Σε ανοιχτή σύγκρουση κυριαρχίας μετατρέπεται η αντιπαράθεση Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν για τα Στενά του Ορμούζ. Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι «σύντομα» θα ανακηρύξει τη στρατηγική θαλάσσια δίοδο τμήμα της αμερικανικής επικράτειας, προκαλώντας την άμεση απάντηση της Τεχεράνης ότι το Ορμούζ «ήταν, είναι και θα παραμείνει ιρανικό».
- Ο Τραμπ προανήγγειλε ότι θα ανακηρύξει τα Στενά του Ορμούζ αμερικανικό έδαφος, μιλώντας με εμφανώς υπερβολικό και χαμογελαστό ύφος.
- Η Τεχεράνη απάντησε ότι η δίοδος θα ανοίγει ή θα κλείνει μόνο με ιρανική εντολή.
- Καμία από τις δύο δηλώσεις δεν μεταβάλλει μονομερώς το διεθνές νομικό καθεστώς του Στενού.
- Η ρητορική σύγκρουση αυξάνει το πολιτικό κόστος οποιουδήποτε συμβιβασμού στις συνομιλίες.
- Νέα επίθεση σε δεξαμενόπλοιο της ADNOC δείχνει ότι η αντιπαράθεση συνοδεύεται από πραγματικό επιχειρησιακό κίνδυνο.
Η δήλωση Τραμπ και ο «απόλυτος έλεγχος»
Μιλώντας την Παρασκευή, 14 Αυγούστου 2026, σε πολιτική εκδήλωση σε αστυνομική ακαδημία στο Γκάρντεν Σίτι της Νέας Υόρκης, ο Τραμπ είπε ότι μετά την ολοκλήρωση της σύγκρουσης με το Ιράν θα ανακηρύξει «πολύ σύντομα» τα Στενά του Ορμούζ αμερικανική επικράτεια.
Η διατύπωση συνοδεύτηκε από γέλιο και είχε εμφανές στοιχείο υπερβολής. Ωστόσο, ο Αμερικανός Πρόεδρος επανέλαβε με απόλυτο τρόπο τον ισχυρισμό ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ελέγχουν τη δίοδο και εφαρμόζουν αποκλεισμό, λέγοντας ότι «κανένα πλοίο δεν περνά, παρά μόνο εάν το θελήσουμε».
Σύμφωνα με τη διεθνή κάλυψη της δήλωσης, ο Τραμπ παρουσίασε τον αποκλεισμό ως υπηρεσία προς τις χώρες που εξαρτώνται από τη δίοδο για ενέργεια και εμπορεύματα. Πριν από τον πόλεμο, από το Ορμούζ διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου.
Η άμεση ιρανική απάντηση
Ο υφυπουργός Εξωτερικών του Ιράν για νομικές και διεθνείς υποθέσεις, Καζέμ Γαριμπαμπαντί, απέρριψε την αμερικανική τοποθέτηση, αναφέροντας ότι τα Στενά δεν μπορούν να καταληφθούν με ανάρτηση, αεροπλανοφόρο, προεδρικό διάταγμα ή προεκλογική ομιλία.
«Τα Στενά του Ορμούζ ήταν ιρανικά, είναι ιρανικά και θα παραμείνουν ιρανικά», δήλωσε, προσθέτοντας ότι θα ανοίξουν και θα κλείσουν μόνο με απόφαση της Τεχεράνης.
Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί διευκρίνισε ότι το Ιράν δεν έχει αποφασίσει επανέναρξη απευθείας διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ. Όπως μετέδωσε το France 24, τα μηνύματα μέσω Κατάρ και Πακιστάν δεν θεωρούνται διαπραγμάτευση, ενώ οι χωριστές συνομιλίες με το Ομάν αφορούν τον καθορισμό θαλάσσιας διαδρομής.
Τι ισχύει πραγματικά για την κυριαρχία
Οι δύο πλευρές χρησιμοποιούν τη λέξη «κυριαρχία» για πολιτικούς και διαπραγματευτικούς λόγους, αλλά το νομικό καθεστώς είναι διαφορετικό. Τα Στενά του Ορμούζ βρίσκονται ανάμεσα στο Ιράν και το Ομάν. Τμήματα των υδάτων υπάγονται στην κυριαρχία των παράκτιων κρατών, όμως η δίοδος χρησιμοποιείται για διεθνή ναυσιπλοΐα.
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας προβλέπει στα άρθρα 38 και 44 δικαίωμα διέλευσης για πλοία και αεροσκάφη και ορίζει ότι τα παράκτια κράτη δεν πρέπει να την παρεμποδίζουν ή να την αναστέλλουν.
Μια αμερικανική προεδρική ανακοίνωση δεν μπορεί να μεταβιβάσει μονομερώς εθνική κυριαρχία. Αντίστοιχα, η ιρανική θέση ότι ολόκληρο το Στενό είναι αποκλειστικά ιρανικό δεν αποτυπώνει πλήρως το γεωγραφικό και διεθνές νομικό πλαίσιο.
Από τη ρητορική στον πραγματικό κίνδυνο
Η ένταση δεν περιορίζεται σε δηλώσεις. Η κρατική πετρελαϊκή εταιρεία του Αμπού Ντάμπι, ADNOC, ανακοίνωσε ότι δεξαμενόπλοιό της δέχθηκε επίθεση την Παρασκευή κατά τη διέλευσή του από το Ορμούζ. Δεν αναφέρθηκαν τραυματισμοί και η κατάσταση τέθηκε υπό έλεγχο.
Το περιστατικό υπενθυμίζει ότι κάθε πολιτική υπερβολή λειτουργεί πάνω σε μια πραγματική ζώνη στρατιωτικού κινδύνου. Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να αποδείξει ότι μπορεί να εγγυηθεί ή να απαγορεύσει τη διέλευση. Η Τεχεράνη, από την άλλη, θέλει να διατηρήσει το Ορμούζ ως τον ισχυρότερο μοχλό πίεσης που διαθέτει.
Η παγίδα της απόλυτης γλώσσας
Η δήλωση Τραμπ εξυπηρετεί το εγχώριο πολιτικό του αφήγημα περί νίκης και αμερικανικής ισχύος. Ταυτόχρονα, όμως, ανεβάζει το κόστος μιας μελλοντικής υποχώρησης: εάν η Ουάσιγκτον έχει υποσχεθεί «αμερικανικό Ορμούζ», οποιαδήποτε συμφωνία που αναγνωρίζει ιρανικό ρόλο μπορεί να παρουσιαστεί ως ήττα.
Το ίδιο ισχύει και για την Τεχεράνη. Η διακήρυξη ότι η δίοδος θα ανοίξει μόνο με ιρανική εντολή δυσκολεύει έναν συμβιβασμό που θα στηρίζεται σε κοινό μηχανισμό ασφαλείας ή διεθνή εποπτεία.
Το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι ποια σημαία θα υψωθεί στο Ορμούζ. Είναι ποιος θα έχει την επιχειρησιακή δυνατότητα, τη νομική νομιμοποίηση και την πολιτική αξιοπιστία να καθορίζει τους όρους διέλευσης. Και όσο ΗΠΑ και Ιράν μιλούν με όρους αποκλειστικής κυριαρχίας, τόσο μικραίνει ο χώρος για αποκλιμάκωση.
