Το μάθημα του €1 δισ. που δεν πρέπει να αγνοήσει το Βασιλικό. Του Charles Έλληνα

Ο Charles Έλληνας αναλύει γιατί το επείγον της ολοκλήρωσης του τερματικού LNG δεν πρέπει να παραμερίσει τον ανταγωνισμό, την τεχνική αξιολόγηση και τον έλεγχο του κόστους.

Του Charles Έλληνα

Η δήλωση του Γενικού Ελεγκτή ότι η ζημιά για την Κυπριακή Δημοκρατία από τη μη έλευση φυσικού αερίου έχει ήδη ξεπεράσει το €1 δισ. είναι συγκλονιστική. Όχι όμως απρόσμενη.

Σε ένα άρθρο τον Ιούλιο είχα επισημάνει ότι το πραγματικό κόστος της αποτυχίας του έργου εισαγωγής LNG στο Βασιλικό έχει ξεφύγει πλέον πολύ πέρα από το κόστος κατασκευής του τερματικού. Η Κύπρος πληρώνει εδώ και χρόνια ακριβότερα καύσιμα για ηλεκτροπαραγωγή, αυξημένα δικαιώματα εκπομπών και τις συνέπειες ενός ηλεκτρικού συστήματος που εξακολουθεί να εξαρτάται από ντίζελ και μαζούτ.

Ο Γενικός Ελεγκτής έρχεται τώρα να ποσοτικοποιήσει αυτή τη ζημιά σε πέραν του €1 δισ.

Αλλά υπάρχει μια κρίσιμη διάκριση. Άλλο το κόστος που υπέστη η Κύπρος επειδή το φυσικό αέριο δεν ήρθε όταν έπρεπε και άλλο το κατά πόσο το LNG, εάν τελικά έρθει μέσω του Βασιλικού, θα μειώσει σήμερα ουσιαστικά την τιμή του ηλεκτρισμού.

Το πρώτο είναι πλέον τεράστιο. Το δεύτερο κάθε άλλο παρά δεδομένο είναι.

Τα οικονομικά δεδομένα έχουν αλλάξει

Όταν σχεδιάστηκε το έργο, η οικονομική λογική ήταν πολύ διαφορετική. Ένα τερματικό περίπου €300 εκατ. θα επέτρεπε στην Κύπρο να αντικαταστήσει ακριβότερο και πιο ρυπογόνο μαζούτ και ντίζελ με φυσικό αέριο, να αξιοποιήσει αποδοτικότερες μονάδες συνδυασμένου κύκλου και να μειώσει αισθητά τις εκπομπές και το κόστος ηλεκτροπαραγωγής.

Αυτό το έργο δεν υπάρχει πλέον.

Έχουμε ένα ημιτελές τερματικό, ένα FSRU που βρίσκεται στη Μαλαισία, διαιτητικές διαδικασίες, νέα έξοδα χρηματοδότησης και συντήρησης και τώρα έναν νέο διαγωνισμό €180 εκατ. για την ολοκλήρωση της προβλήτας και των χερσαίων εγκαταστάσεων.

Τον Ιούλιο υπολόγισα ότι, εάν ληφθεί υπόψη το συνολικό κόστος της υποδομής και η πολύ χαμηλή αξιοποίησή της, το ολικό κόστος του έργου μπορεί να φτάσει το €1δις. Το εισαγόμενο LNG ενδέχεται να μην προσφέρει την ουσιαστική μείωση της τιμής του ηλεκτρισμού που εξακολουθεί να θεωρείται περίπου αυτονόητη.

Η ετήσια ζήτηση φυσικού αερίου της Κύπρου αναμένεται να είναι περίπου 0,7 δισ. κυβικά μέτρα, ενώ η δυνατότητα επαναεριοποίησης του «Προμηθέα» είναι πολλαπλάσια. Αυτό σημαίνει πολύ χαμηλή αξιοποίηση μιας ακριβής υποδομής.

