Σε συμφωνία για το 21ο πακέτο κυρώσεων κατά της Ρωσίας κατέληξαν οι μόνιμοι αντιπρόσωποι των 27 κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, έπειτα από πολυήμερες και δύσκολες διαπραγματεύσεις. Η κεντρική επιλογή των Βρυξελλών είναι να διατηρηθεί για 12 μήνες το ανώτατο όριο τιμής του ρωσικού πετρελαίου κοντά στα 44 δολάρια ανά βαρέλι, ώστε η Μόσχα να μην επωφεληθεί από τις αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Το πακέτο διευρύνει τα μέτρα κατά του ρωσικού «σκιώδους στόλου», των τραπεζών, των πλατφορμών κρυπτονομισμάτων, των εταιρειών εμπορίας πετρελαίου και των δικτύων που επιτρέπουν την παράκαμψη των ευρωπαϊκών περιορισμών. Παράλληλα, εισάγει νέους ελέγχους σε τεχνολογίες και υλικά που μπορούν να αξιοποιηθούν από τη ρωσική αμυντική βιομηχανία.
Το πλαφόν που δεν άφησαν να αυξηθεί
Η πιο κρίσιμη πτυχή της συμφωνίας αφορά το πετρέλαιο. Ο υφιστάμενος μηχανισμός προσαρμογής θα μπορούσε, εξαιτίας της διεθνούς ενεργειακής αστάθειας, να οδηγήσει το πλαφόν από περίπου 44 δολάρια έως και τα 58 δολάρια ανά βαρέλι. Μια τέτοια κίνηση θα άνοιγε πρόσθετο περιθώριο εσόδων για το Κρεμλίνο.
Οι 27 επέλεξαν να παγώσουν την αναπροσαρμογή για έναν χρόνο. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν υπογράμμισε ότι στόχος είναι να μην επιτραπεί στη ρωσική πολεμική οικονομία να επωφεληθεί από εξωτερικά σοκ στις αγορές.
Η απόφαση αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα επειδή τα ενεργειακά έσοδα της Ρωσίας είχαν ήδη υποχωρήσει κατά περίπου 40% στις αρχές του 2026, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε η Κομισιόν όταν εισηγήθηκε το πακέτο. Η ευρωπαϊκή στρατηγική επιδιώκει να διατηρήσει αυτή την πίεση χωρίς να προκαλέσει απότομη διαταραχή στην παγκόσμια προσφορά.
Νέα πίεση στον σκιώδη στόλο
Το νέο πλαίσιο προσθέτει πλοία στον κατάλογο των κυρώσεων και επεκτείνει την πίεση σε σκάφη και εταιρείες που παρέχουν καύσιμα, τεχνικές υπηρεσίες ή άλλη υποστήριξη στον σκιώδη στόλο. Περισσότερα από 600 πλοία έχουν ήδη αποκλειστεί από ευρωπαϊκά λιμάνια και υπηρεσίες.
Στο αρχικό σχέδιο της Επιτροπής περιλαμβανόταν η προσθήκη ακόμη 30 πλοίων στα ήδη 632 που τελούσαν υπό περιορισμούς. Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης κρίσιμες υποδομές, όπως λιμάνια, αεροδρόμια και διυλιστήρια που διακινούν ή επεξεργάζονται ρωσικό πετρέλαιο.
Η αλλαγή είναι ουσιαστική: η ΕΕ δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα δεξαμενόπλοια που μεταφέρουν το φορτίο, αλλά επιχειρεί να χτυπήσει ολόκληρη την αλυσίδα υποστήριξης. Η αποτελεσματικότητα, ωστόσο, θα εξαρτηθεί από την επιτήρηση, τη συνεργασία τρίτων χωρών και τη δυνατότητα εντοπισμού σύνθετων εταιρικών σχημάτων.
