Μια σχολική γιορτή, μια εκδρομή ή μια βράβευση αρκούν για να εμφανιστεί η φωτογραφία ενός παιδιού στην ιστοσελίδα του σχολείου, στο Facebook ή σε μια ομάδα γονέων στο WhatsApp. Η φωτογράφιση, όμως, δεν ταυτίζεται με τη δημοσίευση. Ούτε μια γενική υπογραφή του γονέα αποτελεί απεριόριστη άδεια για κάθε μελλοντική χρήση της εικόνας του παιδιού.
- Η σύντομη απάντηση
- Το έντυπο ΔΔΕ 22 δεν είναι μία γενική άδεια για όλα
- Τι αλλάζει ανάλογα με το πού εμφανίζεται η φωτογραφία
- Τι ισχύει στις ομάδες WhatsApp
- Η συγκατάθεση πρέπει να είναι πραγματική επιλογή
- Τι σημαίνει το όριο των 14 ετών
- Τι να κάνεις αν εμφανιστεί εικόνα χωρίς την άδειά σου
- Ένα πρακτικό παράδειγμα
- Οι επίσημες πηγές που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
Στην Κύπρο, οι οδηγίες του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας και οι κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων διαμορφώνουν ένα αρκετά συγκεκριμένο πλαίσιο. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο αν τραβήχτηκε μια φωτογραφία, αλλά ποιος τη χρησιμοποιεί, για ποιο σκοπό, σε ποιο κοινό τη δείχνει και για πόσο χρόνο τη διατηρεί.
- Η φωτογραφία και το βίντεο ενός αναγνωρίσιμου παιδιού αποτελούν προσωπικά δεδομένα.
- Το έντυπο ΥΠΑΝ ΔΔΕ 22 διαχωρίζει τη λήψη εικόνας από την εσωτερική ανάρτηση, τη δημοσίευση από το σχολείο και τη χρήση από ΜΜΕ ή άλλους φορείς.
- Η συγκατάθεση πρέπει να είναι συγκεκριμένη, ενημερωμένη και ανακλητή. Δεν είναι «λευκή επιταγή».
- Μια κλειστή ομάδα WhatsApp δεν είναι δημόσια ιστοσελίδα, αλλά η αποστολή φωτογραφίας εξακολουθεί να αποτελεί κοινοποίηση σε όλα τα μέλη.
- Ο γονιός μπορεί να ζητήσει διευκρινίσεις, παύση μελλοντικής χρήσης, αφαίρεση ή θόλωση της εικόνας και, αν το θέμα δεν λυθεί, να προσφύγει στις αρμόδιες αρχές.
Η σύντομη απάντηση
Στο πλαίσιο που εφαρμόζει το ΥΠΑΝ για τα δημόσια δημοτικά σχολεία, η φωτογράφιση ή βιντεοσκόπηση παιδιών σε σχολικές δραστηριότητες και η μεταγενέστερη δημοσιοποίηση του υλικού προϋποθέτουν προηγούμενη γραπτή συγκατάθεση. Η φωτογραφία, το βίντεο, ακόμη και ένας αριθμός τηλεφώνου θεωρούνται προσωπικά δεδομένα, όπως εξηγεί και η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε σχολείο και κάθε ηλικιακή βαθμίδα λειτουργούν με απολύτως ίδιο διοικητικό έντυπο. Οι γονείς πρέπει να διαβάζουν την ενημέρωση του συγκεκριμένου σχολείου. Οι βασικές αρχές του GDPR, όμως, ισχύουν σε κάθε περίπτωση: νομιμότητα, διαφάνεια, σαφής σκοπός, ελαχιστοποίηση των δεδομένων, περιορισμένος χρόνος διατήρησης και ασφάλεια.
