Η φοιτητική μέριμνα δεν είναι περιφερειακή παροχή: αποτελεί προϋπόθεση ώστε η πρόσβαση στην Ανώτατη Εκπαίδευση να μπορεί να γίνει πραγματική ευκαιρία
Του Χάρη Λεωνίδου(*)
Η συζήτηση για την Ανώτατη Εκπαίδευση επικεντρώνεται συχνά στην πρόσβαση. Ποιοι εισέρχονται στα Πανεπιστήμια, με ποιες διαδικασίες, με ποιες προοπτικές. Η πρόσβαση είναι κρίσιμη. Δεν είναι όμως αρκετή από μόνη της.
Ένα δίκαιο σύστημα ανώτατης εκπαίδευσης, δεν κρίνεται μόνο από το αν και πως σου ανοίγει την πόρτα του. Κρίνεται και από το αν επιτρέπει στους φοιτητές να σταθούν μέσα στο Πανεπιστήμιο, να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των σπουδών τους και να ολοκληρώσουν την πορεία που άρχισαν. Η ισότητα, με άλλα λόγια, δεν τελειώνει τη μέρα της εισδοχής. Αρχίζει να δοκιμάζεται αμέσως μετά.
Η παραδοχή αυτή δεν μειώνει την αξία της προσωπικής προσπάθειας. Αντίθετα, τη λαμβάνει σοβαρά υπόψη. Η προσπάθεια χρειάζεται χρόνο, συγκέντρωση, σταθερότητα και ένα βασικό πλαίσιο ασφάλειας για να αποδώσει. Όταν ένας φοιτητής αντιμετωπίζει σοβαρά ζητήματα στέγασης, ανάγκη σίτισης, ιατρικά έξοδα, οικογενειακές υποχρεώσεις ή την πίεση να εργάζεται πολλές ώρες για να καλύψει βασικές ανάγκες, η ακαδημαϊκή του πορεία δεν εξαρτάται μόνο από την ικανότητα ή την επιμονή του. Εξαρτάται και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλείται να σπουδάσει.
Αυτό δεν είναι θεωρητικό ζήτημα. Είναι καθημερινή πραγματικότητα για φοιτητές και φοιτήτριες που, ενώ έχουν εξασφαλίσει τη θέση τους στο Πανεπιστήμιο, δυσκολεύονται να διαχειριστούν το κόστος και τις πρακτικές απαιτήσεις της φοίτησης. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η φοιτητική μέριμνα δεν είναι μια πρόσθετη παροχή. Είναι ο μηχανισμός που μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο, η κοινωνικοοικονομική δυσκολία να μετατραπεί σε ακαδημαϊκή αποτυχία.
Η Ανώτατη Εκπαίδευση δεν είναι απλώς ένας θεσμός μετάδοσης γνώσης. Είναι ένας από τους βασικούς χώρους διαμόρφωσης του ανθρώπινου δυναμικού της χώρας. Εκεί εκπαιδεύονται και διαμορφώνονται οι νέοι επιστήμονες, οι επαγγελματίες, οι ερευνητές, οι τεχνολόγοι και τα στελέχη που θα στηρίξουν την παραγωγικότητα, την καινοτομία, τη δημόσια διοίκηση, την επιχειρηματικότητα και την κοινωνική συνοχή των επόμενων δεκαετιών. Όταν μια πανεπιστημιακή διαδρομή, διακόπτεται για λόγους που , σε πολλές περιπτώσεις, μπορούν να αντιμετωπιστούν έγκαιρα, η απώλεια δεν είναι μόνο προσωπική. Είναι και απώλεια συλλογικού δυναμικού, είναι απώλεια για την ίδια τη χώρα, είναι τελικά, απώλεια για όλους μας.
Σε αυτό το πεδίο παρεμβαίνει το Σωματείο Ευημερίας Φοιτητών του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου(ΤΕΠΑΚ). Το Σωματείο ιδρύθηκε το 2009 ως ενισχυτικός θεσμός του Πανεπιστημίου, με αποστολή να στηρίζει φοιτητές και φοιτήτριες που αντιμετωπίζουν κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες οι οποίες ενδέχεται να επηρεάσουν τη συνέχιση των σπουδών τους. Η λειτουργία του δεν αντικαθιστά την ευθύνη του Πανεπιστημίου ή της Πολιτείας. Τη συμπληρώνει σε ένα πολύ συγκεκριμένο επίπεδο: εκεί όπου η ανάγκη είναι άμεση, πρακτική και απαιτεί έγκαιρη ανταπόκριση.
Η στήριξη δεν παρέχεται γενικά και αόριστα. Οι αιτήσεις αξιολογούνται μέσω συστήματος μοριοδότησης, βάσει κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων και τεκμηριωμένων αναγκών, ώστε οι διαθέσιμοι πόροι να κατευθύνονται κατά προτεραιότητα εκεί όπου η ανάγκη είναι μεγαλύτερη. Η διαδικασία αυτή είναι ουσιώδης, καθώς η φοιτητική μέριμνα δεν μπορεί να στηρίζεται ούτε σε εντυπώσεις ούτε στην αποσπασματική ευαισθησία. Απαιτεί κανόνες, κριτήρια και υπευθυνότητα στη διαχείριση κάθε διαθέσιμου πόρου.
