Η νέα εκτόξευση της τιμής του πετρελαίου επαναφέρει ένα γνώριμο ερώτημα για τα κυπριακά νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις: πόσο γρήγορα μπορεί μια διεθνής ενεργειακή κρίση να περάσει στην τιμή της αντλίας και, στη συνέχεια, στην υπόλοιπη οικονομία;
Το Brent ξεπέρασε τη Δευτέρα τα 108 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι νέες επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές της Σαουδικής Αραβίας και οι αυξημένοι κίνδυνοι για τη ναυσιπλοΐα στη Μέση Ανατολή εντείνουν τις ανησυχίες για την προσφορά πετρελαίου. Το πρωί της 14ης Σεπτεμβρίου τα συμβόλαια Brent ενισχύονταν κατά περισσότερο από 3%, στα $108,04 το βαρέλι, ενώ το αμερικανικό WTI βρισκόταν στα $103,54.
Για την Κύπρο, όμως, το σημαντικότερο δεν είναι μόνο η τιμή που εμφανίζεται στις διεθνείς αγορές. Είναι πόσο διαρκεί η άνοδος, τι συμβαίνει στις τιμές των έτοιμων πετρελαιοειδών, πόσο κοστίζει η μεταφορά τους και με ποια ισοτιμία αγοράζονται.
Και αυτό σημαίνει ότι το πέρασμα από τα $108 του Brent στην τιμή που βλέπει ο οδηγός στο πρατήριο δεν είναι ούτε άμεσο ούτε μηχανικό.
Γιατί εκτοξεύθηκε ξανά το πετρέλαιο
Η νέα άνοδος συνδέεται κυρίως με την κλιμάκωση των κινδύνων στη Μέση Ανατολή.
Οι αγορές αντέδρασαν στις νέες επιθέσεις σε σαουδαραβικές ενεργειακές υποδομές, μεταξύ των οποίων ο στρατηγικής σημασίας αγωγός East-West, αλλά και στους αυξανόμενους κινδύνους για πλοία που κινούνται στις βασικές θαλάσσιες οδούς της περιοχής.
Παράλληλα, το κόστος μεταφοράς αποτελεί πλέον μέρος της εξίσωσης. Οι εναλλακτικές διαδρομές μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τόσο τον χρόνο όσο και το κόστος ενός ταξιδιού, ενώ οι ναύλοι των δεξαμενόπλοιων έχουν δεχθεί ισχυρές ανοδικές πιέσεις.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για μια νησιωτική οικονομία όπως η Κύπρος, η οποία εξαρτάται από εισαγόμενα καύσιμα.
Το Brent δεν είναι η τιμή που πληρώνει η Κύπρος
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διάκριση.
Η Κύπρος δεν εισάγει αργό πετρέλαιο για να το διυλίσει και στη συνέχεια να το διαθέσει στα πρατήρια. Εισάγει έτοιμα πετρελαιοειδή, όπως βενζίνη, πετρέλαιο κίνησης και πετρέλαιο θέρμανσης.
Σύμφωνα με την Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή, για την τιμολόγηση αυτών των προϊόντων χρησιμοποιείται ο ημερήσιος δείκτης Platts Basis Italy, με διαφορετική διακύμανση για κάθε καύσιμο.
Άρα, μια άνοδος του Brent αποτελεί ισχυρή ένδειξη πίεσης στην ενεργειακή αγορά, αλλά δεν σημαίνει ότι μια αύξηση 5% στο Brent θα μετατραπεί αυτομάτως σε αύξηση 5% στη βενζίνη στην Κύπρο.
Στην τελική τιμή παίζουν ρόλο η τιμή αγοράς του έτοιμου προϊόντος, τα αποθέματα που διαθέτουν οι εταιρείες, η χρονική στιγμή των νέων εισαγωγών, η ισοτιμία ευρώ-δολαρίου, το μεταφορικό κόστος και οι φόροι.
Πότε φτάνει η διεθνής αύξηση στην αντλία
Αυτό εξηγεί και γιατί οι μεταβολές στις διεθνείς αγορές δεν εμφανίζονται απαραίτητα την επόμενη ημέρα στα κυπριακά πρατήρια.
Οι εταιρείες διαθέτουν αποθέματα που έχουν αγοραστεί σε προηγούμενες τιμές. Όταν αρχίσουν να φτάνουν νέα φορτία αγορασμένα σε υψηλότερες τιμές, η πίεση μπορεί σταδιακά να μεταφερθεί στη λιανική.
Ήδη στην κυπριακή αγορά καταγράφονται σημαντικές αυξήσεις. Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν τη Δευτέρα, η αμόλυβδη βενζίνη 95 οκτανίων είχε φτάσει σε ορισμένα πρατήρια έως τα €1,718 το λίτρο, ενώ το diesel έως τα €1,989 το λίτρο.
Οι τιμές παραμένουν χαμηλότερες από τα ακραία επίπεδα της ενεργειακής κρίσης του 2022, όταν στις 12 Ιουλίου εκείνης της χρονιάς η αμόλυβδη είχε φτάσει τα €1,886 και το diesel τα €2,053 ανά λίτρο, όμως η απόσταση έχει περιοριστεί αισθητά.
Η «ασπίδα» των 8,33 σεντ
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η κυβέρνηση αποφάσισε στις 10 Σεπτεμβρίου να παρατείνει μέχρι τις 30 Νοεμβρίου 2026 τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης στα καύσιμα κίνησης.
Η ελάφρυνση ανέρχεται σε 8,33 σεντ ανά λίτρο τόσο στη βενζίνη όσο και στο πετρέλαιο κίνησης. Το μέτρο επρόκειτο να λήξει στις 17 Σεπτεμβρίου.
