Η ανακοίνωση της καταρχήν συμφωνίας μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για τον τερματισμό των εχθροπραξιών και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ αποτέλεσε τη σημαντικότερη γεωπολιτική εξέλιξη των τελευταίων μηνών.
Οι αγορές αντέδρασαν άμεσα. Οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου υποχώρησαν, οι επενδυτές απομάκρυναν μέρος του γεωπολιτικού κινδύνου από τα μοντέλα τους και η διεθνής κοινότητα υποδέχθηκε θετικά το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης μιας κρίσης που απειλούσε να επεκταθεί σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Πίσω όμως από τους πανηγυρισμούς και τις θριαμβευτικές δηλώσεις, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη.
Η συμφωνία που ανακοινώθηκε δεν αποτελεί το τέλος της κρίσης. Αποτελεί την αρχή μιας εξαιρετικά δύσκολης διαπραγματευτικής διαδικασίας που θα καθορίσει αν η σημερινή ανακωχή θα εξελιχθεί σε μόνιμη ειρήνη ή σε μια προσωρινή παύση πριν από έναν νέο κύκλο συγκρούσεων.
Οι κρίσιμες 60 ημέρες
Το σημαντικότερο στοιχείο της συμφωνίας δεν είναι το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ ούτε η άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.
Το πραγματικό βάρος βρίσκεται στις επόμενες 60 ημέρες.
Σε αυτό το διάστημα ΗΠΑ και Ιράν καλούνται να συμφωνήσουν σε ζητήματα που δηλητηριάζουν τις σχέσεις τους εδώ και δεκαετίες.
Στο τραπέζι βρίσκονται:
- Το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης
- Οι αμερικανικές κυρώσεις
- Τα παγωμένα ιρανικά κεφάλαια στο εξωτερικό
- Το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν
- Ο ρόλος των περιφερειακών συμμάχων της Τεχεράνης
- Οι μηχανισμοί ασφάλειας στη Μέση Ανατολή
Πρόκειται ουσιαστικά για τα ίδια ζητήματα που οδήγησαν στην κατάρρευση προηγούμενων προσπαθειών προσέγγισης.
Το πυρηνικό πρόγραμμα παραμένει η μεγαλύτερη βόμβα
Παρά τις δημόσιες δηλώσεις αισιοδοξίας, το πυρηνικό ζήτημα εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο.
Η Ουάσιγκτον ζητά ισχυρές εγγυήσεις ότι το Ιράν δεν θα προχωρήσει ποτέ στην απόκτηση πυρηνικού όπλου.
Η Τεχεράνη, από την άλλη πλευρά, θεωρεί ότι έχει δικαίωμα στην ανάπτυξη ειρηνικού πυρηνικού προγράμματος και ζητά συγκεκριμένα οικονομικά ανταλλάγματα για κάθε παραχώρηση.
Το πρόβλημα είναι ότι η εμπιστοσύνη μεταξύ των δύο χωρών βρίσκεται ίσως στο χαμηλότερο σημείο των τελευταίων δεκαετιών.
Οι Ιρανοί υπενθυμίζουν ότι δέχθηκαν στρατιωτικά πλήγματα ενώ βρίσκονταν σε διαπραγματεύσεις.
Οι Αμερικανοί υποστηρίζουν ότι το Ιράν έχει επανειλημμένα χρησιμοποιήσει τον διάλογο για να κερδίσει χρόνο.
Αυτό το έλλειμμα εμπιστοσύνης είναι ίσως πιο δύσκολο να γεφυρωθεί από οποιαδήποτε τεχνική διαφωνία.
Το Κογκρέσο μπορεί να γίνει ο μεγάλος πονοκέφαλος του Τραμπ
Ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία σε επίπεδο διαπραγματευτών, ο δρόμος δεν είναι στρωμένος με ροδοπέταλα.