Το έντυπο ΔΔΕ 22 δεν είναι μία γενική άδεια για όλα
Το επίσημο υλικό του ΥΠΑΝ περιλαμβάνει το έντυπο ΥΠΑΝ ΔΔΕ 22, με τίτλο «Συγκατάθεση γονέα/κηδεμόνα για φωτογράφιση/μαγνητοσκόπηση και δημοσιοποίηση φωτογραφικού υλικού και βίντεο». Οι αναλυτικές οδηγίες λειτουργίας των σχολείων διαχωρίζουν ουσιαστικά τέσσερις χρήσεις:
- τη φωτογράφιση ή βιντεοσκόπηση του παιδιού,
- την ανάρτηση υλικού μέσα στο σχολείο,
- τη δημοσίευση σε σχολικά ή υπουργικά έντυπα, ιστοσελίδες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης,
- τη δημοσίευση από ΜΜΕ ή άλλους οργανισμούς.
Επομένως, ένας γονιός μπορεί να συμφωνήσει να εμφανίζεται το παιδί σε μια φωτογραφία της τάξης που θα αναρτηθεί στον σχολικό χώρο, αλλά να μη συμφωνήσει να δημοσιευθεί η ίδια εικόνα στο Facebook ή να δοθεί σε τρίτο οργανισμό. Η συναίνεση για έναν σκοπό δεν μεταφέρεται αυτομάτως σε όλους τους υπόλοιπους.
Σύμφωνα με τις ίδιες οδηγίες, το έντυπο συμπληρώνεται για κάθε παιδί και σχολική χρονιά. Σε περίπτωση αλλαγής σχολείου απαιτείται νέα διαδικασία, ενώ η συγκατάθεση μπορεί να ανακληθεί. Η ανάκληση ισχύει για τη μελλοντική επεξεργασία και δεν ακυρώνει αναδρομικά μια χρήση που ήταν νόμιμη πριν από αυτήν.
Τι αλλάζει ανάλογα με το πού εμφανίζεται η φωτογραφία
| Περίπτωση | Τι πρέπει να εξεταστεί | Τι μπορεί να κάνει ο γονιός |
|---|---|---|
| Φωτογράφιση σε σχολική εκδήλωση | Αν καλύπτεται από συγκεκριμένη γραπτή συγκατάθεση και ποιος οργανώνει τη λήψη. | Να ελέγξει το έντυπο που υπέγραψε και να διευκρινίσει τις επιλογές του. |
| Ανάρτηση σε πίνακα μέσα στο σχολείο | Είναι διαφορετικός σκοπός από τη δημόσια διαδικτυακή δημοσίευση. | Μπορεί να επιτρέψει μόνο την εσωτερική χρήση. |
| Ιστοσελίδα, Facebook ή Instagram σχολείου | Η εικόνα αποκτά πολύ ευρύτερο κοινό και μπορεί να αντιγραφεί ή να αναδημοσιευθεί. | Να ζητήσει προηγούμενη ενημέρωση, αφαίρεση ή θόλωση, ανάλογα με την περίπτωση. |
| Δημοσίευση από ΜΜΕ ή άλλο φορέα | Πρόκειται για ξεχωριστή χρήση και ενδεχομένως διαφορετικό υπεύθυνο επεξεργασίας. | Να εξακριβώσει αν είχε δοθεί ειδική συγκατάθεση για τρίτους. |
| Κλειστή ομάδα WhatsApp γονέων | Δεν είναι δημόσια ανάρτηση, αλλά το αρχείο κοινοποιείται σε όλα τα μέλη και μπορεί να αποθηκευτεί. | Να ζητήσει σαφείς κανόνες, περιορισμό του υλικού και εναλλακτικό κανάλι επικοινωνίας. |
| Ανάρτηση από άλλον γονιό | Μια φωτογραφία του δικού του παιδιού μπορεί να εμφανίζει και άλλα αναγνωρίσιμα παιδιά. | Να ζητήσει να αφαιρεθεί ή να καλυφθεί το πρόσωπο του παιδιού του. |
Τι ισχύει στις ομάδες WhatsApp
Το WhatsApp συχνά χρησιμοποιείται πρακτικά για ανακοινώσεις, υπενθυμίσεις και συντονισμό γονέων. Η λέξη «κλειστή», όμως, δεν σημαίνει ότι η ομάδα είναι χώρος χωρίς κανόνες. Τα ονόματα, οι αριθμοί τηλεφώνου, οι φωτογραφίες προφίλ και όσα αρχεία αποστέλλονται μπορούν να γίνουν ορατά σε όλα τα μέλη.
