξεις στις οποίες η έλλειψη γνώσης των ιταλικών δυσκολεύει τη μάθηση όλων.

931.323 μαθητές χωρίς ιταλική υπηκοότητα

Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία για το σχολικό έτος 2024/25 καταγράφουν 931.323 μαθητές χωρίς ιταλική υπηκοότητα, δηλαδή το 11,6% των λίγο περισσότερων από οκτώ εκατομμύρια μαθητών της χώρας, σύμφωνα με την κυβερνητική πύλη για την ένταξη των μεταναστών.

Η εικόνα διαφέρει σημαντικά ανά βαθμίδα και περιοχή:

• στο δημοτικό, το ποσοστό φτάνει το 13,7%,
• στο νηπιαγωγείο βρίσκεται στο 12,7%,
• στο γυμνάσιο στο 12,6%,
• και στο λύκειο υποχωρεί στο 8,6%.

Περισσότερο από το 65% των μαθητών αυτών φοιτά στις βόρειες περιφέρειες. Η Λομβαρδία συγκεντρώνει μόνη της πάνω από το ένα τέταρτο του συνόλου, με την Εμίλια-Ρομάνια και το Βένετο να ακολουθούν. Επομένως, ο εθνικός μέσος όρος του 11,6% κρύβει μεγάλες τοπικές συγκεντρώσεις σε συγκεκριμένες πόλεις, γειτονιές και σχολεία.

Το δύσκολο ερώτημα: Πού θα πηγαίνουν τα παιδιά;

Η πρώτη αντίδραση των διευθυντών σχολείων δείχνει το βασικό εμπόδιο. Ο πρόεδρος της Εθνικής Ένωσης Διευθυντών Σχολείων, Αντονέλο Τζανέλι, χαρακτήρισε την εκπαιδευτική ανησυχία κατανοητή, αλλά τη λύση τεχνικά δύσκολη.

Όπως εξήγησε, τα νηπιαγωγεία και τα δημοτικά οφείλουν να δέχονται τα παιδιά της περιοχής τους. Εάν σε μια γειτονιά η πλειονότητα των οικογενειών δεν έχει ιταλική υπηκοότητα, το σχολείο δεν μπορεί απλώς να απορρίψει τις εγγραφές. «Τι θα κάνουμε, θα τα στείλουμε αλλού;» διερωτήθηκε, υπογραμμίζοντας ότι ακριβώς αυτός είναι ένας από τους λόγους για τους οποίους η εγκύκλιος του 2010 δεν εφαρμόστηκε.

Ένα δεσμευτικό πλαφόν αλλάζει τον χαρακτήρα της απόφασης. Δεν αρκεί να δηλώνει έναν στόχο. Χρειάζεται χάρτη διαθέσιμων θέσεων, κριτήρια προτεραιότητας, όρια απόστασης, μεταφορά μαθητών και μηχανισμό επίλυσης περιπτώσεων στις οποίες όλα τα κοντινά σχολεία έχουν παρόμοια δημογραφική σύνθεση.

Υπηκοότητα και γνώση της γλώσσας δεν είναι το ίδιο

Το δεύτερο κρίσιμο ζήτημα είναι ο ορισμός του «ξένου μαθητή». Η υφιστάμενη εγκύκλιος χρησιμοποιεί ως βάση την υπηκοότητα, ενώ η εκπαιδευτική δυσκολία συνδέεται κυρίως με τη γνώση της ιταλικής γλώσσας και το πότε μπήκε ένα παιδί στο ιταλικό σχολικό σύστημα.

Ένα παιδί χωρίς ιταλική υπηκοότητα που γεννήθηκε και φοίτησε από μικρό στην Ιταλία μπορεί να μιλά άριστα ιταλικά. Αντίθετα, ένας νεοαφιχθείς μαθητής χρειάζεται εντατική γλωσσική υποστήριξη ανεξάρτητα από το συνολικό ποσοστό αλλοδαπών στην τάξη. Γι’ αυτό το πλήρες νομοσχέδιο θα πρέπει να δείξει εάν το 30% θα εφαρμόζεται μηχανικά ή θα διατηρεί εξαιρέσεις που λαμβάνουν υπόψη τη γλωσσική επάρκεια.

Το άλλο εργαλείο: Καθηγητές ιταλικών στις τάξεις

Η Ιταλία έχει ήδη θεσπίσει πιο στοχευμένη παρέμβαση. Από το σχολικό έτος 2025/26 μπορεί, εντός των διαθέσιμων οργανικών θέσεων, να τοποθετείται ειδικός εκπαιδευτικός για τη διδασκαλία ιταλικών σε τάξεις όπου τουλάχιστον το 20% των μαθητών είναι νεοεισερχόμενοι στο ιταλικό σύστημα ή δεν διαθέτουν γλωσσικές δεξιότητες επιπέδου A2.

Ο Βαλντιτάρα δήλωσε ότι έχουν προσληφθεί 1.000 εκπαιδευτικοί για τη διδασκαλία της ιταλικής σε παιδιά που φτάνουν χωρίς βασική γνώση της γλώσσας. Αυτή η πολιτική αντιμετωπίζει άμεσα το εκπαιδευτικό εμπόδιο, ενώ το πλαφόν επιχειρεί να αλλάξει τη σύνθεση των τάξεων.

Τι θα κρίνει το σχέδιο Μελόνι

Το πολιτικό μήνυμα είναι ήδη σαφές. Η κυβέρνηση θέλει να παρουσιάσει τη σχολική ένταξη ως υποχρέωση τόσο του κράτους όσο και των οικογενειών, συνδέοντας τη γλώσσα, την κατανομή των μαθητών και τους κανόνες ενδυμασίας σε ένα ενιαίο πακέτο.

Η ουσία θα φανεί όταν δημοσιευτεί το νομοσχέδιο. Τα βασικά σημεία είναι:

• αν το 30% θα είναι απόλυτο ή θα επιτρέπει εξαιρέσεις,
• αν θα υπολογίζεται μόνο η υπηκοότητα ή και η γλωσσική επάρκεια,
• ποιος θα αποφασίζει τη μετακίνηση και σε ποια ακτίνα,
• τι θα συμβαίνει όταν όλα τα σχολεία μιας περιοχής υπερβαίνουν το όριο,
• και ποια πρόσθετη χρηματοδότηση θα δοθεί για γλωσσική υποστήριξη και μεταφορές.

Η μεγάλη αλλαγή δεν είναι ότι η Ιταλία ανακάλυψε τώρα το 30%. Είναι ότι η Μελόνι θέλει να μετατρέψει έναν ευέλικτο και σε μεγάλο βαθμό ανενεργό διοικητικό κανόνα σε νόμο. Από τις απαντήσεις στα πρακτικά ερωτήματα θα κριθεί εάν το σχέδιο θα ενισχύσει την ένταξη ή θα μεταφέρει το πρόβλημα από τη μία σχολική πόρτα στην άλλη.

Πηγές: ANSA, ιταλική κυβερνητική πύλη για την ένταξη των μεταναστών, ιταλικό Υπουργείο Παιδείας και Γερουσία της Ιταλίας.