Νερό στην Κύπρο: Φράγματα στο 38%, αφαλάτωση στο 73% και λογαριασμός €140 εκατ.

Η Κύπρος διαθέτει σήμερα πολύ περισσότερο νερό στα φράγματά της από ό,τι πριν από έναν χρόνο. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι το υδατικό έχει λυθεί. Στις 26 Αυγούστου 2026, τα 18 κύρια φράγματα βρίσκονταν στο 38% της χωρητικότητάς τους, έναντι μόλις 14,9% την αντίστοιχη ημερομηνία του 2025. Παρά την εντυπωσιακή βελτίωση, σχεδόν τα δύο τρίτα της συνολικής δυναμικότητας παρέμεναν κενά.

Την ίδια ώρα, τα στοιχεία της εβδομάδας 17-24 Αυγούστου αποκαλύπτουν πόσο βαθιά έχει αλλάξει το μοντέλο ύδρευσης του νησιού. Από τα 2,46 εκατ. κυβικά μέτρα πόσιμου νερού που παρήχθησαν, περίπου 1,80 εκατ. κυβικά μέτρα προήλθαν από αφαλατώσεις. Δηλαδή, οι μονάδες κάλυψαν περίπου το 73,1% της καταγεγραμμένης παραγωγής εκείνης της εβδομάδας.

Το ποσοστό δεν είναι μόνιμο ούτε ισοδυναμεί με το μερίδιο της αφαλάτωσης σε ολόκληρο το εθνικό υδατικό ισοζύγιο. Είναι, όμως, μια καθαρή φωτογραφία της πραγματικότητας του καλοκαιριού: η ασφάλεια της βρύσης εξαρτάται πλέον περισσότερο από εργοστάσια, ηλεκτρική ενέργεια και συμβάσεις παρά μόνο από τη βροχή.

Η μεγάλη ανάκαμψη και το 62% που παραμένει άδειο

Το επίσημο ημερήσιο δελτίο του Τμήματος Αναπτύξεως Υδάτων κατέγραφε συνολική χωρητικότητα 290,804 εκατ. κυβικών μέτρων και απόθεμα 110,638 εκατ. κυβικών μέτρων. Η ποσότητα ήταν κατά 67,251 εκατ. κυβικά μέτρα μεγαλύτερη από την αντίστοιχη περσινή, αύξηση περίπου 155%.

Οι εισροές από την αρχή του υδρολογικού έτους είχαν φτάσει τα 116,112 εκατ. κυβικά μέτρα, πάνω από έξι φορές τις περσινές και περίπου 46% υψηλότερα από τον μέσο όρο της προηγούμενης δεκαετίας. Αυτή είναι η θετική πλευρά της εικόνας.

Η άλλη πλευρά είναι ότι τα φράγματα εξακολουθούσαν να έχουν κενή χωρητικότητα περίπου 180,17 εκατ. κυβικών μέτρων. Επιπλέον, το καλοκαίρι η κατεύθυνση αντιστρέφεται. Την εβδομάδα μέχρι τις 24 Αυγούστου, οι εκροές ξεπέρασαν τις εισροές κατά περίπου 1,1 εκατ. κυβικά μέτρα. Η χειμερινή ανάκαμψη, επομένως, δεν είναι μόνιμη ασπίδα απέναντι στην κατανάλωση και στην εξάτμιση.

Τα στοιχεία των φραγμάτων αποτελούν στιγμιότυπο της 26ης Αυγούστου και μεταβάλλονται καθημερινά. Οι εισροές δεν ταυτίζονται με την αύξηση των αποθεμάτων, επειδή μεσολαβούν εκροές, μεταφορές και απώλειες.

Δεν είναι όλα τα φράγματα στην ίδια κατάσταση

Ο εθνικός μέσος όρος κρύβει σημαντικές αποκλίσεις. Η Γερμασόγεια βρισκόταν στο 52,14%, η Κανναβιού στο 45,81% και ο Κούρης, το μεγαλύτερο φράγμα της Κύπρου, στο 39,35%. Χαμηλότερα βρίσκονταν η Καλαβασός με 23,05% και τα Λεύκαρα με 17,70%, ενώ η Άχνα ήταν μόλις στο 1,26%.