Η στήριξη μπορεί να λάβει διαφορετικές μορφές. Μπορεί να αφορά οικονομική ενίσχυση, επιδότηση ενοικίου ή παροχή στέγασης, διανομή τροφίμων, κάλυψη ιατρικών εξόδων, στήριξη για βρεφονηπιακή φροντίδα, επαγγελματική ψυχολογική υποστήριξη ή βοήθεια στην εξεύρεση φοιτητικής απασχόλησης. Η ποικιλία αυτών των παρεμβάσεων καταδεικνύει ότι οι δυσκολίες που απειλούν τη φοίτηση δεν είναι μονοδιάστατες και δεν αντιμετωπίζονται με μία ενιαία λύση.
Τα στοιχεία του 2025 είναι ενδεικτικά της έκτασης της ανάγκης αλλά και της οργανωμένης ανταπόκρισης του Σωματείου. Κατά το έτος αυτό, 237 φοιτητές και φοιτήτριες έλαβαν χρηματική ενίσχυση βάσει κοινωνικοοικονομικών κριτηρίων. Η συνολική δαπάνη ανήλθε στις €128.900, ενώ το 90% του ποσού προήλθε από ιδιωτικές χορηγίες. Πέραν αυτών, υπήρξαν πρόσθετες ενισχύσεις σε περιπτώσεις έκτακτων και ιδιαίτερα δύσκολων προσωπικών ή οικονομικών συνθηκών.
Οι αριθμοί αυτοί δεν αποτυπώνουν πλήρως την έκβαση κάθε περίπτωσης. Αναδεικνύουν όμως κάτι ουσιαστικό: ότι η ανάγκη είναι υπαρκτή, ότι μπορεί να εντοπιστεί με κριτήρια και ότι η στήριξη μπορεί να οργανωθεί με τρόπο συγκεκριμένο, διακριτικό και υπεύθυνο. Σε κρίσιμες στιγμές, ακόμη και μια στοχευμένη παρέμβαση μπορεί να προσφέρει στον φοιτητή τον χρόνο και τη σταθερότητα που χρειάζεται για να συνεχίσει.
Η σημαντική συμβολή των ιδιωτικών χορηγιών δείχνει ότι η κοινωνία μπορεί να σταθεί έμπρακτα δίπλα στο Δημόσιο Πανεπιστήμιο και στους φοιτητές του. Δεν πρόκειται για μια αφηρημένη έκφραση ευαισθησίας, αλλά για συγκεκριμένη συμμετοχή σε έναν οργανωμένο μηχανισμό στήριξης, με κριτήρια και σαφή προσανατολισμό. Η συμβολή αυτή, είναι πολύτιμη ακριβώς επειδή επιτρέπει στο Σωματείο να ανταποκρίνεται σε πραγματικές ανάγκες με πρακτικό και άμεσο τρόπο, χωρίς να αναιρείται η ευρύτερη ευθύνη των θεσμών για τη φοιτητική μέριμνα.
Η αξία αυτής της στήριξης δεν εξαντλείται στη μελλοντική οικονομική απόδοση των φοιτητών. Βεβαίως, οι νέοι που σπουδάζουν σήμερα θα συμβάλουν αύριο στην οικονομία, στην έρευνα, στην τεχνολογία, στις υπηρεσίες και στους θεσμούς της χώρας. Πριν από αυτό, όμως, υπάρχει μια απλούστερη και βαθύτερη αρχή: ένας νέος άνθρωπος που έχει κερδίσει τη θέση του στο Πανεπιστήμιο πρέπει να έχει πραγματική δυνατότητα να ολοκληρώσει τη διαδρομή του με αξιοπρέπεια.
Η ποιότητα ενός Πανεπιστημίου δεν κρίνεται μόνο από τα προγράμματα σπουδών, την έρευνα ή τις υποδομές του. Κρίνεται και από το αν μπορεί, μαζί με την κοινωνία που το περιβάλλει, να Η ισότητα στην Ανώτατη Εκπαίδευση δοκιμάζεται μετά την εισδοχήστηρίζει τους φοιτητές όταν οι συνθήκες απειλούν να τους αποκλείσουν σιωπηλά. Αν θέλουμε μια κοινωνία που αξιοποιεί πλήρως το δυναμικό της, δεν αρκεί να ανοίγουμε δρόμους. Πρέπει να φροντίζουμε ώστε οι νέοι άνθρωποι να μπορούν να τους διανύουν μέχρι το τέλος.
(*) Προέδρου του Σωματείου Ευημερίας Φοιτητών του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Κύπρου(ΤΕΠΑΚ)
