Για δεκαετίες η οικονομική σχέση Ευρώπης και Κίνας στηριζόταν σε μια σχετικά ξεκάθαρη κατανομή ρόλων.
- Το «China Shock 2.0»
- Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στα μηχανήματα και στις μεταφορές
- Η Γερμανία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή
- Η Κίνα αγοράζει λιγότερα από την Ευρώπη
- Η Ευρώπη χάνει μερίδιο στις παγκόσμιες εξαγωγές
- Δεν είναι όμως όλη η εικόνα αρνητική
- Δεν κινδυνεύουν όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες το ίδιο
- Το ευρωπαϊκό δίλημμα
- Η πραγματική μάχη είναι η παραγωγικότητα
- Strategist Insight
Η Κίνα ήταν το μεγάλο εργοστάσιο του κόσμου, με τεράστια παραγωγική δυναμικότητα και χαμηλότερο κόστος. Η Ευρώπη, και ιδιαίτερα η Γερμανία, διατηρούσε το πλεονέκτημα στα μηχανήματα, στα αυτοκίνητα, στον βιομηχανικό εξοπλισμό και γενικότερα στα προϊόντα υψηλότερης προστιθέμενης αξίας.
Αυτή η ισορροπία αλλάζει.
Νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνει ότι η κινεζική βιομηχανία έχει μετακινηθεί ταχύτατα προς πιο προηγμένα και τεχνολογικά εντατικά προϊόντα. Ως αποτέλεσμα, η Κίνα δεν ανταγωνίζεται πλέον την Ευρώπη μόνο με χαμηλότερες τιμές.
Αρχίζει να την ανταγωνίζεται στα ίδια τα προϊόντα πάνω στα οποία οικοδομήθηκε η ευρωπαϊκή βιομηχανική ισχύς.
Και η χώρα που βρίσκεται περισσότερο εκτεθειμένη σε αυτή τη νέα πραγματικότητα είναι η Γερμανία.
Το «China Shock 2.0»
Η ΕΚΤ περιγράφει τη νέα φάση ως «China Shock 2.0».
Το πρώτο China Shock συνδέθηκε με την είσοδο της Κίνας στην παγκόσμια οικονομία και την τεράστια αύξηση των εξαγωγών φθηνότερων προϊόντων.
Το δεύτερο είναι διαφορετικό.
Η Κίνα έχει αναπτύξει πολύ μεγαλύτερη τεχνολογική και παραγωγική ικανότητα και έχει μετακινηθεί ψηλότερα στην αλυσίδα αξίας.
Η ΕΚΤ εντοπίζει τρεις βασικές δυνάμεις πίσω από αυτή την αλλαγή: ταχεία επέκταση της παραγωγής υψηλής τεχνολογίας, μεγαλύτερη έμφαση στη βιομηχανική αυτάρκεια και σημαντικά κέρδη στην ανταγωνιστικότητα των τιμών.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η δομή των κινεζικών εξαγωγών μοιάζει πλέον πολύ περισσότερο με εκείνη ορισμένων μεγάλων ευρωπαϊκών βιομηχανικών οικονομιών.
Και αυτή η επικάλυψη έχει αυξηθεί αισθητά από το 2019.
Η μεγάλη αλλαγή βρίσκεται στα μηχανήματα και στις μεταφορές
Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα εμφανής σε δύο τομείς: μηχανήματα και μεταφορικό εξοπλισμό.
Πρόκειται ακριβώς για κλάδους στους οποίους η ευρωπαϊκή βιομηχανία –και κυρίως η γερμανική– διατηρούσε για δεκαετίες ισχυρό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα.
Η ταχεία ανάπτυξη της κινεζικής αυτοκινητοβιομηχανίας αποτελεί ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα.
Η Κίνα πέρασε μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα από μια τεράστια αγορά για τις ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες σε έναν από τους σημαντικότερους ανταγωνιστές τους στις διεθνείς αγορές.
Ανάλογη μετατόπιση παρατηρείται σε μηχανήματα, βιομηχανικό εξοπλισμό και άλλες κατηγορίες προϊόντων υψηλότερης τεχνολογικής έντασης.
Αυτό δημιουργεί μια πολύ διαφορετική σχέση μεταξύ των δύο οικονομικών δυνάμεων.
Η Γερμανία βρίσκεται στην πρώτη γραμμή
Η έκθεση της ΕΚΤ δείχνει ότι η έκθεση στον νέο κινεζικό ανταγωνισμό δεν είναι ίδια σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Γερμανία βρίσκεται μεταξύ των περισσότερο εκτεθειμένων οικονομιών, ακριβώς επειδή η παραγωγική και εξαγωγική της δομή έχει πλέον σημαντική επικάλυψη με εκείνη της Κίνας.