Αυτό έχει πρακτική σημασία. Το νερό δεν βρίσκεται πάντοτε εκεί όπου υπάρχει η μεγαλύτερη ζήτηση και η μεταφορά του απαιτεί δίκτυα, αντλήσεις και ενεργειακό κόστος. Περίπου 20,44 εκατ. κυβικά μέτρα, για παράδειγμα, μεταφέρθηκαν από τον Αρμίνου προς τον Κούρη. Η πληρότητα ενός φράγματος δεν μπορεί να διαβαστεί απομονωμένα από ολόκληρο το σύστημα.

Το 73% της πρόσφατης παραγωγής ήρθε από τη θάλασσα

Το εβδομαδιαίο δελτίο του ΤΑΥ καταγράφει για την περίοδο 17-24 Αυγούστου μέση ημερήσια παραγωγή πόσιμου νερού 351.773 κυβικών μέτρων. Από αυτά, τα 257.124 κυβικά μέτρα ημερησίως προήλθαν από αφαλατώσεις και τα 94.650 από διυλιστήρια.

Πρόκειται για πραγματική παραγωγή μιας συγκεκριμένης εβδομάδας, όχι για θεωρητική δυναμικότητα. Οι πέντε μόνιμες μονάδες αφαλάτωσης έχουν συνολική ονομαστική ισχύ 235.000 κυβικά μέτρα ημερησίως: Δεκέλεια, Λάρνακα και Βασιλικός από 60.000, Επισκοπή 40.000 και Πάφος 15.000.

Στο σύστημα προστέθηκαν κινητές μονάδες στη Μονή, στην Κισσόνεργα και στο Λιμάνι Λεμεσού, συνολικής δυναμικότητας 37.000 κυβικών μέτρων ημερησίως. Έτσι, η σαφώς καταγεγραμμένη σημερινή ονομαστική ισχύς των μονάδων που εμφανίζονται να παράγουν φτάνει τουλάχιστον τα 272.000 κυβικά μέτρα ημερησίως.

Τα έργα που πρέπει να κλείσουν το κενό έως το 2027

Ο κυβερνητικός σχεδιασμός προβλέπει νέα δυναμικότητα συνολικά 157.000 κυβικών μέτρων ημερησίως την περίοδο 2025-2027. Αν όλα τα έργα ολοκληρωθούν και λειτουργήσουν όπως σχεδιάζεται, η ονομαστική δυναμικότητα μπορεί να προσεγγίσει τα 392.000 κυβικά μέτρα ημερησίως, αύξηση περίπου 67% σε σχέση με τη βάση των πέντε μόνιμων μονάδων.

Η πολιτική δέσμευση είναι ότι η δυνατότητα κάλυψης της ύδρευσης από αφαλάτωση θα προσεγγίσει το 100% μέσα στο 2027. Η σωστή λέξη είναι «δυνατότητα». Δεν πρόκειται για σημερινό αποτέλεσμα και δεν αφορά το νερό της γεωργίας. Προϋποθέτει έγκαιρη ολοκλήρωση έργων, επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας, λειτουργία χωρίς σοβαρές βλάβες και δίκτυα ικανά να μεταφέρουν το νερό εκεί όπου χρειάζεται.

Ο λογαριασμός: €140 εκατ. για αγορά αφαλατωμένου νερού

Η αφαλάτωση αγοράζει ασφάλεια, αλλά δεν είναι φθηνή. Στον Προϋπολογισμό 2026 προβλέπονται €140 εκατ. για αγορά αφαλατωμένου νερού, περίπου €26,1 εκατ. ή 23% περισσότερα από το 2025. Το ποσό αφορά την ετήσια αγορά νερού και δεν είναι ο προϋπολογισμός κατασκευής των νέων μονάδων.