Στο σενάριο τον Ιούλιο, με LNG περίπου $8/MMBtu, το τελικό κόστος φυσικού αερίου που θα παραδίδεται για ηλεκτροπαραγωγή μπορούσε να φθάσει περίπου $15,5-$17/MMBtu όταν προστεθούν οι υποδομές και τα συναφή κόστη.

Σε αυτά τα επίπεδα, το κόστος ηλεκτροπαραγωγής με φυσικό αέριο μπορεί να μην είναι αισθητά χαμηλότερο από το σημερινό κόστος παραγωγής με πετρελαϊκά καύσιμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το έργο δεν πρέπει να ολοκληρωθεί. Υπάρχουν σοβαροί λόγοι ενεργειακής ασφάλειας, επάρκειας ηλεκτρισμού, περιβαλλοντικής συμμόρφωσης και αξιοποίησης των νέων μονάδων παραγωγής.

Σημαίνει όμως ότι πρέπει να σταματήσουμε να παρουσιάζουμε το LNG περίπου ως συνώνυμο του φθηνού ηλεκτρισμού.

Το €1 δισ. έχει και ένα δεύτερο μάθημα

Υπάρχει όμως μια ακόμη σημαντικότερη διάσταση στη δήλωση του Γενικού Ελεγκτή.

Η ζημιά άνω του €1 δισ. δημιουργεί τεράστια πίεση να τελειώσει επιτέλους το Βασιλικό. Και δικαιολογημένα.

Όμως ακριβώς εδώ βρίσκεται ο κίνδυνος.

Και το 2019 μας έλεγαν ότι το έργο ήταν επείγον. Η ανάγκη για φυσικό αέριο χρησιμοποιήθηκε τότε ως ένας από τους βασικούς λόγους για να προχωρήσει γρήγορα η διαδικασία. Γνωρίζουμε πού καταλήξαμε.

Σήμερα υπάρχει ξανά μεγάλη πίεση χρόνου.

Ο νέος διαγωνισμός της ΕΤΥΦΑ έχει εκτιμώμενη αξία €180 εκατ. και προβλέπει ολοκλήρωση των εργασιών σε δύο χρόνια. Η αρχική προθεσμία εκδήλωσης ενδιαφέροντος ήταν η 9η Σεπτεμβρίου. Μετά από αίτημα διεθνών εταιρειών παρατάθηκε κατά ένα μήνα, μέχρι τις 9 Οκτωβρίου.

Η παράταση δεν σημαίνει ότι ο διαγωνισμός αποτυγχάνει. Υπάρχει ενδιαφέρον και, σύμφωνα με τη ΔΕΦΑ, διεθνείς εταιρείες έχουν υποβάλει σειρά διευκρινιστικών ερωτήσεων.

Αλλά δεν είναι και ένδειξη ότι όλα βαίνουν ομαλά.

Το κρίσιμο δεν είναι πόσες εταιρείες ρώτησαν για το έργο. Είναι πόσες σοβαρές διεθνείς εταιρείες είναι τελικά διατεθειμένες να αναλάβουν το ρίσκο.

Ποιος αναλαμβάνει την ευθύνη για όσα έγιναν;

Εδώ βρίσκεται ίσως η μεγαλύτερη δυσκολία του νέου διαγωνισμού.

Σύμφωνα με όσα έχουν δημοσιοποιηθεί, ο νέος εργολάβος καλείται να εξετάσει τις υφιστάμενες εγκαταστάσεις, να μελετήσει την αξιολόγηση της Technip και να συνεχίσει το έργο από το σημείο όπου εγκαταλείφθηκε, αναλαμβάνοντας την ευθύνη για την ολοκλήρωσή του.

Αυτό δεν είναι μια συνηθισμένη εργολαβία.