Η γερμανική οικονομία στηρίχθηκε επί δεκαετίες σε ένα εξαγωγικό μοντέλο που συνδύαζε προηγμένη βιομηχανία, ισχυρή τεχνογνωσία και μεγάλη παρουσία στις διεθνείς αγορές.
Η Κίνα αποτελούσε μάλιστα σημαντικό μέρος αυτού του μοντέλου.
Οι γερμανικές εταιρείες πουλούσαν αυτοκίνητα, μηχανήματα και κεφαλαιουχικό εξοπλισμό σε μια κινεζική οικονομία που αναπτυσσόταν με πολύ υψηλούς ρυθμούς.
Τώρα όμως εμφανίζεται μια διπλή πίεση.
Οι κινεζικές επιχειρήσεις ανταγωνίζονται περισσότερο τις ευρωπαϊκές στις διεθνείς αγορές, ενώ παράλληλα η ίδια η Κίνα χρειάζεται λιγότερες εισαγωγές ευρωπαϊκών βιομηχανικών προϊόντων.
Η Κίνα αγοράζει λιγότερα από την Ευρώπη
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο σημείο της νέας ανάλυσης.
Από το 2019 και μετά, η δομή των κινεζικών εισαγωγών έχει απομακρυνθεί από εκείνη των ευρωπαϊκών εξαγωγών.
Με απλά λόγια, η Κίνα παράγει πλέον στο εσωτερικό περισσότερα από τα προϊόντα που προηγουμένως αγόραζε από την Ευρώπη.
Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα εμφανής στα μηχανήματα και στον μεταφορικό εξοπλισμό.
Παράλληλα, οι εξαγωγές της ΕΕ προς την Κίνα έχουν μειωθεί αισθητά από το 2019, με τη Γερμανία να παρουσιάζει ιδιαίτερα έντονη πτώση λόγω της μεγάλης εξάρτησής της από τη μεταποίηση και τα κεφαλαιουχικά αγαθά.
Αυτό σημαίνει ότι η Ευρώπη αντιμετωπίζει τον κινεζικό ανταγωνισμό από δύο πλευρές:
πουλά λιγότερα στην Κίνα και ταυτόχρονα συναντά περισσότερα κινεζικά προϊόντα στις αγορές όπου η ίδια εξάγει.
Η Ευρώπη χάνει μερίδιο στις παγκόσμιες εξαγωγές
Τα στοιχεία της ΕΚΤ καταγράφουν και μια ευρύτερη μεταβολή.
Παρότι το παγκόσμιο εμπόριο συνέχισε να αναπτύσσεται τα τελευταία χρόνια, το μερίδιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις παγκόσμιες εξαγωγές αγαθών έχει υποχωρήσει.
Η πτώση είναι εντονότερη στους κλάδους και στις αγορές όπου η κινεζική παρουσία έχει ενισχυθεί περισσότερο.
Ξανά, τα μηχανήματα και ο μεταφορικός εξοπλισμός βρίσκονται στο επίκεντρο.
Στην Ασία η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη, καθώς η Κίνα έχει ενσωματωθεί βαθιά στις περιφερειακές εφοδιαστικές αλυσίδες και ενισχύει την παρουσία της στα ενδιάμεσα και κεφαλαιουχικά αγαθά.
Η αλλαγή επομένως δεν αφορά μόνο την ευρωπαϊκή αγορά.
Αφορά τη θέση της Ευρώπης στο παγκόσμιο εμπόριο.
Δεν είναι όμως όλη η εικόνα αρνητική
Η ανάλυση της ΕΚΤ έχει μια σημαντική διάσταση που δεν πρέπει να παραβλέπεται.
Η άνοδος της κινεζικής παραγωγής δεν αποτελεί αποκλειστικά απειλή για την Ευρώπη.
Τα φθηνότερα κινεζικά ενδιάμεσα αγαθά μπορούν να μειώσουν το κόστος παραγωγής για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ενώ οι χαμηλότερες τιμές εισαγωγών μπορούν να αυξήσουν την πραγματική αγοραστική δύναμη των καταναλωτών και να περιορίσουν τον πληθωρισμό.
Προηγούμενη ανάλυση της ΕΚΤ το 2026 έδειξε μάλιστα ότι η μεγαλύτερη εισαγωγή κινεζικών ενδιάμεσων προϊόντων έχει συσχετιστεί θετικά με τη βιομηχανική παραγωγή στην Ευρωζώνη.
Αντίθετα, η αυξημένη εισαγωγή τελικών προϊόντων τείνει να πιέζει την ευρωπαϊκή παραγωγή, επειδή εκεί ο ανταγωνισμός είναι άμεσος.
Αυτή είναι και η μεγάλη αντίφαση.
Η Κίνα μπορεί ταυτόχρονα να αποτελεί πηγή φθηνότερων εισροών για μια ευρωπαϊκή επιχείρηση και ανταγωνιστή για το τελικό προϊόν που η ίδια παράγει.
