Σε μια από τις πιο κρίσιμες διπλωματικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών στο Κυπριακό εξελίσσεται η επικείμενη επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, στη Λευκωσία. Το τριήμερο πρόγραμμα, η σύνθεση της αποστολής και ο μαραθώνιος επαφών της προσωπικής του απεσταλμένης, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, δείχνουν ότι ο ΟΗΕ δεν έρχεται απλώς για μια ακόμη συμβολική συνάντηση.
Ο Γκουτέρες θα βρίσκεται στην Κύπρο από τις 27 έως τις 29 Ιουλίου 2026, στο πλαίσιο της αποστολής καλών υπηρεσιών του. Η επίσημη ανακοίνωση των Ηνωμένων Εθνών αναφέρει ότι θα συναντήσει τους ηγέτες των δύο κοινοτήτων και άλλους εμπλεκόμενους, με στόχο την προώθηση της ειρηνευτικής διαδικασίας και τη στήριξη της σταθερότητας στο νησί.
Η χρονική συγκυρία είναι καθοριστική. Οι επίσημες συνομιλίες παραμένουν παγωμένες από το 2017, όμως η εκλογή του Τουφάν Ερχιουρμάν στην ηγεσία της τουρκοκυπριακής κοινότητας και η αυξημένη εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν δημιουργήσει νέο πεδίο διπλωματικών κινήσεων. Το ερώτημα πλέον δεν είναι αν θα υπάρξει ακόμη μία συνάντηση, αλλά αν μπορεί να συμφωνηθεί μια διαδικασία με σαφή προσανατολισμό και πολιτικό αποτέλεσμα.
Δύο επίπεδα επαφών με Χριστοδουλίδη και Ερχιουρμάν
Το πρόγραμμα προβλέπει αρχικά χωριστές συναντήσεις του Αντόνιο Γκουτέρες με τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη, Τουφάν Ερχιουρμάν, την Τρίτη 28 Ιουλίου. Το ίδιο βράδυ αναμένεται ιδιωτικό δείπνο των τριών στην οικία του ειδικού αντιπροσώπου του ΟΗΕ στην Κύπρο, χωρίς την παρουσία δημοσιογράφων.
Η επίσημη κοινή συνάντηση προγραμματίζεται για το πρωί της Τετάρτης 29 Ιουλίου, στα γραφεία της Αποστολής Καλών Υπηρεσιών των Ηνωμένων Εθνών, στην προστατευόμενη περιοχή του παλαιού αεροδρομίου Λευκωσίας. Μετά την ολοκλήρωσή της αναμένεται συνέντευξη Τύπου του Γενικού Γραμματέα, πριν από την αναχώρησή του.
Ο Γκουτέρες θα συνοδεύεται από την αναπληρώτρια γενική γραμματέα για Πολιτικές και Ειρηνευτικές Υποθέσεις, Ρόζμαρι Ντι Κάρλο, τον αναπληρωτή γενικό γραμματέα για τις Ειρηνευτικές Επιχειρήσεις, Ζαν-Πιερ Λακρουά, και τη Μαρία Άνχελα Ολγκίν. Η παρουσία της ανώτατης πολιτικής και ειρηνευτικής ηγεσίας του ΟΗΕ προσδίδει στην επίσκεψη βάρος που υπερβαίνει μια τυπική αποστολή καλών υπηρεσιών.
Στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται επίσης επαφές με τους διαπραγματευτές των δύο πλευρών, τους επικεφαλής των δικοινοτικών Τεχνικών Επιτροπών και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Ο Γκουτέρες αναμένεται ακόμη να επισκεφθεί το Ανθρωπολογικό Εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής για τους Αγνοουμένους και να καταθέσει στεφάνι στο μνημείο των πεσόντων ειρηνευτών κοντά στο Λήδρα Πάλας.
Το κρίσιμο δρομολόγιο της Ολγκίν
Πριν από την άφιξη της αποστολής στην Κύπρο, η Μαρία Άνχελα Ολγκίν συνεχίζει τον διπλωματικό συντονισμό. Σύμφωνα με διπλωματικές πληροφορίες, θα μεταβεί στις Βρυξέλλες για συνάντηση με τον εκτελεστικό αντιπρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και νέο ειδικό εκπρόσωπο για την Κύπρο, Ραφαέλε Φίτο, ενώ αναμένεται να έχει επαφές και με την πρόεδρο της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν.
Ακολούθως, η απεσταλμένη του Γκουτέρες αναμένεται να περάσει από την Άγκυρα προτού έρθει στη Λευκωσία. Η σειρά των σταθμών έχει ουσιαστική πολιτική σημασία: η Ολγκίν επιχειρεί να διαπιστώσει εκ των προτέρων ποια περιθώρια κινήσεων αφήνουν η Τουρκία και η Ευρωπαϊκή Ένωση, πριν οι δύο ηγέτες βρεθούν ενώπιον του Γενικού Γραμματέα.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή όρισε τον Ραφαέλε Φίτο ειδικό εκπρόσωπο για την Κύπρο στις 13 Ιουλίου. Όπως αναφέρει η επίσημη ανακοίνωση της Επιτροπής, ο Φίτο θα συμβάλει στη διαδικασία διευθέτησης εντός του πλαισίου του ΟΗΕ και σε στενή συνεργασία με την Ολγκίν, με στόχο μια λειτουργική και βιώσιμη συνολική λύση που θα συνάδει με τις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και το ευρωπαϊκό κεκτημένο.
