Η Ευρώπη έχει λύσει το πρώτο πρόβλημα της άμυνάς της: ξοδεύει πολύ περισσότερα. Δεν έχει ακόμη λύσει το δυσκολότερο: πώς τα εθνικά δισεκατομμύρια θα μετατραπούν σε κοινή, διαλειτουργική και στρατηγικά αυτόνομη ισχύ.
Οι αμυντικές δαπάνες των 27 κρατών μελών προβλέπεται να φτάσουν τα €454 δισ. το 2026, αυξημένες κατά 75,3% σε σχέση με το 2021. Η κλίμακα είναι ιστορική. Αν όμως τα κράτη αγοράζουν διαφορετικά συστήματα, ανταγωνίζονται για τις ίδιες περιορισμένες γραμμές παραγωγής και παραμένουν εξαρτημένα από τρίτες χώρες, η αύξηση του προϋπολογισμού μπορεί να παραγάγει λιγότερη στρατηγική ισχύ από όση υπόσχεται.
- Οι δαπάνες της ΕΕ αυξάνονται από €418 δισ. το 2025 σε εκτιμώμενα €454 δισ. το 2026.
- Οι επενδύσεις φτάνουν τα €163 δισ. και η έρευνα και ανάπτυξη τα €20 δισ..
- Το 2025 μόλις 24% των προμηθειών εξοπλισμού ήταν συνεργατικές.
- Ο οδικός χάρτης θέτει στόχο τουλάχιστον 40% κοινών προμηθειών έως το τέλος του 2027.
- Το κρίσιμο αποτέλεσμα δεν είναι πόσα ξοδεύει η Ευρώπη, αλλά πόση κοινή επιχειρησιακή ικανότητα παραλαμβάνει.
Το άλμα των αριθμών
Οι συνολικές δαπάνες έφτασαν τα €418 δισ. το 2025, αυξημένες κατά 20% σε ένα έτος, και εκτιμάται ότι θα ανέλθουν στα €454 δισ. το 2026. Ως ποσοστό της οικονομίας, η άμυνα περνά από 2,2% σε 2,4% του ΑΕΠ της ΕΕ.
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η επιτάχυνση των επενδύσεων. Προβλέπονται σχεδόν €163 δισ. το 2026, ποσό αυξημένο κατά 158,7% από το 2021. Το 36% της συνολικής αμυντικής δαπάνης κατευθύνεται πλέον σε επενδύσεις, ενώ η έρευνα και ανάπτυξη αναμένεται να φτάσει τα €20 δισ..
Οι αριθμοί δείχνουν ότι η Ευρώπη δεν χρηματοδοτεί μόνο περισσότερους μισθούς και λειτουργικά έξοδα. Προσπαθεί να ανανεώσει εξοπλισμό, αποθέματα, υποδομές και τεχνολογική βάση.
Το πρόβλημα του κατακερματισμού
Το 2025 οι συνεργατικές προμήθειες αντιστοιχούσαν μόλις στο 24% των δαπανών για εξοπλισμό. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος των αγορών παρέμεινε οργανωμένο σε εθνική βάση.
Οι εθνικές προμήθειες είναι συχνά ταχύτερες πολιτικά, αλλά πολλαπλασιάζουν τύπους οπλικών συστημάτων, αλυσίδες ανταλλακτικών, εκπαιδευτικές ανάγκες και λογισμικά διοίκησης. Το κόστος δεν εμφανίζεται μόνο στην αγορά. Εμφανίζεται για δεκαετίες στη συντήρηση και στη δυσκολία κοινών επιχειρήσεων.
Ο οδικός χάρτης Readiness 2030 θέτει στόχο τουλάχιστον 40% κοινών προμηθειών έως το τέλος του 2027 και πολιτική επιδίωξη ώστε τουλάχιστον 55% των αμυντικών επενδύσεων να προέρχεται από την ευρωπαϊκή τεχνολογική και βιομηχανική βάση.
Τέσσερις ασπίδες, μία αρχιτεκτονική
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή οργανώνει την ετοιμότητα γύρω από τέσσερα εμβληματικά πεδία: την επιτήρηση της ανατολικής πτέρυγας, την άμυνα κατά drones, την ευρωπαϊκή αεράμυνα και αντιπυραυλική προστασία και τη διαστημική ασπίδα.
Τα πεδία αυτά δεν μπορούν να λειτουργήσουν ως απομονωμένες εθνικές αγορές. Ένας αισθητήρας σε ένα κράτος πρέπει να μεταδίδει δεδομένα σε κοινό δίκτυο. Ένα σύστημα αεράμυνας πρέπει να αναγνωρίζει στόχους και εντολές μέσα σε αρχιτεκτονική συμβατή με το ΝΑΤΟ. Ένας δορυφόρος πρέπει να προστατεύει επικοινωνίες που χρησιμοποιούνται από περισσότερες δυνάμεις.
