Ο κόσμος ξεμένει από diesel – Η ενεργειακή κρίση που μπορεί να περάσει στο 2027

Στις μεγάλες ενεργειακές κρίσεις, η προσοχή στρέφεται σχεδόν πάντα στο πετρέλαιο.

Πόσο κοστίζει το Brent, πόσα βαρέλια περνούν από το Στενό του Ορμούζ, πόσο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή ο OPEC+ και πόσα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να απελευθερώσουν οι μεγάλες οικονομίες.

Αυτή τη φορά, όμως, ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς βρίσκεται ένα στάδιο αργότερα.

Τα αποθέματα έχουν υποχωρήσει σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα, οι εξαγωγές από σημαντικούς παραγωγούς έχουν διαταραχθεί και πολλά διυλιστήρια λειτουργούν ήδη με υψηλή αξιοποίηση, αφήνοντας περιορισμένο περιθώριο για γρήγορη αύξηση της προσφοράς.

Η κρίση αποκτά έτσι μια διαφορετική διάσταση.

Το diesel δεν είναι απλώς ακόμη ένα καύσιμο.

Κινεί φορτηγά, γεωργικά μηχανήματα, εργοτάξια και μεγάλο μέρος της βαριάς οικονομικής δραστηριότητας. Και αν η στενότητα στην αγορά διαρκέσει, το κόστος μπορεί σταδιακά να περάσει από την ενέργεια στις μεταφορές, στην παραγωγή, στις τιμές των προϊόντων και τελικά στον πληθωρισμό.

Τα αποθέματα ανάβουν προειδοποιητικό σήμα

Τα τελευταία στοιχεία από τις Ηνωμένες Πολιτείες δείχνουν πόσο ασυνήθιστη έχει γίνει η κατάσταση.

Στις 11 Σεπτεμβρίου, τα αμερικανικά αποθέματα distillate fuel oil –κατηγορία στην οποία περιλαμβάνεται το diesel– βρίσκονταν στα 107,9 εκατομμύρια βαρέλια.

Ήταν το χαμηλότερο επίπεδο για αυτή την περίοδο του έτους από τότε που ξεκινούν τα συγκρίσιμα στοιχεία το 1982.

Μία εβδομάδα αργότερα, στις 18 Σεπτεμβρίου, παρέμεναν σχεδόν αμετάβλητα, στα 107,4 εκατ. βαρέλια.

Ακόμη πιο σημαντική είναι η πρόβλεψη της αμερικανικής Energy Information Administration.

Η EIA αναμένει τα αποθέματα distillates να πέσουν κάτω από τα 100 εκατ. βαρέλια τον Σεπτέμβριο και να παραμείνουν κάτω από το χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας πενταετίας μέχρι το τέλος του 2026 και για το μεγαλύτερο μέρος του 2027.

Με άλλα λόγια, η αγορά δεν αντιμετωπίζει απλώς μια στιγμιαία διαταραχή.

Υπάρχει κίνδυνος μιας παρατεταμένης περιόδου στενότητας.

Η Ευρώπη βρίσκεται ξανά σε ευάλωτη θέση

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Η Ευρώπη εισέρχεται στην ίδια περίοδο με χαμηλά αποθέματα diesel και μεγάλη εξάρτηση από εισαγωγές.

Στον κρίσιμο κόμβο Amsterdam-Rotterdam-Antwerp, τα αποθέματα diesel βρίσκονταν τον Ιούλιο περίπου 16% κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας.

Η εικόνα έγινε ακόμη πιο πιεστική τον Σεπτέμβριο, με τα αποθέματα στον ευρωπαϊκό κόμβο να βρίσκονται σε εξαιρετικά χαμηλά εποχικά επίπεδα.

Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή η Ευρώπη είναι διαρθρωτικά καθαρός εισαγωγέας diesel.

Για χρόνια μπορούσε να καλύπτει σημαντικό μέρος του ελλείμματός της μέσω των διεθνών αγορών.

Σήμερα όμως ο ανταγωνισμός για τα διαθέσιμα φορτία γίνεται εντονότερος.

