Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν άνοιξε δημόσια τον δρόμο για νέους πυρηνικούς σταθμούς με ρωσική συμμετοχή, μετατρέποντας το Ακούγιου από μεμονωμένο έργο σε πρότυπο μιας βαθύτερης ενεργειακής και γεωπολιτικής συνεργασίας με τη Μόσχα.
- Ο Ερντογάν δήλωσε ότι Τουρκία και Ρωσία θα κινηθούν μαζί για νέους πυρηνικούς σταθμούς.
- Το Ακούγιου διαθέτει τέσσερις αντιδραστήρες και θα μπορεί να καλύπτει περίπου 10% της τουρκικής κατανάλωσης ηλεκτρισμού.
- Η Άγκυρα σχεδιάζει μεγάλα έργα στη Σινώπη και τη Θράκη, με στόχο πυρηνική ισχύ 20 GW έως το 2053.
- Η συνεργασία αυξάνει την ενεργειακή αλληλεξάρτηση Τουρκίας και Ρωσίας, παρά τη συμμετοχή της Άγκυρας στο ΝΑΤΟ.
- Για την Κύπρο, το ζήτημα αφορά ασφάλεια, περιβάλλον και νέες ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι δηλώσεις έγιναν μετά τη συνάντηση του Τούρκου προέδρου με τον Βλαντίμιρ Πούτιν στο περιθώριο της συνόδου του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης. Ο Ερντογάν χαρακτήρισε το Ακούγιου έργο μεγάλης σημασίας για τις διμερείς σχέσεις και είπε ότι οι δύο χώρες θα κάνουν από κοινού βήματα για επιπλέον μονάδες.
Το Ακούγιου ως μοντέλο εξάρτησης
Ο σταθμός στο Ακούγιου κατασκευάζεται από τη ρωσική κρατική Rosatom και αποτελεί το πρώτο πυρηνικό εργοστάσιο της Τουρκίας. Οι τέσσερις μονάδες VVER-1200 προβλέπεται να παράγουν περίπου 35 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 10% της κατανάλωσης της χώρας.
Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο η τεχνολογία. Το μοντέλο «build, own, operate» δίνει στη ρωσική πλευρά κεντρικό ρόλο στη χρηματοδότηση, την ιδιοκτησία, τη λειτουργία, την προμήθεια καυσίμου και την εκπαίδευση προσωπικού. Αυτό δημιουργεί μακροχρόνια σχέση εξάρτησης που ξεπερνά έναν συμβατικό ενεργειακό διαγωνισμό.
Σινώπη, Θράκη και ο στόχος των 20 GW
Το τουρκικό υπουργείο Ενέργειας αναφέρει ότι σχεδιάζονται δύο ακόμη μεγάλοι σταθμοί στη Σινώπη και τη Θράκη, μαζί με υποδομές για μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες. Ο επίσημος στόχος είναι εγκατεστημένη πυρηνική ισχύς 20 GW το 2053 και συμμετοχή περίπου 30% στην ηλεκτροπαραγωγή.
Μέχρι σήμερα η Άγκυρα διαπραγματευόταν διαφορετικές τεχνολογικές επιλογές με τη Ρωσία, την Κίνα, τη Νότια Κορέα και δυτικούς προμηθευτές. Η νέα δήλωση Ερντογάν δείχνει ότι η Μόσχα δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ο ανάδοχος του πρώτου έργου, αλλά ως πιθανός εταίρος και για την επόμενη φάση.
Το γεωπολιτικό μήνυμα προς τη Δύση
Η Τουρκία καλύπτει περίπου 70% των συνολικών ενεργειακών της αναγκών με εισαγωγές. Η πυρηνική ενέργεια μειώνει την έκθεση σε φυσικό αέριο και πετρέλαιο, όμως όταν η κρίσιμη τεχνολογία, το καύσιμο και η λειτουργία προέρχονται από τη Ρωσία, ένα μέρος της εξάρτησης αλλάζει μορφή αντί να εξαφανίζεται.
Για το ΝΑΤΟ και την Ευρωπαϊκή Ένωση, η επιλογή έχει διπλή ανάγνωση. Η Άγκυρα επιδιώκει στρατηγική αυτονομία και ταυτόχρονα χρησιμοποιεί τη σχέση της με τη Μόσχα ως διαπραγματευτικό χαρτί. Η πυρηνική συνεργασία έχει ορίζοντα δεκαετιών, άρα δένει τις δύο χώρες πολύ πέρα από τον τρέχοντα πόλεμο στην Ουκρανία.
Γιατί αφορά άμεσα την Κύπρο
Το Ακούγιου βρίσκεται στις τουρκικές μεσογειακές ακτές, σε σχετικά μικρή απόσταση από την Κύπρο. Η λειτουργία του αφορά ζητήματα πυρηνικής ασφάλειας, σχεδίων έκτακτης ανάγκης, θαλάσσιου περιβάλλοντος και διασυνοριακής ενημέρωσης. Κάθε επέκταση του τουρκικού πυρηνικού προγράμματος ενισχύει την ανάγκη για συνεχή τεχνική παρακολούθηση από τη Λευκωσία και τους ευρωπαϊκούς θεσμούς.
Η ανακοίνωση Ερντογάν δεν αποτελεί ακόμη υπογεγραμμένη σύμβαση για συγκεκριμένο νέο σταθμό. Αποτελεί, όμως, πολιτικό σήμα ότι η Άγκυρα είναι διατεθειμένη να επεκτείνει τη ρωσική παρουσία στον πιο μακροχρόνιο και στρατηγικά ευαίσθητο τομέα της ενεργειακής της πολιτικής.