Πρακτικά, η παράταση αποτρέπει μια φορολογική αύξηση στην τιμή των καυσίμων τη στιγμή που οι διεθνείς τιμές βρίσκονται ήδη υπό έντονη πίεση.
Σε ένα γέμισμα 50 λίτρων, τα 8,33 σεντ αντιστοιχούν σε περίπου €4,17.
Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική διαφορά: η κυβέρνηση μπορεί να διατηρήσει χαμηλότερο τον φόρο, αλλά δεν μπορεί να καθορίσει την τιμή με την οποία αγοράζονται τα καύσιμα από τη διεθνή αγορά.
Εάν οι υψηλές διεθνείς τιμές διατηρηθούν για μεγάλο χρονικό διάστημα, μέρος του οφέλους από τη φορολογική ελάφρυνση μπορεί τελικά να απορροφηθεί από το αυξημένο κόστος εισαγωγής.
Δεν αφορά μόνο όσους οδηγούν
Η επίδραση μιας παρατεταμένης ενεργειακής ανατίμησης δεν σταματά στην αντλία.
Το diesel αποτελεί σημαντικό λειτουργικό κόστος για μεταφορές, διανομές, γεωργία, κατασκευές και πολλές άλλες επιχειρηματικές δραστηριότητες. Όταν αυξάνεται το κόστος μεταφοράς ενός προϊόντος, δημιουργείται πίεση και στο συνολικό κόστος διάθεσής του.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε αύξηση στα καύσιμα μεταφέρεται αυτόματα και εξ ολοκλήρου στον καταναλωτή. Οι επιχειρήσεις μπορεί να απορροφήσουν μέρος του κόστους, να περιορίσουν άλλα έξοδα ή να αυξήσουν τις τιμές μόνο μερικώς.
Όσο περισσότερο όμως διαρκεί ένα ενεργειακό σοκ, τόσο δυσκολότερη γίνεται η πλήρης απορρόφησή του.
Για την Κύπρο η συγκεκριμένη σχέση έχει μεγαλύτερη σημασία λόγω του νησιωτικού χαρακτήρα της οικονομίας και της εξάρτησής της από εισαγωγές και οδικές μεταφορές.
Από το πρατήριο στο ράφι
Η αλυσίδα μπορεί να είναι μεγαλύτερη από όσο φαίνεται.
Ένα ακριβότερο λίτρο diesel μπορεί να αυξήσει το κόστος ενός φορτηγού. Το φορτηγό μεταφέρει τρόφιμα, ποτά, οικοδομικά υλικά ή άλλα προϊόντα. Παράλληλα, υψηλότερα ενεργειακά και μεταφορικά κόστη μπορούν να επιβαρύνουν προμηθευτές και επιχειρήσεις.
Εάν οι πιέσεις διατηρηθούν, μέρος τους μπορεί τελικά να εμφανιστεί στις τιμές αγαθών και υπηρεσιών.
Τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ήδη πόσο σημαντική έχει γίνει η ενέργεια για τον κυπριακό πληθωρισμό. Τον Αύγουστο τα πετρελαιοειδή ήταν 20,3% ακριβότερα σε σχέση με τον Αύγουστο του 2025 και αυξήθηκαν κατά 6,9% σε σχέση με τον προηγούμενο μήνα.
Τρία πράγματα που πρέπει να παρακολουθούμε τώρα
Το πρώτο είναι προφανώς η διάρκεια της ανόδου. Μια απότομη αλλά σύντομη εκτίναξη του Brent έχει διαφορετικές συνέπειες από μια τιμή πάνω από τα $100 που παραμένει εκεί για εβδομάδες ή μήνες.
Το δεύτερο είναι οι θαλάσσιες μεταφορές. Στην παρούσα κρίση δεν έχει σημασία μόνο πόσο πετρέλαιο παράγεται, αλλά και κατά πόσο μπορεί να μεταφερθεί με ασφάλεια και σε φυσιολογικό κόστος στις διεθνείς αγορές.
Το τρίτο είναι οι τιμές των ίδιων των διυλισμένων προϊόντων που εισάγει η Κύπρος. Αυτές είναι τελικά πολύ πιο κοντά στην πραγματική τιμή εισαγωγής της βενζίνης και του diesel από ό,τι η τιμή του Brent από μόνη της.
Τα $108 το βαρέλι δεν σημαίνουν ότι αύριο το πρωί η βενζίνη στην Κύπρο θα ακριβύνει κατά ένα συγκεκριμένο ποσό. Αυτή θα ήταν μια υπεραπλούστευση του τρόπου λειτουργίας της αγοράς.
Είναι όμως ένα σαφές προειδοποιητικό σήμα.
Η παράταση της μείωσης του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης κατά 8,33 σεντ το λίτρο δημιουργεί ένα σημαντικό ανάχωμα για τους καταναλωτές μέχρι το τέλος Νοεμβρίου.
Το πόσο αποτελεσματικό θα αποδειχθεί αυτό το ανάχωμα θα εξαρτηθεί πλέον κυρίως από όσα συμβαίνουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την Κύπρο.
Εάν η ένταση αποκλιμακωθεί και οι διεθνείς τιμές υποχωρήσουν, η πίεση μπορεί να περιοριστεί. Αν όμως το Brent παραμείνει πάνω από τα $100, τα μεταφορικά κόστη συνεχίσουν να αυξάνονται και τα επόμενα φορτία έτοιμων καυσίμων φτάσουν ακριβότερα, τότε το ερώτημα δεν θα είναι πλέον εάν η διεθνής κρίση θα φτάσει στην κυπριακή οικονομία, αλλά πόσο από αυτήν θα μπορέσουν να απορροφήσουν επιχειρήσεις, κράτος και καταναλωτές.
