Ορμούζ και πυρηνικά: Το μυστικό σχέδιο 14 σημείων ΗΠΑ – Ιράν
Τραμπ και Ιράν σε κρίσιμη διαπραγμάτευση – Οι επόμενες 48 ώρες
Σε μια εξέλιξη που μπορεί να αλλάξει δραματικά το γεωπολιτικό και ενεργειακό τοπίο της Μέσης Ανατολής, οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ σε προκαταρκτική συμφωνία για τον τερματισμό της κρίσης και την επανεκκίνηση των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με το Axios, στον πυρήνα των συνομιλιών βρίσκεται ένα μονοσέλιδο μνημόνιο κατανόησης 14 σημείων, το οποίο διαπραγματεύονται απευθείας και μέσω διαμεσολαβητών οι απεσταλμένοι του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ και Τζάρεντ Κούσνερ, με Ιρανούς αξιωματούχους.
Οι επόμενες 48 ώρες θεωρούνται κρίσιμες, καθώς η Ουάσιγκτον αναμένει απαντήσεις από την Τεχεράνη σε βασικά σημεία της συμφωνίας.
Τι προβλέπει το προσχέδιο συμφωνίας
Το υπό διαπραγμάτευση MOU προβλέπει:
- Τερματισμό των εχθροπραξιών στην περιοχή
- Άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ
- Σταδιακή άρση αμερικανικών κυρώσεων
- Αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων
- Πάγωμα εμπλουτισμού ουρανίου από το Ιράν
- Ενισχυμένο καθεστώς επιθεωρήσεων από τον ΟΗΕ
- Πιθανή απομάκρυνση υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου εκτός Ιράν
Το σχέδιο προβλέπει επίσης περίοδο 30 ημερών για πιο λεπτομερείς διαπραγματεύσεις, οι οποίες ενδέχεται να πραγματοποιηθούν στο Ισλαμαμπάντ ή στη Γενεύη.
Το μεγαλύτερο αγκάθι: Ο εμπλουτισμός ουρανίου
Το πιο δύσκολο σημείο των συνομιλιών αφορά τη διάρκεια του μορατόριουμ στον εμπλουτισμό ουρανίου.
Οι ΗΠΑ πιέζουν για πάγωμα έως και 20 ετών, ενώ το Ιράν πρότεινε αρχικά 5 χρόνια. Οι πληροφορίες συγκλίνουν ότι το πιθανότερο σημείο συμβιβασμού κινείται μεταξύ 12 και 15 ετών.
Παράλληλα, η Ουάσιγκτον επιδιώκει ρήτρα που θα επιτρέπει αυτόματη παράταση του μορατόριουμ σε περίπτωση παραβίασης από την Τεχεράνη.
Ορμούζ και ενεργειακή αποκλιμάκωση
Η συμφωνία συνδέεται άμεσα με την αποκλιμάκωση στα Στενά του Ορμούζ.
Αμερικανοί αξιωματούχοι αναφέρουν ότι η απόφαση του Τραμπ να «παγώσει» την επιχείρηση στρατιωτικής συνοδείας εμπορικών πλοίων βασίστηκε ακριβώς στην πρόοδο των διαπραγματεύσεων.
Κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου:
- Το Ιράν θα περιορίσει τους περιορισμούς στη ναυσιπλοΐα
- Οι ΗΠΑ θα μειώσουν σταδιακά τον ναυτικό αποκλεισμό
- Οι ενεργειακές ροές θα επανέλθουν υπό ελεγχόμενο πλαίσιο
Η εξέλιξη αυτή εξηγεί και τη χθεσινή πτώση των τιμών πετρελαίου και το ισχυρό ράλι στις διεθνείς αγορές.
Διχασμός στην Τεχεράνη
Παρά την πρόοδο, ο Λευκός Οίκος θεωρεί ότι το ιρανικό καθεστώς παραμένει βαθιά διχασμένο.
Σύμφωνα με το Axios, υπάρχουν διαφορετικά κέντρα εξουσίας εντός της ιρανικής ηγεσίας, γεγονός που καθιστά δύσκολη τη λήψη τελικής απόφασης.
Ακόμη και μέσα στην αμερικανική κυβέρνηση, παραμένει ισχυρός ο σκεπτικισμός για το κατά πόσο η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τελικά τόσο εκτεταμένους περιορισμούς.
Ο ίδιος ο Μάρκο Ρούμπιο εμφανίστηκε προσεκτικός, τονίζοντας ότι η συμφωνία πρέπει να είναι «απολύτως σαφής» ως προς τις παραχωρήσεις κάθε πλευράς, ενώ χαρακτήρισε ορισμένους Ιρανούς ηγέτες «παράφρονες».
Η Κίνα στο παρασκήνιο
Η γεωπολιτική διάσταση της κρίσης γίνεται ακόμη πιο περίπλοκη λόγω της εμπλοκής της Κίνας.
Το Πεκίνο πιέζεται από την Ουάσιγκτον να ασκήσει επιρροή στην Τεχεράνη, ενώ οι επαφές του Ιρανού ΥΠΕΞ με την κινεζική ηγεσία ενισχύουν το ενδεχόμενο παρασκηνιακής διαμεσολάβησης.
Η επικείμενη συνάντηση Τραμπ – Σι Τζινπίνγκ προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο στρατηγικής σημασίας στις εξελίξεις.
Strategist Insight
Αν η συμφωνία προχωρήσει, δεν θα πρόκειται απλώς για μια νέα πυρηνική συμφωνία. Θα αποτελεί ουσιαστικά ένα προσωρινό γεωπολιτικό reset στη Μέση Ανατολή.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι και οι δύο πλευρές φαίνεται να αναγνωρίζουν πλέον το τεράστιο κόστος μιας παρατεταμένης σύγκρουσης:
- οι ΗΠΑ λόγω ενεργειακού και οικονομικού κινδύνου
- το Ιράν λόγω εσωτερικής πίεσης και οικονομικής ασφυξίας
Ωστόσο, η συμφωνία παραμένει εύθραυστη. Πολλά από τα σημεία της συνδέονται με μελλοντικές διαπραγματεύσεις και όχι με άμεσες δεσμεύσεις, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο επαναφοράς της κρίσης.
Η αγορά βλέπει αποκλιμάκωση. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το γεωπολιτικό ρίσκο δεν έχει εξαφανιστεί — απλώς μεταφέρεται προσωρινά από το στρατιωτικό στο διπλωματικό πεδίο.