Δεν κινδυνεύουν όλες οι ευρωπαϊκές οικονομίες το ίδιο
Η έκθεση της ΕΚΤ αναδεικνύει και μια δεύτερη σημαντική διαφοροποίηση.
Οι οικονομίες με μεγάλη βιομηχανική βάση και ισχυρή παρουσία σε μηχανήματα, αυτοκίνητα και κεφαλαιουχικά αγαθά είναι περισσότερο εκτεθειμένες.
Αντίθετα, χώρες με περισσότερο εξειδικευμένη εξαγωγική δομή παρουσιάζουν μικρότερη άμεση επικάλυψη με την Κίνα.
Υπάρχουν επίσης ευρωπαϊκοί κλάδοι υψηλότερης προστιθέμενης αξίας που μέχρι στιγμής έχουν αποδειχθεί περισσότερο ανθεκτικοί, ιδιαίτερα στην αμερικανική αγορά.
Άρα δεν πρόκειται για μια απλή ιστορία στην οποία «η Κίνα κερδίζει και η Ευρώπη χάνει».
Πρόκειται για ανακατανομή της παγκόσμιας βιομηχανικής ισχύος, με διαφορετικούς νικητές και χαμένους ανά χώρα και κλάδο.
Το ευρωπαϊκό δίλημμα
Για τις Βρυξέλλες το ερώτημα γίνεται όλο και δυσκολότερο.
Η Ευρώπη θέλει να προστατεύσει στρατηγικούς κλάδους και να περιορίσει κρίσιμες εξαρτήσεις από την Κίνα.
Ταυτόχρονα, όμως, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις χρειάζονται ανταγωνιστικές εισροές, πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και μια τεράστια κινεζική αγορά.
Ένας εμπορικός αποκλεισμός θα μπορούσε επομένως να δημιουργήσει διαφορετικά προβλήματα από εκείνα που επιχειρεί να λύσει.
Αυτό εξηγεί γιατί η συζήτηση μετακινείται σταδιακά από την απλή επιβολή δασμών προς μια ευρύτερη ευρωπαϊκή βιομηχανική πολιτική: περισσότερες επενδύσεις, καινοτομία, ενεργειακή ανταγωνιστικότητα, ασφαλέστερες εφοδιαστικές αλυσίδες και μεγαλύτερη παραγωγική ικανότητα στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Η πραγματική μάχη είναι η παραγωγικότητα
Μακροπρόθεσμα, η μεγαλύτερη πρόκληση για την Ευρώπη ίσως δεν είναι πόσους δασμούς θα επιβάλει στα κινεζικά προϊόντα.
Είναι εάν μπορεί να παράγει καλύτερα, γρηγορότερα και με ανταγωνιστικότερο κόστος.
Η Κίνα επενδύει επιθετικά σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα, μπαταρίες, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, προηγμένη μεταποίηση, αυτοματοποίηση και τεχνολογία.
Η ευρωπαϊκή απάντηση δεν μπορεί επομένως να βασίζεται αποκλειστικά στην προστασία της υφιστάμενης βιομηχανίας.
Χρειάζεται να δημιουργήσει τις συνθήκες ώστε αυτή η βιομηχανία να παραμείνει ανταγωνιστική.
Και εκεί μπαίνουν στο ίδιο κάδρο ζητήματα που μέχρι πρόσφατα αντιμετωπίζονταν ξεχωριστά: το κόστος της ενέργειας, οι επενδύσεις, η τεχνολογία, η γραφειοκρατία, οι κεφαλαιαγορές και η ταχύτητα με την οποία οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις μπορούν να μεγαλώσουν.
Strategist Insight
Το νέο «China Shock» είναι διαφορετικό από το πρώτο.
Η Ευρώπη δεν βρίσκεται πλέον απέναντι μόνο σε έναν παραγωγό που μπορεί να κατασκευάζει φθηνότερα προϊόντα.
Βρίσκεται απέναντι σε έναν ανταγωνιστή που μετακινείται σταδιακά προς τα ίδια προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας στα οποία βασίστηκε η ευρωπαϊκή βιομηχανική υπεροχή.
Η Γερμανία αισθάνεται πρώτη την πίεση επειδή βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου η κινεζική βιομηχανία ανεβαίνει ταχύτερα: αυτοκίνητα, μηχανήματα και κεφαλαιουχικός εξοπλισμός.
Το πραγματικό ερώτημα για την Ευρώπη επομένως δεν είναι αν μπορεί να εμποδίσει την άνοδο της κινεζικής βιομηχανίας.
Είναι αν μπορεί να προσαρμοστεί αρκετά γρήγορα ώστε να παραμείνει ανταγωνιστική καθώς αυτή η άνοδος συνεχίζεται.