Το επίσημο έντυπο ΥΠΑΝ ΔΔΕ 21 για την επικοινωνία σχολείου και γονέων αναφέρεται σε ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τηλεφωνική κλήση και SMS. Η μη αναφορά του WhatsApp δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι κάθε τέτοια ομάδα είναι παράνομη. Όταν, όμως, μια ομάδα δημιουργείται ή χρησιμοποιείται ως επίσημο σχολικό κανάλι, πρέπει να είναι ξεκάθαρα ποιος τη διαχειρίζεται, για ποιο σκοπό, ποια δεδομένα βλέπουν τα μέλη και ποια εναλλακτική υπάρχει για τον γονιό που δεν επιθυμεί να συμμετέχει.
Σε μια ομάδα που έχει δημιουργηθεί αποκλειστικά από γονείς, το σχολείο μπορεί να μην είναι ο υπεύθυνος επεξεργασίας. Αυτό δεν καθιστά συνετή τη διακίνηση φωτογραφιών άλλων παιδιών. Το ασφαλέστερο είναι να αποστέλλεται μόνο το απολύτως αναγκαίο υλικό και να ζητείται άδεια πριν από την κοινοποίηση αναγνωρίσιμων εικόνων.
Η συγκατάθεση πρέπει να είναι πραγματική επιλογή
Οι κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Προστασίας Δεδομένων εξηγούν ότι η συγκατάθεση πρέπει να είναι ελεύθερη, συγκεκριμένη, ενημερωμένη και σαφής. Διαφορετικοί σκοποί απαιτούν διακριτές επιλογές, ενώ η ανάκληση δεν πρέπει να συνεπάγεται αδικαιολόγητη επιβάρυνση.
Αν ένας γονιός αρνηθεί τη δημόσια δημοσίευση, το σχολείο μπορεί να οργανώσει μια ομαδική λήψη από απόσταση, να τοποθετήσει το παιδί εκτός πλάνου ή να θολώσει το πρόσωπό του. Η Ετήσια Έκθεση 2017 της Επιτρόπου είχε υποδείξει τη χρήση γενικών ή μακρινών πλάνων και την απόκρυψη προσώπων όταν δεν υπάρχει συγκατάθεση.
Η άρνηση δεν θα πρέπει να οδηγεί χωρίς λόγο στον αποκλεισμό του παιδιού από την εκπαιδευτική δραστηριότητα. Το σχολείο οφείλει να εξετάζει πρακτικές, λιγότερο παρεμβατικές λύσεις.
Τι σημαίνει το όριο των 14 ετών
Ο κυπριακός Νόμος 125(Ι)/2018 προβλέπει ότι παιδί που έχει συμπληρώσει τα 14 έτη μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να συγκατατεθεί όταν μια υπηρεσία της κοινωνίας της πληροφορίας προσφέρεται απευθείας σε αυτό και η επεξεργασία βασίζεται στη συγκατάθεση.
Η διάταξη αυτή δεν αποτελεί γενική άδεια προς ένα σχολείο ή έναν ενήλικο να δημοσιεύει φωτογραφίες ενός 14χρονου. Δεν καταργεί τις σχολικές διαδικασίες ούτε τις υπόλοιπες απαιτήσεις του GDPR. Αντίστοιχα, ακόμη και όταν ο γονιός έχει υπογράψει, η άποψη και η αξιοπρέπεια του παιδιού πρέπει να λαμβάνονται σοβαρά υπόψη, ιδιαίτερα όσο αυξάνονται η ηλικία και η ωριμότητά του.
Τι να κάνεις αν εμφανιστεί εικόνα χωρίς την άδειά σου
- Κατάγραψε το περιστατικό. Φύλαξε τον σύνδεσμο, την ημερομηνία και το σημείο όπου εμφανίζεται η εικόνα, χωρίς να την αναδημοσιεύσεις.
- Έλεγξε τι ακριβώς υπέγραψες. Η άδεια για φωτογράφιση δεν σημαίνει αναγκαστικά άδεια για social media ή ΜΜΕ.
