- Η Φινλανδία στηρίζει πολιτικά την πίεση της Ιταλίας προς την Ισπανία μετά τη μαζική είσοδο μεταναστών στη Θέουτα.
- Η μονομερής αποβολή κράτους από τη Σένγκεν δεν προβλέπεται, όμως μπορούν να επανέλθουν προσωρινοί έλεγχοι στα εσωτερικά σύνορα.
- Η αντιπαράθεση αγγίζει τον πυρήνα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και της ευθύνης για τη φύλαξη των εξωτερικών συνόρων.
Η μεταναστευτική κρίση στη Θέουτα εξελίσσεται σε ανοιχτή πολιτική σύγκρουση μέσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Φινλανδία τάχθηκε στο πλευρό της ιταλικής κυβέρνησης, η οποία πιέζει για σκληρά μέτρα απέναντι στην Ισπανία και θέτει ακόμη και ζήτημα αναστολής της εφαρμογής της Σένγκεν στις μετακινήσεις από και προς τη χώρα.
Η υπουργός Εσωτερικών της Φινλανδίας Μάρι Ραντάνεν υποστήριξε ότι η Ισπανία απέτυχε να προστατεύσει τα εξωτερικά σύνορα της ζώνης απέναντι στην παράτυπη μετανάστευση. Κάλεσε τις ευρωπαϊκές χώρες να στηρίξουν την πρωτοβουλία της Ιταλίδας πρωθυπουργού Τζόρτζια Μελόνι, δηλώνοντας ότι τα κράτη που δεν εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους δεν μπορούν να απολαμβάνουν ανεπιφύλακτα τα οφέλη της Σένγκεν.
Από τη Θέουτα στο ευρωπαϊκό πολιτικό μέτωπο
Η παρέμβαση του Ελσίνκι ακολουθεί τη μαζική είσοδο ανθρώπων από το Μαρόκο στον ισπανικό θύλακα της Θέουτα. Η πίεση στις τοπικές δομές και οι εικόνες ανεξέλεγκτων διελεύσεων έδωσαν στην ιταλική κυβέρνηση το έδαφος για να μεταφέρει τη συζήτηση από τη διαχείριση μιας τοπικής κρίσης στην αξιοπιστία ολόκληρου του ευρωπαϊκού συστήματος συνόρων.
Για τη Ρώμη, το μήνυμα είναι ότι ένα κράτος της πρώτης γραμμής δεν μπορεί να αφήνει τις αφίξεις να μετατρέπονται σε ελεύθερη δευτερογενή μετακίνηση προς την υπόλοιπη Ευρώπη. Για τη Μαδρίτη, αντίθετα, η ρητορική περί τιμωρίας παραγνωρίζει την ανάγκη ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και τον ιδιαίτερο ρόλο του Μαρόκου στη διαχείριση των ροών.
Η στήριξη της Φινλανδίας δίνει στη Μελόνι κάτι περισσότερο από έναν ακόμη σύμμαχο. Δείχνει ότι η πίεση προς την Ισπανία δεν περιορίζεται πλέον στις χώρες της Μεσογείου, αλλά αποκτά απήχηση και στον ευρωπαϊκό Βορρά, όπου η ασφάλεια των συνόρων έχει γίνει κεντρικό πολιτικό ζήτημα.
Τι μπορεί πραγματικά να γίνει στη Σένγκεν
Η πολιτική φράση «αναστολή της Ισπανίας από τη Σένγκεν» είναι ισχυρή, αλλά νομικά χρειάζεται ακρίβεια. Η Ιταλία δεν μπορεί μονομερώς να αποβάλει την Ισπανία από τη ζώνη ελεύθερης κυκλοφορίας. Ο ευρωπαϊκός Κώδικας Συνόρων επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, την προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα όταν διαπιστώνεται σοβαρή απειλή για τη δημόσια τάξη ή την εσωτερική ασφάλεια.
Ένα τέτοιο μέτρο πρέπει να είναι αναγκαίο, αναλογικό, χρονικά περιορισμένο και να γνωστοποιείται στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Στην πράξη, η Ιταλία θα μπορούσε να ενισχύσει τους ελέγχους σε αεροπορικές και θαλάσσιες συνδέσεις με την Ισπανία. Δεν μπορεί, όμως, από μόνη της να καταργήσει τη συμμετοχή της Μαδρίτης στη Σένγκεν.
Η διάκριση έχει σημασία, διότι αποκαλύπτει ότι η πρωτοβουλία είναι πρωτίστως πολιτικό εργαλείο πίεσης. Στόχος είναι να καταστήσει το κόστος της ανεπαρκούς φύλαξης των εξωτερικών συνόρων ορατό και για τα υπόλοιπα κράτη μέλη.
Το προηγούμενο που φοβάται η Ευρώπη
Η ελεύθερη μετακίνηση αποτελεί ένα από τα πιο απτά επιτεύγματα της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, αρκετά κράτη έχουν επαναφέρει προσωρινούς ελέγχους λόγω τρομοκρατικών απειλών, παράτυπης μετανάστευσης ή μεγάλων διεθνών γεγονότων. Η εξαίρεση τείνει έτσι να μετατραπεί σε επαναλαμβανόμενο εργαλείο εθνικής πολιτικής.
Εάν η κρίση της Θέουτα οδηγήσει σε νέα αλυσίδα συνοριακών ελέγχων, θα δημιουργηθεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο: κάθε αδυναμία σε εξωτερικό σύνορο θα μπορεί να προκαλεί περιορισμούς στην ελεύθερη μετακίνηση στο εσωτερικό της Ένωσης.
Strategist View
Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο την Ισπανία. Αφορά το ποιος πληρώνει πολιτικά και επιχειρησιακά όταν ένα εξωτερικό σύνορο της Ευρώπης υποχωρεί. Η Ιταλία και η Φινλανδία επιχειρούν να μετατρέψουν τη Σένγκεν από αυτονόητο δικαίωμα σε σύστημα αμοιβαίων υποχρεώσεων. Η Ισπανία θα επιδιώξει να μεταφέρει το βάρος στη συλλογική ευρωπαϊκή ευθύνη και στη συνεργασία με το Μαρόκο.
Το πιθανότερο αποτέλεσμα δεν είναι η αποβολή της Ισπανίας, αλλά η ενίσχυση των ελέγχων, η σκληρότερη επιτήρηση των δευτερογενών μετακινήσεων και μια βαθύτερη πολιτική διαίρεση για το μεταναστευτικό. Η Θέουτα μετατρέπεται έτσι σε τεστ για την αντοχή της ίδιας της Σένγκεν.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο για την προσωρινή επαναφορά ελέγχων στα εσωτερικά σύνορα παρουσιάζεται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