Η ανοιχτή ατζέντα και οι κόκκινες γραμμές
Η Λευκωσία επιδιώκει επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά, στη βάση της διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας και των σχετικών ψηφισμάτων του ΟΗΕ. Από την άλλη πλευρά, ο Τουφάν Ερχιουρμάν δηλώνει ότι στηρίζει τις προσπάθειες του Γκουτέρες, αλλά απορρίπτει μια νέα ατέρμονη διαδικασία χωρίς συμφωνημένο στόχο, χρονοδιάγραμμα και εγγύηση ότι οι προηγούμενες συγκλίσεις δεν θα χαθούν.
Ο Τουρκοκύπριος ηγέτης θεωρεί ότι η πολιτική ισότητα, η ασφάλεια και η διεθνής θέση των Τουρκοκυπρίων δεν μπορούν να επανέλθουν ως ανοικτά ζητήματα προς διαπραγμάτευση. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι οι κινήσεις της τουρκοκυπριακής πλευράς γίνονται σε στενό συντονισμό με την Τουρκία.
Αυτές οι θέσεις εξηγούν γιατί η επίσκεψη της Ολγκίν στην Άγκυρα είναι ίσως εξίσου κρίσιμη με τις επαφές στη Λευκωσία. Η εκλογή Ερχιουρμάν δημιούργησε μεγαλύτερη κινητικότητα σε σχέση με την περίοδο Ερσίν Τατάρ, δεν έχει όμως οδηγήσει σε επίσημη μετατόπιση της Άγκυρας από τη θέση περί δύο κρατών και κυριαρχικής ισότητας.
Στο βάθος το νέο μοντέλο που αποκαλύφθηκε
Η επίσκεψη Γκουτέρες πραγματοποιείται λίγες ημέρες μετά τις πληροφορίες για επεξεργασία ενός πιο χαλαρού μοντέλου διευθέτησης από τον ΟΗΕ. Το Strategist είχε αναλύσει το αποκαλυπτικό δημοσίευμα του Independent για ένα πλαίσιο με δύο συνιστώσες πολιτείες, περιορισμένες ομοσπονδιακές αρμοδιότητες και σκόπιμη «δημιουργική ασάφεια» ανάμεσα σε ομοσπονδία και συνομοσπονδιακή αντίληψη.
Δεν έχει κατατεθεί επίσημο σχέδιο προς αποδοχή ή απόρριψη. Ωστόσο, το δημοσίευμα, ο διορισμός Φίτο, οι διαδοχικές επαφές Ολγκίν και η υψηλού επιπέδου παρουσία του ΟΗΕ στην Κύπρο συνθέτουν ένα κοινό πολιτικό μήνυμα: οι διεθνείς μεσολαβητές αναζητούν φόρμουλα που θα επιτρέψει την επιστροφή στο τραπέζι χωρίς καμία πλευρά να εμφανιστεί ότι εγκαταλείπει εξαρχής τις βασικές της θέσεις.
Τι θα κρίνει αν η επίσκεψη παράγει αποτέλεσμα
Η επιτυχία δεν θα μετρηθεί από τη φωτογραφία των τριών ηγετών ούτε από μια γενική δήλωση καλής θέλησης. Θα κριθεί από το αν συμφωνηθούν συγκεκριμένα επόμενα βήματα: νέα διευρυμένη συνάντηση σε σχήμα 5+1, σαφής βάση διαπραγμάτευσης, πρακτικά μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και μηχανισμός που θα αποτρέπει την επιστροφή σε ανοικτές, ατέρμονες συνομιλίες.
Για τον Γκουτέρες, του οποίου η δεύτερη και τελευταία θητεία ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026, το Κυπριακό αποτελεί μία από τις μακροβιότερες εκκρεμότητες του ΟΗΕ. Για τη Λευκωσία και την τουρκοκυπριακή πλευρά, η επικείμενη επίσκεψη είναι δοκιμασία προθέσεων. Για την Άγκυρα και τις Βρυξέλλες, είναι ταυτόχρονα μέρος μιας ευρύτερης εξίσωσης που περιλαμβάνει τις ευρωτουρκικές σχέσεις, την ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο και τον ρόλο της Κύπρου στην περιοχή.
Όλα μπορεί να βρεθούν στο τραπέζι, αλλά τίποτα δεν θα κινηθεί αν δεν υπάρξει κοινή απάντηση στο βασικό ερώτημα: ποια ακριβώς λύση διαπραγματεύονται οι δύο πλευρές και με ποια εγγύηση ότι αυτή τη φορά η διαδικασία θα έχει τέλος.