- Γράψε στον διευθυντή του σχολείου. Ζήτησε να πληροφορηθείς τον σκοπό, τη νομική βάση, το κοινό, τον χρόνο διατήρησης και ποιος έχει πρόσβαση.
- Διατύπωσε συγκεκριμένο αίτημα. Για παράδειγμα, ανάκληση συγκατάθεσης για μελλοντικές αναρτήσεις, αφαίρεση, περιορισμός ή θόλωση του προσώπου.
- Ζήτησε ενημέρωση για τυχόν τρίτους. Αν το υλικό δόθηκε σε φωτογράφο, μέσο ενημέρωσης ή άλλο φορέα, ρώτησε ποιος το έλαβε και με ποιους όρους.
- Απευθύνσου στο Γραφείο Προστασίας Δεδομένων του ΥΠΑΝ. Τα στοιχεία του βρίσκονται στην επίσημη ιστοσελίδα του Υπουργείου.
- Υπόβαλε καταγγελία αν το ζήτημα δεν λυθεί. Η Επίτροπος διαθέτει διαφορετικά έντυπα καταγγελίας για παραβίαση δικαιωμάτων και για άλλες καταγγελλόμενες παραβάσεις.
Τα αιτήματα άσκησης δικαιωμάτων βάσει GDPR απαντώνται κατά κανόνα μέσα σε έναν μήνα, με δυνατότητα παράτασης στις πιο σύνθετες περιπτώσεις. Η διαγραφή δεν είναι πάντοτε αυτόματη, καθώς εξαρτάται από τη νομική βάση και από τυχόν νόμιμη υποχρέωση διατήρησης. Αν, πάντως, η επεξεργασία στηρίζεται αποκλειστικά σε συγκατάθεση που ανακλήθηκε, το σχολείο χρειάζεται άλλη έγκυρη βάση για να συνεχίσει τη συγκεκριμένη χρήση.
Ένα πρακτικό παράδειγμα
Ένας γονιός επιλέγει στο έντυπο να επιτρέψει τη φωτογράφιση στη χριστουγεννιάτικη γιορτή και την ανάρτηση φωτογραφιών στον εσωτερικό πίνακα του σχολείου, αλλά δεν συναινεί σε δημοσίευση στο διαδίκτυο ή σε ΜΜΕ. Το σχολείο μπορεί να χειριστεί το υλικό εντός των ορίων αυτών. Η ανάρτηση της ίδιας κοντινής φωτογραφίας στη δημόσια σελίδα του σχολείου δεν καλύπτεται απλώς επειδή είχε επιτραπεί η λήψη.
Αν άλλος γονιός ανεβάσει δημόσια βίντεο όπου εμφανίζονται πολλά παιδιά, η οικογένεια μπορεί να του ζητήσει να αφαιρέσει το βίντεο ή να καλύψει το πρόσωπο του παιδιού. Το ότι η λήψη έγινε σε σχολική εκδήλωση δεν μετατρέπει αυτομάτως τις εικόνες όλων των παιδιών σε ελεύθερο υλικό.
Οι επίσημες πηγές που πρέπει να γνωρίζουν οι γονείς
- ΥΠΑΝ: Έντυπα προετοιμασίας και ΥΠΑΝ ΔΔΕ 22
- ΥΠΑΝ: Οδηγίες για φωτογράφιση και δημοσιοποίηση υλικού μαθητών
- Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων: Παιδιά και προσωπικά δεδομένα
- Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων
- Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Προστασίας Δεδομένων: Προστασία παιδιών
Το κείμενο αποτελεί γενική ενημέρωση και όχι εξατομικευμένη νομική συμβουλή. Η αξιολόγηση κάθε περιστατικού εξαρτάται από τα πραγματικά γεγονότα, τη βαθμίδα και το καθεστώς του σχολείου, τη νομική βάση και τον τρόπο χρήσης του υλικού.
The post Μπορεί το σχολείο να ανεβάσει φωτογραφία του παιδιού σου; Τι ισχύει για social media και WhatsApp appeared first on moneymatters.cy.
