Η νέα αναζωπύρωση της έντασης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν δεν αυξάνει μόνο τους γεωπολιτικούς κινδύνους στη Μέση Ανατολή. Παράλληλα αποκαλύπτει ένα βαθύτερο στρατηγικό πρόβλημα για την Ουάσιγκτον: παρά τη συντριπτική στρατιωτική υπεροχή της, οι επιλογές της απέναντι στην Τεχεράνη φαίνεται να περιορίζονται όσο η κρίση παρατείνεται.
Οι τελευταίες εξελίξεις δείχνουν ότι η αρχική προσπάθεια της κυβέρνησης Τραμπ να εξαναγκάσει το Ιράν σε μια συνολική συμφωνία μέσω στρατιωτικής πίεσης και οικονομικών κυρώσεων δεν απέδωσε τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Η εκεχειρία της 17ης Ιουνίου κατέρρευσε μέσα σε λίγες εβδομάδες, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις επανήλθαν και οι επιθέσεις σε εμπορικά πλοία επανέφεραν την παγκόσμια ναυσιπλοΐα σε καθεστώς υψηλού κινδύνου.
Το αποτέλεσμα είναι ένας νέος κύκλος κλιμάκωσης, χωρίς σαφή οδικό χάρτη για την αποκλιμάκωση.
Το πραγματικό όπλο της Τεχεράνης
Παρότι το πυρηνικό πρόγραμμα εξακολουθεί να αποτελεί το βασικό αντικείμενο της διεθνούς αντιπαράθεσης, ολοένα περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ότι το σημαντικότερο διαπραγματευτικό πλεονέκτημα του Ιράν βρίσκεται αλλού.
Όπως επισημαίνει και πρόσφατη ανάλυση του Council on Foreign Relations, η γεωγραφική θέση της χώρας και η δυνατότητά της να επηρεάζει τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ίσως το ισχυρότερο εργαλείο πίεσης που διαθέτει.
Δεν απαιτείται πλήρες κλείσιμο των Στενών. Αρκεί η δημιουργία ενός περιβάλλοντος αυξημένου κινδύνου μέσω επιθέσεων σε εμπορικά πλοία, χρήσης drones, πυραύλων ή ναρκών ώστε να αυξάνονται τα ασφάλιστρα κινδύνου, το κόστος μεταφοράς πετρελαίου και η αβεβαιότητα στις διεθνείς αγορές.
Οι τελευταίες επιθέσεις εναντίον εμπορικών πλοίων επιβεβαιώνουν ότι η Τεχεράνη εξακολουθεί να μπορεί να προκαλεί σοβαρές αναταράξεις στην ενεργειακή αγορά ακόμη και χωρίς μια γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση.
Οι αντιφάσεις της αμερικανικής στρατηγικής
Την ίδια στιγμή, η στρατηγική της Ουάσιγκτον δείχνει να μεταβάλλεται συνεχώς.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτέλεσε η πρόταση του Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή τέλους 20% στα εμπορικά φορτία που θα διέρχονταν από τα Στενά του Ορμούζ υπό αμερικανική προστασία. Η ιδέα εγκαταλείφθηκε λίγες ώρες αργότερα, μετά τις έντονες αντιδράσεις χωρών του Κόλπου, με τον Αμερικανό πρόεδρο να μεταφέρει εκ νέου το βάρος στις εμπορικές συμφωνίες και στις επενδύσεις.
Η συνεχής αυτή εναλλαγή στρατηγικών στόχων δημιουργεί ερωτήματα για τη συνοχή της αμερικανικής πολιτικής.
Από τις διαπραγματεύσεις για το πυρηνικό πρόγραμμα, η προσοχή μεταφέρθηκε στην προστασία της ναυσιπλοΐας, ακολούθησαν αεροπορικά πλήγματα, οικονομικές κυρώσεις, σχέδια για νέους περιορισμούς στη διέλευση πλοίων και, τελικά, επιστροφή στην προσπάθεια αποτροπής μιας γενικευμένης περιφερειακής σύγκρουσης.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι περισσότερο μια πολιτική συνεχούς προσαρμογής στις εξελίξεις παρά μια μακροπρόθεσμη στρατηγική.
Οι αγορές παρακολουθούν το Ορμούζ
Για τις διεθνείς αγορές, το βασικό ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο αν θα συνεχιστούν οι στρατιωτικές επιχειρήσεις.
Εξίσου σημαντικό είναι κατά πόσο υπάρχει ένα αξιόπιστο σχέδιο που μπορεί να οδηγήσει σε σταθεροποίηση της περιοχής.
Μέχρι στιγμής οι περισσότεροι επενδυτές εξακολουθούν να θεωρούν ότι το πλήρες κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αποτελεί ακραίο σενάριο. Ωστόσο, όσο η κρίση παρατείνεται, αυξάνεται η πιθανότητα νέων επιθέσεων περιορισμένης κλίμακας που αρκούν για να διατηρούν υψηλό το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου στις τιμές του πετρελαίου και στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η αβεβαιότητα αυτή επηρεάζει ήδη τις ασφαλιστικές καλύψεις των πλοίων, τα ναύλα και το κόστος μεταφοράς ενέργειας προς Ευρώπη και Ασία.
Το στρατηγικό δίλημμα των ΗΠΑ
Το βασικό δίλημμα για την Ουάσιγκτον παραμένει αμετάβλητο.
Από τη μία πλευρά, μια εκτεταμένη στρατιωτική εμπλοκή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερη αποσταθεροποίηση ολόκληρης της Μέσης Ανατολής. Από την άλλη, η διατήρηση μιας παρατεταμένης κρίσης επιτρέπει στο Ιράν να αξιοποιεί το γεωγραφικό του πλεονέκτημα, κρατώντας τις αγορές ενέργειας σε κατάσταση διαρκούς αβεβαιότητας.
Η στρατιωτική υπεροχή των Ηνωμένων Πολιτειών παραμένει αδιαμφισβήτητη. Ωστόσο, η κρίση αποδεικνύει ότι η ισχύς από μόνη της δεν αρκεί όταν ο αντίπαλος μπορεί να επηρεάζει ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά σημεία του πλανήτη χωρίς να επιδιώκει συμβατική στρατιωτική νίκη.
Strategist View
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ εξελίσσεται σε δοκιμασία στρατηγικής αντοχής και όχι απλώς στρατιωτικής ισχύος. Το Ιράν δείχνει ότι μπορεί να επιβάλλει σημαντικό οικονομικό κόστος με περιορισμένες ενέργειες, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες καλούνται να ισορροπήσουν ανάμεσα στην αποτροπή, την προστασία των ενεργειακών ροών και την αποφυγή ενός νέου πολέμου μεγάλης κλίμακας. Όσο δεν διαμορφώνεται μια σταθερή διπλωματική διέξοδος, το γεωπολιτικό ρίσκο θα συνεχίσει να αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τις διεθνείς αγορές, τις τιμές της ενέργειας και τη συνολική παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
