Η μεταφορά ρωσικού πετρελαίου από ελληνικά δεξαμενόπλοια αναδεικνύεται σε κρίσιμο σημείο τριβής ανάμεσα στην οικονομική πραγματικότητα της ναυτιλίας και στη γεωπολιτική πίεση της Δύσης προς τη Μόσχα. Σύμφωνα με ανάλυση των Financial Times, ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες φέρονται να είχαν έσοδα τουλάχιστον 3,8 δισ. δολαρίων από τη μεταφορά ρωσικού πετρελαίου μέσα στα τελευταία τρία χρόνια.
Το εύρημα έχει σημασία πέρα από τους αριθμούς. Δείχνει ότι, παρά το πλαίσιο κυρώσεων της G7 και το πλαφόν τιμής στο ρωσικό πετρέλαιο, η Μόσχα εξακολουθεί να αξιοποιεί διεθνείς ναυτιλιακές δυνατότητες για να κρατά ενεργές τις εξαγωγές της. Ταυτόχρονα, αναδεικνύει τον δύσκολο ρόλο χωρών με ισχυρή ναυτιλιακή ισχύ, όπως η Ελλάδα και η Κύπρος, μέσα σε ένα καθεστώς κυρώσεων που στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αυτοβεβαίωση και στην εμπορική τεκμηρίωση.
Οι ελληνικές εταιρείες στην κορυφή της διαδρομής
Με βάση τους υπολογισμούς των FT, η Dynacom Tankers του Έλληνα εφοπλιστή Γιώργου Προκοπίου εμφανίζεται ως η εταιρεία με τα μεγαλύτερα έσοδα από τη μεταφορά ρωσικού αργού, με τουλάχιστον 915 εκατ. δολάρια από τον Ιούλιο του 2023.
Ακολουθούν η Olympic Shipping and Management του Ομίλου Ωνάση, με τουλάχιστον 404 εκατ. δολάρια, και οι Stealth Maritime και Polembros Shipping, οι οποίες φέρονται να είχαν έσοδα άνω των 200 εκατ. δολαρίων η καθεμία.
Από τις 20 εταιρείες που εμφανίζονται να είχαν τα μεγαλύτερα έσοδα από ρωσικές μεταφορές από τον Ιούνιο του 2023, οι 8 είναι ελληνικές. Οι υπόλοιπες συνδέονται κυρίως με ρωσικές κρατικά υποστηριζόμενες ναυτιλιακές, όπως η Sovcomflot και η Rosnefteflot, ή με εταιρικά σχήματα που σχετίζονται με αυτές, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση.
Το στρατηγικό δίλημμα του πλαφόν
Το πλαφόν της G7 θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2022 για να μειώσει τα έσοδα του Κρεμλίνου χωρίς να προκαλέσει ενεργειακό σοκ στην παγκόσμια οικονομία. Το όριο βρίσκεται σήμερα στα 44,10 δολάρια ανά βαρέλι.
Η αρχιτεκτονική του συστήματος επιτρέπει σε δυτικούς φορείς να παρέχουν μεταφορά ή υπηρεσίες σε ρωσικό πετρέλαιο, υπό την προϋπόθεση ότι η τιμή βρίσκεται στο πλαφόν ή κάτω από αυτό. Στην πράξη, όμως, η εφαρμογή στηρίζεται σε βεβαιώσεις τιμής και σε δηλώσεις των εμπλεκομένων στην αλυσίδα, κάτι που αφήνει χώρο για αβεβαιότητα ως προς τον πραγματικό έλεγχο.
Οι FT σημειώνουν ότι η δική τους εκτίμηση καλύπτει μόνο τις μεγάλες διαδρομές για τις οποίες υπάρχουν διαθέσιμα στοιχεία ναύλων από την Argus Media. Αυτό σημαίνει ότι τα ποσά υπολογίζονται πάνω σε 389 εκατ. βαρέλια, ενώ άλλα 153 εκατ. βαρέλια που μεταφέρθηκαν από ελληνικές εταιρείες εξαιρέθηκαν από τον υπολογισμό λόγω έλλειψης αντίστοιχης τιμολόγησης.