Δύο πόλεμοι, ένα ενεργειακό bottleneck

Η σημερινή στενότητα δεν προέκυψε από έναν μόνο παράγοντα.

Οι συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και στην Ουκρανία έχουν πλήξει δύο περιοχές με καθοριστικό ρόλο στην παγκόσμια αγορά διυλισμένων προϊόντων.

Στη Μέση Ανατολή, οι εξαγωγές diesel μειώθηκαν περισσότερο από 50% μεταξύ Μαρτίου και Αυγούστου σε σχέση με έναν χρόνο προηγουμένως.

Η περιοχή είχε καλύψει σχεδόν 41% των ευρωπαϊκών εισαγωγών diesel το 2025.

Παράλληλα, η Ρωσία –ένας από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς diesel παγκοσμίως– έχει αντιμετωπίσει σοβαρές διαταραχές στη λειτουργία των διυλιστηρίων της και επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές.

Έτσι, η αγορά έχασε ταυτόχρονα σημαντικές ποσότητες από δύο βασικές πηγές προσφοράς.

Και εδώ βρίσκεται η διαφορά από μια συμβατική πετρελαϊκή κρίση.

Υπάρχει πετρέλαιο – αλλά πρέπει κάποιος να το μετατρέψει σε diesel

Το αργό πετρέλαιο από μόνο του δεν κινεί ένα φορτηγό.

Πρέπει πρώτα να μετατραπεί σε diesel, βενζίνη, jet fuel και άλλα προϊόντα μέσω των διυλιστηρίων.

Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και εάν υπάρχει διαθέσιμο αργό, δεν λύνεται αυτομάτως η έλλειψη diesel.

Το πραγματικό bottleneck μπορεί να βρίσκεται στη διυλιστική ικανότητα.

Πολλά διυλιστήρια εκτός των εμπόλεμων περιοχών έχουν ήδη αυξήσει την παραγωγή τους για να εκμεταλλευτούν τα εξαιρετικά υψηλά περιθώρια κέρδους.

Στις ΗΠΑ, τα διυλιστήρια έφτασαν στα τέλη Αυγούστου στα υψηλότερα επίπεδα λειτουργίας των τελευταίων οκτώ ετών.

Κι όμως, τα αποθέματα παρέμειναν χαμηλά.

Ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας έχει επισημάνει ότι πολλά διυλιστήρια λειτουργούν ήδη κοντά στα όριά τους, περιορίζοντας τις διαθέσιμες επιλογές για ταχεία αύξηση της παραγωγής.

Αυτό κάνει τη σημερινή κρίση δυσκολότερη να λυθεί απλώς με περισσότερα βαρέλια αργού.

Οι τιμές έχουν ήδη αντιδράσει

Η αγορά έχει αντιληφθεί τη στενότητα.

Τα ευρωπαϊκά futures του diesel έφθασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα τον Σεπτέμβριο και είχαν υπερδιπλασιαστεί σε σχέση με τις αρχές του 2026.

Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η μέση λιανική τιμή του diesel ξεπέρασε τα 6 δολάρια ανά γαλόνι για πρώτη φορά.

Παράλληλα, το αμερικανικό diesel crack spread –η διαφορά ουσιαστικά μεταξύ της αξίας του diesel και του αργού από το οποίο παράγεται– έφθασε στις 14 Σεπτεμβρίου τα 118,62 δολάρια ανά βαρέλι, επίπεδο-ρεκόρ.

Αυτό είναι ένα ιδιαίτερα σημαντικό σήμα.

Δείχνει ότι η αγορά δεν τιμολογεί απλώς ακριβότερο πετρέλαιο.

Τιμολογεί έλλειψη δυνατότητας μετατροπής του πετρελαίου στο καύσιμο που χρειάζεται η πραγματική οικονομία.

Γιατί το diesel έχει μεγαλύτερη σημασία απ’ όσο φαίνεται

Η βενζίνη επηρεάζει άμεσα εκατομμύρια οδηγούς.

Το diesel όμως βρίσκεται βαθύτερα μέσα στην οικονομία.

Χρησιμοποιείται στις οδικές εμπορευματικές μεταφορές, στη γεωργία, στις κατασκευές, στη βιομηχανία και σε σειρά βαρέων εφαρμογών.

