Για δεκαετίες, το σουλτανάτο του Ομάν αποτελούσε έναν από τους πιο αξιόπιστους διαμεσολαβητές στη Μέση Ανατολή. Η πολιτική ουδετερότητας που ακολουθούσε του επέτρεψε να διατηρεί ανοικτούς διαύλους επικοινωνίας με αντιμαχόμενες πλευρές και να λειτουργεί ως γέφυρα μεταξύ περιφερειακών και παγκόσμιων δυνάμεων.
Ωστόσο, η νέα συμφωνία μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν φαίνεται να σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή. Το Ομάν, το οποίο διαδραμάτισε κεντρικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα το 2015 και φιλοξένησε πολυάριθμους γύρους συνομιλιών τα τελευταία χρόνια, βρέθηκε αυτή τη φορά στο περιθώριο.
Η απουσία οποιασδήποτε αναφοράς στο Ομάν από τον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, κατά την ανακοίνωση της συμφωνίας θεωρήθηκε από πολλούς ως σαφές πολιτικό μήνυμα. Αντίθετα, ο Αμερικανός πρόεδρος αναγνώρισε τη συμβολή άλλων χωρών της περιοχής, μεταξύ αυτών το Πακιστάν, το Κατάρ και αρκετές αραβικές μοναρχίες του Κόλπου.
Η ουδετερότητα που έγινε πρόβλημα
Το Ομάν έχτισε τη διπλωματική του ταυτότητα πάνω σε μια στρατηγική ισορροπιών. Διατηρούσε ταυτόχρονα στενές σχέσεις με την Ουάσινγκτον, την Τεχεράνη και τα κράτη του Κόλπου, επιδιώκοντας να παραμένει αξιόπιστος συνομιλητής για όλες τις πλευρές.
Αυτή ακριβώς η προσέγγιση, όμως, φαίνεται πως έπαψε να είναι αποδεκτή από τη σημερινή αμερικανική διοίκηση.
Η ένταση κορυφώθηκε όταν το Μουσκάτ καταδίκασε τους αμερικανικούς βομβαρδισμούς στο Ιράν ως «παράνομους», χωρίς να κατονομάσει ευθέως την Τεχεράνη για τις δικές της ενέργειες. Παράλληλα, ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν είχε καλέσει δημόσια τις ΗΠΑ να τερματίσουν τις στρατιωτικές επιχειρήσεις, υποστηρίζοντας ότι η ιρανική απάντηση ήταν αναμενόμενη υπό τις περιστάσεις.
Ακόμη μεγαλύτερη ενόχληση προκάλεσε στην Ουάσινγκτον η στάση του σουλτάνου Χαϊθάμ μπιν Ταρίκ, ο οποίος έσπευσε να συγχαρεί τον νέο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, αγιατολάχ Μοτζταμπά Χαμενεΐ, μετά τις δραματικές εξελίξεις που ακολούθησαν τον θάνατο του Αλί Χαμενεΐ.
Οι βαριές κατηγορίες από την Ουάσινγκτον
Το κλίμα επιδεινώθηκε περαιτέρω όταν υψηλόβαθμος αξιωματούχος της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ αποφάσισαν να απομακρύνουν το Ομάν από τη διαδικασία των συνομιλιών επειδή θεωρούσαν πως λειτουργούσε με «διπροσωπία».
Η πιο χαρακτηριστική φράση που αποδόθηκε σε κύκλους της αμερικανικής κυβέρνησης ήταν ότι οι Ομανοί έμοιαζαν «σχεδόν σαν υπάλληλοι των Ιρανών», μια δήλωση που αποτυπώνει το βάθος της δυσπιστίας που έχει πλέον αναπτυχθεί.
Η ρητορική αυτή σηματοδοτεί μια θεαματική μεταβολή στις σχέσεις των δύο χωρών, καθώς το Ομάν θεωρούνταν επί δεκαετίες ένας από τους πιο σταθερούς και χρήσιμους συνομιλητές της Ουάσινγκτον στην περιοχή.
Το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ
Στο επίκεντρο των εντάσεων βρίσκεται και ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα θαλάσσια περάσματα στον κόσμο για τη μεταφορά ενέργειας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ είχε φθάσει στο σημείο να προειδοποιήσει δημοσίως το Ομάν ότι οι ΗΠΑ δεν θα επέτρεπαν οποιαδήποτε προσπάθεια από κοινού ελέγχου των Στενών με το Ιράν.
Παράλληλα, ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, Σκοτ Μπέσεντ, είχε αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο επιβολής κυρώσεων στο Μουσκάτ εάν εφαρμοζόταν σχέδιο επιβολής διοδίων στη ναυσιπλοΐα μέσω των Στενών.
Αν και το Ομάν διέψευσε κατηγορηματικά ότι υπήρχε τέτοια πρόθεση, η συζήτηση ανέδειξε τις αυξανόμενες αμερικανικές ανησυχίες για τον στρατηγικό ρόλο του σουλτανάτου.
Γιατί το Ομάν δεν αλλάζει εύκολα στρατόπεδο
Παρά τις κατηγορίες από την Ουάσινγκτον, αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι το Ομάν δεν έχει εγκαταλείψει την παραδοσιακή του πολιτική ουδετερότητας.
Η γεωγραφική του θέση, η οικονομική του εξάρτηση από τη σταθερότητα στην περιοχή και η ιστορική του προσήλωση στη διπλωματία το ωθούν να αποφεύγει τις απόλυτες επιλογές.
Επιπλέον, η στάση αυτή φαίνεται πως είχε και πρακτικά οφέλη. Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, το Ομάν ήταν η χώρα του Κόλπου που δέχθηκε τις λιγότερες επιθέσεις, ενώ το αεροδρόμιο του Μουσκάτ λειτούργησε ως βασική πύλη διαφυγής για χιλιάδες πολίτες και ξένους υπηκόους.
Την ίδια στιγμή, τα λιμάνια του Σοχάρ και του Ντουκμ αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη στρατηγική σημασία, καθώς οι χώρες της περιοχής αναζητούν εναλλακτικές εμπορικές και ενεργειακές διαδρομές πέρα από τα Στενά του Ορμούζ.
Strategist View
Η κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ – Ομάν δεν αφορά μόνο μια διπλωματική διαφωνία. Αντικατοπτρίζει τη βαθύτερη αλλαγή που συντελείται στη Μέση Ανατολή μετά τη νέα συμφωνία με το Ιράν. Η Ουάσινγκτον φαίνεται να απαιτεί πλέον σαφέστερες τοποθετήσεις από τους περιφερειακούς εταίρους της, περιορίζοντας τα περιθώρια της παραδοσιακής «ουδετερότητας» που χαρακτήριζε χώρες όπως το Ομάν. Το ερώτημα είναι κατά πόσο το σουλτανάτο μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσα σε ανταγωνιστικά στρατόπεδα ή αν η νέα γεωπολιτική πραγματικότητα το αναγκάσει να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο του στην περιοχή.