Η πραγματική ευρωπαϊκή άμυνα βρίσκεται στις συνδέσεις ανάμεσα στα συστήματα, όχι μόνο στα συστήματα.
Το βιομηχανικό όριο
Η αυξημένη ζήτηση συναντά περιορισμένη παραγωγική δυναμικότητα. Οι γραμμές πυρομαχικών, οι κινητήρες, τα ηλεκτρονικά, οι εκρηκτικές ύλες και τα κρίσιμα υλικά δεν μπορούν να επεκταθούν από τη μια μέρα στην άλλη.
Η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία είχε κύκλο εργασιών €183,4 δισ. το 2024 και περίπου 633.000 θέσεις εργασίας. Η αύξηση είναι σημαντική, αλλά η μετάβαση από μικρές σειρές παραγωγής σε διαρκή μαζική παραγωγή απαιτεί πολυετείς παραγγελίες. Χωρίς προβλεψιμότητα, οι εταιρείες δεν θα επενδύσουν εύκολα σε νέα εργοστάσια και εργατικό δυναμικό.
Γι’ αυτό η κοινή προμήθεια είναι και βιομηχανική πολιτική. Μεγαλύτερες, σταθερές παραγγελίες μειώνουν το κόστος μονάδας και επιτρέπουν στις εταιρείες να επεκτείνουν παραγωγή με μικρότερο ρίσκο.
Η εξάρτηση από ΗΠΑ και Κίνα
Η Ευρώπη χρειάζεται τις Ηνωμένες Πολιτείες για κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες και εξαρτάται από διεθνείς αλυσίδες για ηλεκτρονικά και πρώτες ύλες. Η στρατηγική αυτονομία δεν σημαίνει πλήρη αποσύνδεση από συμμάχους. Σημαίνει δυνατότητα δράσης όταν ένας σύμμαχος δίνει προτεραιότητα αλλού ή όταν μια αλυσίδα προμήθειας διακόπτεται.
Ο στόχος ενίσχυσης της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης προσπαθεί να μειώσει αυτές τις ευπάθειες. Ενέχει όμως και κίνδυνο προστατευτισμού ή καθυστέρησης αν η προτίμηση ευρωπαϊκού προϊόντος δεν συνοδεύεται από ποιότητα, ταχύτητα και επιχειρησιακή συμβατότητα.
Η Κύπρος μέσα στη νέα αρχιτεκτονική
Η Κύπρος έχει εγκεκριμένο επενδυτικό σχέδιο SAFE ύψους €1,18 δισ. και επιδιώκει να συνδέσει τις προμήθειες με ουσιαστική συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Η γεωγραφική της θέση δίνει ιδιαίτερη σημασία σε επιτήρηση, drones, θαλάσσια επίγνωση, αεράμυνα, κυβερνοασφάλεια και ασφαλείς επικοινωνίες.
Η μικρή κλίμακα της χώρας δεν επιτρέπει πλήρη βιομηχανική αυτάρκεια. Επιτρέπει όμως εξειδίκευση και ένταξη σε ευρωπαϊκές κοινοπραξίες. Η επιδίωξη συμμετοχής κυπριακών εταιρειών έως 15% σε μεγάλα προγράμματα μπορεί να αποκτήσει στρατηγική αξία μόνο αν μεταφέρει τεχνογνωσία, πιστοποιήσεις και δυνατότητα υποστήριξης συστημάτων στην περιοχή.
Πότε τα €454 δισ. γίνονται πραγματική ισχύς
Η πρώτη προϋπόθεση είναι η ταχύτητα: τα κεφάλαια πρέπει να μετατραπούν σε παραδόσεις πριν κλείσει το παράθυρο ασφαλείας. Η δεύτερη είναι η διαλειτουργικότητα. Η τρίτη είναι η βιωσιμότητα των αποθεμάτων και της παραγωγής σε μακρά κρίση. Η τέταρτη είναι η προστασία των αλυσίδων από κυβερνοεπιθέσεις, σαμποτάζ και εξάρτηση από κρίσιμα υλικά.
Η Ευρώπη διαθέτει πλέον αρκετά χρήματα για να αλλάξει την ισορροπία. Δεν διαθέτει ακόμη εγγύηση ότι θα τα ξοδέψει ως μία στρατηγική δύναμη και όχι ως 27 παράλληλοι αγοραστές. Η επιτυχία του νέου αμυντικού κύκλου θα μετρηθεί όχι σε προϋπολογισμούς, αλλά σε κοινές ικανότητες που μπορούν να αναπτυχθούν, να συντηρηθούν και να πολεμήσουν μαζί.