Τράπεζες, κρυπτονομίσματα και αμυντική τεχνολογία
Η αρχική πρόταση προέβλεπε απαγόρευση συναλλαγών με ακόμη 31 ρωσικές τράπεζες και με 20 τράπεζες, εταιρείες κρυπτονομισμάτων, πλατφόρμες και εμπόρους πετρελαίου σε τρίτες χώρες. Για πρώτη φορά τέθηκε επίσης στο τραπέζι η δυνατότητα πλήρους απαγόρευσης υπηρεσιών κρυπτοστοιχείων από τρίτη χώρα, εφόσον αυτές χρησιμοποιούνται για την παράκαμψη των κυρώσεων.
Στο εμπορικό σκέλος προβλέπονται νέοι περιορισμοί σε μέταλλα, κράματα, εξοπλισμό υποστήριξης drones, συστήματα παρεμβολών και εκτόξευσης. Οι νέες απαγορεύσεις εισαγωγών που είχε προτείνει η Κομισιόν αφορούσαν προϊόντα αξίας περίπου 60 εκατ. ευρώ.
Συνολικά, περισσότεροι από 250 άνθρωποι και εταιρείες συνδέθηκαν με το νέο κύμα περιορισμών, είτε για στήριξη της εισβολής είτε για προπαγάνδα και παράκαμψη των υφιστάμενων μέτρων.
Η ελληνική εξαίρεση στο LNG
Η συμφωνία κατέστη δυνατή μετά από συμβιβασμό για τη μεταφορά ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου προς πελάτες εκτός ΕΕ. Η Ελλάδα, με τη μεγαλύτερη εμπορική ναυτιλία στον κόσμο, είχε ζητήσει να προστατευθούν παλαιές συμβατικές υποχρεώσεις και οι ευρωπαϊκές ναυτιλιακές υπηρεσίες.
Η τελική ρύθμιση επιτρέπει τη συνέχιση μεταφοράς ρωσικού LNG προς τρίτες χώρες για συμβόλαια που είχαν συναφθεί πριν από την έναρξη της πλήρους ρωσικής εισβολής τον Φεβρουάριο του 2022. Η εξαίρεση θα επανεξετάζεται σε ετήσια βάση.
Άλλα στοιχεία του αρχικού σχεδίου αποδυναμώθηκαν ή αφαιρέθηκαν. Οι περιορισμοί στις εισαγωγές ρωσικών αλιευμάτων δεν εξασφάλισαν την απαιτούμενη υποστήριξη, ενώ η προτεινόμενη γενική απαγόρευση εισόδου πρώην Ρώσων μαχητών στον χώρο Σένγκεν μετατράπηκε σε πιο περιορισμένη πολιτική δέσμευση.
Τι σημαίνει η συμφωνία
Το 21ο πακέτο διατηρεί την οικονομική πίεση στη Ρωσία, αλλά καταγράφει ταυτόχρονα το πολιτικό κόστος της ομοφωνίας. Οι Βρυξέλλες πέτυχαν να αποτρέψουν αύξηση του πετρελαϊκού πλαφόν, όμως χρειάστηκαν εξαιρέσεις και υποχωρήσεις σε επιμέρους μέτρα για να εξασφαλιστεί κοινή θέση.
Για την Κύπρο, το αποτέλεσμα έχει διπλή σημασία. Ως κράτος-μέλος συμμετέχει στη διαμόρφωση και εφαρμογή των περιορισμών, ενώ ως διεθνές ναυτιλιακό κέντρο επηρεάζεται άμεσα από τις αποφάσεις για πλοία, ασφαλίσεις, χρηματοδότηση, διαχείριση φορτίων και ελέγχους συμμόρφωσης.
Strategist View: Η ουσία του πακέτου δεν βρίσκεται στον αριθμό 21, αλλά στην προσπάθεια να κλείσουν τα δίκτυα που μετατρέπουν το ρωσικό πετρέλαιο σε χρηματοδότηση του πολέμου. Το πάγωμα του πλαφόν στα 44 δολάρια είναι η καθαρότερη στρατηγική νίκη της ΕΕ. Η ελληνική εξαίρεση και η αφαίρεση ορισμένων μέτρων, όμως, υπενθυμίζουν ότι όσο παρατείνεται ο πόλεμος τόσο δυσκολότερο γίνεται να διατηρηθούν ενιαία τα οικονομικά συμφέροντα και η πολιτική βούληση των 27.