Μια σοβαρή διεθνής εταιρεία θα πρέπει να βεβαιωθεί για την κατάσταση των κατασκευών που κληρονομεί, τον εξοπλισμό, τις πιστοποιήσεις, τα σχέδια, τις τεχνικές διεπαφές και ενδεχόμενες ατέλειες πριν αναλάβει εγγυήσεις απόδοσης και χρονοδιαγράμματος.

Και αυτό έχει κόστος και χρόνο.

Είτε το ρίσκο θα παραμείνει στην ΕΤΥΦΑ είτε θα το αναλάβει ο εργολάβος και θα το ενσωματώσει στην τιμή του. Διαφορετικά, θα εμφανιστεί αργότερα υπό μορφή απαιτήσεων, αλλαγών και νέων καθυστερήσεων.

Γι’ αυτό τα €180 εκατ. πρέπει να αντιμετωπίζονται ως εκτιμώμενη αξία του διαγωνισμού και όχι ως δεδομένο τελικό κόστος ολοκλήρωσης.

Τώρα ανησυχεί και η Ελεγκτική Υπηρεσία

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι η Ελεγκτική Υπηρεσία απέστειλε επιστολή στη ΔΕΦΑ εκφράζοντας προβληματισμούς για τη νέα διαδικασία και ζητώντας εξηγήσεις για τον διαχωρισμό της ολοκλήρωσης του έργου από τη μελλοντική συντήρησή του.

Η απάντηση που, σύμφωνα με δημοσιεύματα, δόθηκε είναι αποκαλυπτική: υπάρχει πίεση χρόνου.

Ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή.

Η πίεση χρόνου είναι πραγματική. Η Κύπρος δεν έχει την πολυτέλεια άλλων πέντε χρόνων καθυστέρησης. Παλιές μονάδες ηλεκτροπαραγωγής πρέπει να αποσυρθούν, νέες μονάδες σχεδιάστηκαν για φυσικό αέριο και το κόστος της συνεχιζόμενης εξάρτησης από πετρελαϊκά καύσιμα παραμένει υψηλό.

Όμως η πίεση χρόνου δεν μπορεί να υποκαταστήσει τη σωστή τεχνική αξιολόγηση, τον ανταγωνισμό και την ορθή κατανομή του κινδύνου. Να θυμηθούμε τι έγινε το 2019. Η πίεση χρόνου επικαλέστηκε σαν ο κύριος λόγος να προχωρήσουν με ανάθεση βασισμένη σε μία μόνο προσφορά. Είδαμε το αποτέλεσμα. Να μην το επαναλάβουμε.

Η 9η Οκτωβρίου είναι το πρώτο πραγματικό τεστ

Θα γνωρίζουμε πολύ περισσότερα μετά τη λήξη της προθεσμίας.

Εάν υπάρξουν τέσσερις ή πέντε ισχυροί διεθνείς υποψήφιοι, θα είναι πολύ θετική εξέλιξη. Θα σημαίνει ότι υπάρχει πραγματικός ανταγωνισμός και ότι η αγορά θεωρεί το έργο και τους όρους του διαχειρίσιμους.

Εάν υπάρξουν μόνο ένας ή δύο σοβαροί υποψήφιοι, η εικόνα αλλάζει. Η διαπραγματευτική δύναμη μεταφέρεται στον εργολάβο και αυξάνεται ο κίνδυνος υψηλότερου κόστους, αλλαγών στους όρους και καθυστερήσεων.

Το Βασιλικό πρέπει να ολοκληρωθεί. Αλλά πρέπει αυτή τη φορά να ολοκληρωθεί σωστά.

Το σημαντικότερο μάθημα από το €1 δισ. που ήδη χάθηκε δεν είναι ότι πρέπει απλώς να βιαστούμε περισσότερο.

Είναι ότι η Κύπρος δεν αντέχει να κάνει για δεύτερη φορά το ίδιο λάθος στο όνομα του επείγοντος.