Αθήνα, Κίεβο και η πολιτική πίεση
Η υπόθεση έχει προκαλέσει πολιτική ένταση ανάμεσα στην Αθήνα και το Κίεβο. Το 2023, ουκρανικός φορέας κυρώσεων είχε εντάξει ελληνικές ναυτιλιακές, μεταξύ των οποίων και τη Dynacom, σε λίστα «διεθνών χορηγών πολέμου». Οι εταιρείες αφαιρέθηκαν αργότερα, μετά από πίεση της ελληνικής κυβέρνησης.
Σύμφωνα με διπλωμάτες της ΕΕ που επικαλούνται οι FT, οι κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου είχαν αντιταχθεί σταθερά, σε κλειστές συναντήσεις, στο πλαίσιο του πλαφόν. Η στάση αυτή αντανακλά το βάρος της ναυτιλίας στις δύο οικονομίες, αλλά και την ευαισθησία που προκαλεί κάθε προσπάθεια περιορισμού δραστηριοτήτων ενός κλάδου με παγκόσμια εμβέλεια.
Η πίεση, πάντως, αυξάνεται. Οι ΗΠΑ και η ΕΕ αναζητούν τρόπους περαιτέρω περιορισμού των ενεργειακών εσόδων της Μόσχας, ιδίως ενόψει πιθανών διαπραγματεύσεων για την Ουκρανία. Η πτώση των τιμών πετρελαίου τα τελευταία τρία χρόνια έχει ενισχύσει την πολιτική βεβαιότητα ότι μπορούν να ληφθούν αυστηρότερα μέτρα χωρίς άμεσο σοκ στις αγορές.
Γιατί οι Έλληνες πλοιοκτήτες παραμένουν στο επίκεντρο
Τον Μάιο, σχεδόν 15% των ρωσικών εξαγωγών αργού φέρεται να μεταφέρθηκε από ελληνικές εταιρείες, σύμφωνα με δεδομένα των Windward και Vortexa. Οι ναύλοι για ρωσικό αργό εμφανίζονται περίπου 30% έως 40% υψηλότεροι σε σχέση με μεταφορές πετρελαίου από χώρες που δεν βρίσκονται στο στόχαστρο δυτικών μέτρων.
Η εικόνα αυτή εξηγεί γιατί ο ελληνικός στόλος παραμένει κεντρικός στο παζλ. Η ελληνική ναυτιλία θεωρείται από τις πιο ανεκτικές στον κίνδυνο διεθνώς, ενώ εταιρείες όπως η Dynacom εμφανίζονται ενεργές και σε άλλα ευαίσθητα περάσματα, όπως τα Στενά του Ορμούζ, μετά την έναρξη της κρίσης στον Κόλπο στις 28 Φεβρουαρίου.
Οι εταιρείες που σχολίασαν στους FT υποστήριξαν ότι συμμορφώνονται με τα ισχύοντα καθεστώτα κυρώσεων. Η Dynacom ανέφερε ότι οι προσεγγίσεις της σε ρωσικά λιμάνια έγιναν σε πλήρη συμμόρφωση με τα εφαρμοστέα νομικά πλαίσια, ενώ Olympic Shipping, Stealth και TMS τόνισαν επίσης τη συμμόρφωσή τους με τις κυρώσεις ή την πολιτική μη σχολιασμού εμπορικών υποθέσεων.
Το στρατηγικό συμπέρασμα είναι ότι το δυτικό καθεστώς κυρώσεων δεν κρίνεται μόνο στις αποφάσεις κυβερνήσεων, αλλά και στις διαδρομές της παγκόσμιας ναυτιλίας. Εκεί όπου οι ενεργειακές ροές, τα ασφαλιστικά σχήματα, οι ναύλοι και η πολιτική βούληση συναντώνται, τα κενά εφαρμογής μετατρέπονται σε πραγματική γεωοικονομική ισχύ.
Φωτογραφικό υλικό