Γι’ αυτό η αύξηση της τιμής του μπορεί να μεταδοθεί πολύ πέρα από το πρατήριο.

Ένα φορτηγό πληρώνει περισσότερο για να μεταφέρει τρόφιμα.

Ένας αγρότης πληρώνει περισσότερο για να λειτουργήσει τα μηχανήματά του.

Μια κατασκευαστική εταιρεία βλέπει το λειτουργικό κόστος του εξοπλισμού της να αυξάνεται.

Μια βιομηχανία πληρώνει περισσότερο για πρώτες ύλες και logistics.

Και ένα μέρος αυτών των αυξήσεων μπορεί τελικά να περάσει στον καταναλωτή.

Από το diesel στον πληθωρισμό

Αυτός είναι και ο λόγος που η σημερινή κατάσταση έχει μακροοικονομική σημασία.

Το diesel έχει σχετικά μικρή άμεση βαρύτητα στους περισσότερους δείκτες καταναλωτικών τιμών.

Η έμμεση επίδρασή του όμως μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερη.

Το αυξημένο κόστος μεταφοράς και παραγωγής χρειάζεται χρόνο για να περάσει στην τελική τιμή ενός προϊόντος.

Άρα οι πληθωριστικές επιπτώσεις ενός diesel shock μπορούν να εμφανιστούν με καθυστέρηση.

Αυτό δημιουργεί μια αλυσίδα που οι κεντρικές τράπεζες και οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να αγνοήσουν:

Diesel → Logistics → Παραγωγή → Τελικές τιμές → Πληθωρισμός.

Και εάν η πίεση στον πληθωρισμό αποδειχθεί επίμονη, τότε η ενεργειακή κρίση μπορεί να επηρεάσει ακόμη και τις προσδοκίες για τα επιτόκια.

Το jet fuel δείχνει ότι το πρόβλημα είναι μεγαλύτερο

Υπάρχει ακόμη μία ένδειξη ότι η πίεση δεν αφορά μόνο το diesel.

Η Ευρώπη αντιμετωπίζει σημαντική στενότητα και στο jet fuel, το οποίο ανήκει στην ίδια ευρύτερη οικογένεια των middle distillates.

Η Energy Aspects εκτιμά ότι η ευρωπαϊκή αγορά μπορεί να εμφανίσει έλλειμμα περίπου 510.000 βαρελιών ημερησίως στο τέταρτο τρίμηνο του 2026.

Παράλληλα, τα αποθέματα jet fuel στον κόμβο ARA υποχώρησαν στις αρχές Σεπτεμβρίου στα χαμηλότερα επίπεδα των τελευταίων επτά ετών.

Η Ευρώπη έχει αναγκαστεί να στραφεί σε ολοένα πιο μακρινούς προμηθευτές.

Η Νότια Κορέα, για παράδειγμα, εξελίχθηκε τον Σεπτέμβριο σε σημαντική πηγή ευρωπαϊκών εισαγωγών jet fuel, με τις ροές να φθάνουν περίπου τα 129.000 βαρέλια ημερησίως, το υψηλότερο επίπεδο από τον Οκτώβριο του 2022.

Αυτό αποκαλύπτει κάτι μεγαλύτερο:

όταν οι παραδοσιακές ενεργειακές διαδρομές διαταράσσονται, η Ευρώπη μπορεί να βρει εναλλακτικές – αλλά συχνά αυτές βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Μπορεί η Κίνα να προσφέρει ανακούφιση;

Υπάρχουν ορισμένα σημάδια που μπορούν να περιορίσουν την πίεση.

Τα εξαιρετικά υψηλά περιθώρια διύλισης δίνουν ισχυρό κίνητρο στα διαθέσιμα διυλιστήρια να μεγιστοποιήσουν την παραγωγή diesel.

Η Κίνα αποτελεί επίσης πιθανή πηγή πρόσθετης προσφοράς.

Οι κινεζικές εξαγωγές diesel ανέκαμψαν τον Αύγουστο στα υψηλότερα επίπεδα περίπου δυόμισι ετών, φθάνοντας περίπου τα 320.000 βαρέλια ημερησίως.