Η Ελεγκτική Υπηρεσία κατέγραψε για το 2023 κόστος παραγωγής αφαλατωμένου νερού, μαζί με ΦΠΑ, €91,541 εκατ. και επιπλέον €5,378 εκατ. για διαθεσιμότητα και εφεδρεία. Συνολικά, περίπου €96,919 εκατ..

Η πραγματική τιμή παραγωγής διέφερε αισθητά ανά μονάδα: από €1,02 ανά κυβικό μέτρο στη Λάρνακα έως €1,75 στη Δεκέλεια. Οι αρχικές συμβατικές τιμές που συχνά εμφανίζονται δημόσια είναι χαμηλότερες, επειδή αναπροσαρμόζονται με το ηλεκτρικό ρεύμα, τα καύσιμα και το εργατικό κόστος.

Τα €140 εκατ. δεν πρέπει να προστεθούν μηχανικά στα €170 εκατ. που αφορούν ευρύτερη δέσμη μονάδων, μείωσης απωλειών και παραγωγής, ούτε στα άνω του €1 δισ. του Εθνικού Επενδυτικού Πλάνου Υδάτων μέχρι το 2035. Είναι διαφορετικές περίμετροι και διαφορετικοί χρονικοί ορίζοντες.

Τι σημαίνει για τον λογαριασμό του καταναλωτή

Δεν υπάρχει ακόμη δημόσια, πλήρης και ανεξάρτητα επαληθευμένη απάντηση για το πόσο θα επηρεάσει τον τελικό λογαριασμό η δυνατότητα κάλυψης του 100% της ύδρευσης από αφαλάτωση. Η Ελεγκτική Υπηρεσία είχε επισημάνει ότι η επίδραση στην τιμή του καταναλωτή δεν είχε υπολογιστεί πλήρως.

Ο τελικός λογαριασμός δεν εξαρτάται μόνο από το κόστος στην έξοδο της μονάδας. Περιλαμβάνει μεταφορά, άντληση, αποθήκευση, επεξεργασία, απώλειες δικτύου, λειτουργία τοπικών οργανισμών και τιμολογιακή πολιτική. Συνεπώς, το €1,02 ή €1,75 ανά κυβικό μέτρο δεν είναι η τιμή που πρέπει απλώς να αντιγραφεί στον λογαριασμό του νοικοκυριού.

Υπάρχει και ένας δεύτερος οικονομικός δεσμός: η αφαλάτωση είναι ενεργοβόρα. Όσο μεγαλύτερο μέρος της ύδρευσης εξαρτάται από αυτή, τόσο περισσότερο το κόστος και η ασφάλεια του νερού συνδέονται με την επάρκεια του ηλεκτρικού συστήματος και την τιμή της ενέργειας.

Η γεωργία παραμένει το δύσκολο κομμάτι

Ο σχεδιασμός αφαλάτωσης αφορά κατά κύριο λόγο την ύδρευση, όχι την πλήρη κάλυψη της άρδευσης. Η αναθεωρημένη κατανομή για το 2026 προβλέπει 121,7 εκατ. κυβικά μέτρα για ύδρευση και 41,2 εκατ. για άρδευση.

Η βελτίωση των αποθεμάτων επέτρεψε ενίσχυση της ποσότητας για τη γεωργία κατά 3,5 εκατ. κυβικά μέτρα σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό, με προτεραιότητα στους επαγγελματίες αγρότες και στις μόνιμες καλλιέργειες. Παραμένει, όμως, ένας τομέας που επηρεάζεται άμεσα όταν οι χρονιές είναι ξηρές. Οι επίσημες περικοπές προς τη γεωργία ήταν 30% το 2024 και 50% το 2025.

Η πίεση αυτή μεταφέρεται στην παραγωγή, στο κόστος των αγροτών και τελικά στις τιμές των τροφίμων. Το νερό δεν είναι μόνο λογαριασμός κοινής ωφέλειας. Είναι παραγωγικός συντελεστής για μια οικονομία που θέλει να διατηρήσει γεωργία, τουρισμό και οικιστική ανάπτυξη σε ένα θερμότερο και ξηρότερο κλίμα.