Η ουσιαστική άρση των αμερικανικών κυρώσεων δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον Λευκό Οίκο.
Το αμερικανικό Κογκρέσο διατηρεί σημαντικές αρμοδιότητες και ήδη αρκετοί Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές εμφανίζονται επιφυλακτικοί.
Ορισμένοι εκφράζουν φόβους ότι η Ουάσιγκτον ενδέχεται να προσφέρει περισσότερα από όσα λαμβάνει ως αντάλλαγμα.
Αυτό σημαίνει ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα χρειαστεί να διαχειριστεί όχι μόνο τη διαπραγμάτευση με το Ιράν αλλά και τις εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο παράγοντας Ισραήλ
Εξίσου κρίσιμη είναι η στάση του Ισραήλ.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου αντιμετωπίζει με μεγάλη καχυποψία οποιαδήποτε συμφωνία που θα μπορούσε να αφήσει ανοιχτό παράθυρο στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα.
Οι τελευταίες στρατιωτικές επιχειρήσεις στον Λίβανο κατέδειξαν ότι η Ιερουσαλήμ διατηρεί τη δική της ατζέντα ασφαλείας, η οποία δεν ταυτίζεται πάντα με τις αμερικανικές προτεραιότητες.
Για τον Τραμπ, η διαχείριση της σχέσης με το Ισραήλ ενδέχεται να αποδειχθεί εξίσου δύσκολη με τη διαπραγμάτευση με την Τεχεράνη.
Το Ορμούζ ανοίγει, αλλά η κανονικότητα αργεί
Η ανακοίνωση για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ έγινε δεκτή με ενθουσιασμό από τις αγορές.
Ωστόσο, η πλήρης επαναφορά της ναυσιπλοΐας δεν είναι τόσο απλή διαδικασία.
Παραμένουν ανοιχτά ζητήματα που αφορούν:
- Την αποναρκοθέτηση περιοχών
- Τους κανόνες διέλευσης των πλοίων
- Τον έλεγχο ασφαλείας
- Τον ρόλο του Ιράν και του Ομάν στη διαχείριση της κυκλοφορίας
Εκατοντάδες πλοία εξακολουθούν να περιμένουν οδηγίες για την ασφαλή διέλευση από το πιο στρατηγικό ενεργειακό πέρασμα του πλανήτη.
Οι αγορές ψήφισαν υπέρ, αλλά όχι με ενθουσιασμό
Η πρώτη αντίδραση των χρηματαγορών ήταν θετική.
Το πετρέλαιο υποχώρησε, το φυσικό αέριο κινήθηκε χαμηλότερα και οι επενδυτές άρχισαν να αποτιμούν ένα σενάριο αποκλιμάκωσης.
Παρά ταύτα, οι επαγγελματίες των αγορών παραμένουν επιφυλακτικοί.
Ο λόγος είναι απλός.
Η ιστορία των αμερικανοϊρανικών σχέσεων είναι γεμάτη από συμφωνίες που ξεκίνησαν με αισιοδοξία αλλά κατέρρευσαν στην πορεία.
Κανείς δεν θεωρεί δεδομένο ότι αυτή τη φορά το αποτέλεσμα θα είναι διαφορετικό.
Strategist Insight
Η συμφωνία της 19ης Ιουνίου μπορεί να αποδειχθεί ιστορική ή να καταγραφεί ως μια ακόμη αποτυχημένη προσπάθεια προσέγγισης μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης. Το άνοιγμα του Ορμούζ και η παύση των εχθροπραξιών αποτελούν σημαντικά βήματα, όμως το πραγματικό τεστ αρχίζει τώρα. Οι επόμενες 60 ημέρες θα καθορίσουν όχι μόνο το μέλλον των σχέσεων ΗΠΑ και Ιράν, αλλά και τη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής, τις τιμές της ενέργειας και τις ισορροπίες της παγκόσμιας οικονομίας για τα επόμενα χρόνια.