Αν αυξηθούν περαιτέρω, θα μπορούσαν να προσφέρουν κάποια ανακούφιση στη διεθνή αγορά.

Ωστόσο, η ισορροπία παραμένει εύθραυστη.

Μια νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή, μεγαλύτερες διαταραχές στη ρωσική παραγωγή ή μια απρόβλεπτη βλάβη σε μεγάλο διυλιστήριο θα μπορούσαν να περιορίσουν ξανά την προσφορά.

Η ειρωνεία της ενεργειακής μετάβασης

Υπάρχει μια βαθύτερη αντίφαση πίσω από τη σημερινή κρίση.

Ο κόσμος επενδύει εκατοντάδες δισεκατομμύρια σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, υδρογόνο και νέα δίκτυα ηλεκτρισμού.

Κι όμως, όταν πρέπει να μεταφέρει εκατομμύρια τόνους εμπορευμάτων, να καλλιεργήσει χωράφια ή να λειτουργήσει βαριά μηχανήματα, μεγάλο μέρος της πραγματικής οικονομίας εξακολουθεί να εξαρτάται από τα παραδοσιακά καύσιμα.

Αυτό δεν ακυρώνει την ενεργειακή μετάβαση.

Αναδεικνύει όμως το πρόβλημα του χρόνου.

Το νέο ενεργειακό σύστημα αναπτύσσεται ενώ το παλιό εξακολουθεί να είναι απαραίτητο.

Και όταν οι επενδύσεις, η γεωπολιτική ή οι υποδομές δημιουργούν κενά ανάμεσα στα δύο, το αποτέλεσμα μπορεί να είναι απότομες αυξήσεις τιμών.

Το 2027 βρίσκεται ήδη στην αγορά

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι επομένως το σημερινό ρεκόρ των τιμών.

Είναι η διάρκεια.

Η EIA δεν περιμένει γρήγορη επιστροφή των αμερικανικών αποθεμάτων distillates σε φυσιολογικά επίπεδα.

Η αποκατάσταση κατεστραμμένων διυλιστηρίων απαιτεί χρόνο, εξειδικευμένο εξοπλισμό και επενδύσεις.

Παράλληλα, οι κυρώσεις δυσκολεύουν την πρόσβαση της Ρωσίας σε ορισμένο εξειδικευμένο εξοπλισμό, ενώ η αποκατάσταση υποδομών στη Μέση Ανατολή δημιουργεί ανταγωνισμό για μηχανικούς, υλικά και βιομηχανικό εξοπλισμό.

Η αγορά επομένως δεν αντιμετωπίζει μόνο ένα πρόβλημα «πόσα βαρέλια υπάρχουν σήμερα».

Αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα υποδομών και παραγωγικής ικανότητας.

Και αυτά δεν αποκαθίστανται από τη μία ημέρα στην άλλη.

Η σημερινή κρίση του diesel αποκαλύπτει μια αλήθεια που συχνά χάνεται μέσα στη συζήτηση για το πετρέλαιο.

Η ενεργειακή ασφάλεια δεν εξαρτάται μόνο από το αν υπάρχουν αρκετά αποθέματα αργού. Εξαρτάται από το αν υπάρχουν οι υποδομές που μπορούν να μετατρέψουν αυτό το αργό στα καύσιμα που χρειάζεται η οικονομία – και να τα μεταφέρουν εκεί όπου υπάρχει ζήτηση.

Αυτό είναι το πραγματικό bottleneck του 2026.

Και εξηγεί γιατί η κρίση του diesel μπορεί να αποδειχθεί πιο επίμονη από την αρχική πετρελαϊκή διαταραχή.

Για την Ευρώπη το μήνυμα είναι ακόμη πιο σημαντικό.

Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να μειώσει σταδιακά την εξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα. Μέχρι όμως το νέο σύστημα να αποκτήσει την απαιτούμενη κλίμακα, η οικονομία παραμένει ευάλωτη σε διαταραχές ενός παλιού ενεργειακού συστήματος που εξακολουθεί να κινεί μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου.

Και αυτή τη στιγμή, ένας από τους πιο ευάλωτους κρίκους αυτού του συστήματος είναι το diesel.