Τα πέντε σημεία που θα κρίνουν αν το σχέδιο λειτουργεί

1. Η έγκαιρη παράδοση των νέων μονάδων. Ο στόχος του 2027 εξαρτάται από έργα που δεν έχουν ακόμη όλα ολοκληρωθεί.
2. Η αντικατάσταση ή ανανέωση της Δεκέλειας. Η υφιστάμενη σύμβαση λήγει τον Μάιο του 2027 και η μονάδα έχει κρίσιμη δυναμικότητα 60.000 m³ ημερησίως.
3. Η επάρκεια και το κόστος ηλεκτρισμού. Περισσότερη αφαλάτωση σημαίνει μεγαλύτερη εξάρτηση από το ηλεκτρικό σύστημα.
4. Οι απώλειες στα δίκτυα. Εκτιμήσεις για απώλειες 35%-40% δεν αποτελούν ακόμη ενιαία μετρημένη απογραφή. Χωρίς ακριβή δεδομένα, υπάρχει κίνδυνος να παράγεται ακριβό νερό που χάνεται πριν φτάσει στον καταναλωτή.
5. Η ζήτηση. Η κατανάλωση εκτιμάται περίπου στα 140 λίτρα ανά κάτοικο ημερησίως, πάνω από τα 124-125 λίτρα της ΕΕ, ενώ η πρόσφατη ετήσια αύξηση της ζήτησης υπολογίζεται σε 4%-6%.

Τι μπορεί να κάνει ένα νοικοκυριό

Το 2026 δεν χρειάστηκαν γενικές περικοπές στην οικιακή ύδρευση, σύμφωνα με το Υπουργείο. Αυτό δεν καταργεί την ανάγκη εξοικονόμησης. Ο επίσημος στόχος είναι μείωση της κατανάλωσης κατά 10%, που θα μπορούσε να εξοικονομήσει περίπου 10 εκατ. κυβικά μέτρα.

Η πιο αποτελεσματική πρακτική δεν είναι μια περιστασιακή «οικολογική» κίνηση, αλλά ο έλεγχος των σταθερών απωλειών: διαρροές σε καζανάκια και σωληνώσεις, υπερβολικό πότισμα, λάθος ώρες άρδευσης και συσκευές χωρίς οικονομική ροή. Οι επίσημες συμβουλές συγκεντρώνονται στην πύλη εξοικονόμησης νερού.

MoneyMatters View

Η Κύπρος δεν βρίσκεται στην ίδια δραματική θέση με το καλοκαίρι του 2025, αλλά ούτε έχει αποκτήσει μόνιμη υδατική ασφάλεια. Το 38% στα φράγματα είναι ουσιαστική ανάσα. Το 73% της πρόσφατης παραγωγής από αφαλάτωση δείχνει, ταυτόχρονα, ότι το μοντέλο έχει ήδη μετατοπιστεί.

Η αφαλάτωση μειώνει την εξάρτηση της βρύσης από τη βροχή, αλλά δημιουργεί μια νέα εξάρτηση από ενέργεια, συμβάσεις, τεχνική διαθεσιμότητα και δημόσιες δαπάνες. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να επιλεγεί ανάμεσα σε φράγματα ή αφαλατώσεις. Είναι να λειτουργήσουν μαζί με λιγότερες απώλειες, συγκρατημένη ζήτηση, καθαρή κοστολόγηση και έγκαιρες επενδύσεις.

Μέχρι τότε, ο ισχυρισμός ότι «το πρόβλημα λύθηκε» θα είναι πρόωρος. Η Κύπρος κέρδισε χρόνο από μια καλή υδρολογική χρονιά και αγοράζει ασφάλεια από τη θάλασσα. Το αν αυτή η ασφάλεια θα είναι τεχνικά αξιόπιστη και οικονομικά βιώσιμη θα κριθεί μέσα στους επόμενους 16 μήνες.

The post Νερό στην Κύπρο: Φράγματα στο 38%, αφαλάτωση στο 73% και λογαριασμός €140 εκατ. appeared first on moneymatters.cy.

Διαβάστε Περισσότερα...