Το challenge του Φειδία Παναγιώτου πέτυχε κάτι ουσιαστικό: ανάγκασε την αγορά ηλεκτρισμού να εξηγήσει δημόσια αριθμούς που μέχρι σήμερα έμεναν κυρίως σε τεχνικές εκθέσεις και αρχεία συναλλαγών. Δεν απέδειξε, όμως, ότι μια απόφαση μπορεί να μειώσει άμεσα κατά 20% τον λογαριασμό κάθε νοικοκυριού. Ούτε οι απαντήσεις των παραγωγών αποδεικνύουν από μόνες τους ότι η σημερινή αγορά λειτουργεί με τη μέγιστη δυνατή διαφάνεια και αποδοτικότητα.
- Τι ακριβώς υποστηρίζει το challenge
- Ο έλεγχος των βασικών ισχυρισμών
- Τι σημαίνει πραγματικά το 6,4%
- Δύο απλά παραδείγματα για το 20%
- Γιατί οι τιμές των φωτοβολταϊκών δεν είναι μία τιμή
- Οι περικοπές αλλάζουν την οικονομία ενός πάρκου
- Γιατί ο λογαριασμός παραμένει ακριβός
- Ποιοι κερδίζουν και ποια στοιχεία λείπουν
- Οι επτά παρεμβάσεις που μπορούν να κάνουν διαφορά
- Το πραγματικό αποτέλεσμα του challenge
Σύμφωνα με την έρευνα και τις πληροφορίες του MoneyMatters, σε συνδυασμό με τις επίσημες δημοσιεύσεις του Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου, της ΡΑΕΚ, της ΑΗΚ, της Κυβέρνησης και της Eurostat, το συμπέρασμα είναι πιο σύνθετο από ένα «ναι» ή «όχι»: η ηλιακή ενέργεια μπορεί να μειώσει ουσιαστικά το κόστος, αλλά η τιμή παραγωγής ενός φωτοβολταϊκού δεν είναι ο λογαριασμός που φθάνει στο σπίτι.
- Το 6,4% αφορά περίπου 262 GWh ηλιακής ενέργειας ιδιωτών παραγωγών στην Προημερήσια Αγορά, όχι όλη την παραγωγή φωτοβολταϊκών της Κύπρου.
- Οι τιμές ηλιακής ενέργειας δεν είναι σταθερά 25–30 σεντ/kWh. Μεταβάλλονται ανά μισάωρο, μήνα, σύμβαση και αγορά.
- Η υπόσχεση για μείωση 20% δεν συνοδεύεται ακόμη από δημοσιευμένο μοντέλο που να συνδέει τη χονδρική παρέμβαση με τον τελικό λογαριασμό.
- Η αριθμητική ανάλυση των διαθέσιμων δεδομένων δείχνει ενδεικτική επίδραση περίπου 1,8% στη μεσοσταθμική τιμή αγοράς. Το αποτέλεσμα δεν αποτελεί πρόβλεψη για τον τελικό λογαριασμό και απαιτεί πλήρη δημοσιοποίηση της μεθοδολογίας.
- Οι περικοπές ΑΠΕ είναι πραγματικές και θεσμικά επιβεβαιωμένες. Το 60%–65%, όμως, δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως ενιαίο επίσημο ποσοστό για όλα τα φωτοβολταϊκά.
- Οι μεγαλύτεροι μοχλοί για φθηνότερο ρεύμα είναι αποθήκευση, δίκτυα, καύσιμα, εκπομπές, ανταγωνισμός και δυνατότητα του καταναλωτή να μετακινεί κατανάλωση στις φθηνές ώρες.
Τι ακριβώς υποστηρίζει το challenge
Ο Φειδίας Παναγιώτου παρουσίασε μια απλή εξίσωση: μεγάλα φωτοβολταϊκά παράγουν με κόστος της τάξης των 5–8 σεντ ανά kWh, πωλούν κοντά στα 25–30 σεντ και επομένως υπάρχει περιθώριο να περιοριστεί το κέρδος τους ώστε οι λογαριασμοί να μειωθούν κατά 20%. Απηύθυνε την πρόκληση προς τον Πρόεδρο Νίκο Χριστοδουλίδη και συνέδεσε το ζήτημα με επιχειρηματικά συμφέροντα και πολιτικές αποφάσεις.
Η θέση αγγίζει μια εύλογη κοινωνική απαίτηση. Η Κύπρος έχει άφθονο ήλιο, αλλά οι επιχειρήσεις εξακολουθούν να πληρώνουν από τις υψηλότερες τιμές ηλεκτρισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Eurostat κατέγραψε για το δεύτερο εξάμηνο του 2025 τιμή €24,29 ανά 100 kWh για τη βασική κατηγορία μη οικιακών καταναλωτών, τη δεύτερη υψηλότερη στην ΕΕ. Το γεγονός αυτό δικαιολογεί την πίεση για καθαρές απαντήσεις.
Η αριθμητική του challenge, ωστόσο, ενώνει μεγέθη που δεν είναι ταυτόσημα. Άλλο είναι το τεχνικό κόστος παραγωγής, άλλο η τιμή προσφοράς, άλλο η τιμή εκκαθάρισης, άλλο το έσοδο μετά τις περικοπές και άλλο η τελική λιανική χρέωση.
Ο έλεγχος των βασικών ισχυρισμών
| Ισχυρισμός | Τι δείχνουν τα διαθέσιμα στοιχεία | Αξιολόγηση |
|---|---|---|
| Κόστος 5–8 σεντ/kWh | Μπορεί να είναι εύλογη τάξη μεγέθους για το θεωρητικό κόστος συγκεκριμένων έργων, αλλά δεν αποδεικνύει το καθαρό κέρδος χωρίς στοιχεία χρηματοδότησης, περικοπών και πραγματικής παραγωγής. | Χρειάζεται δεδομένα ανά έργο. |
| Πώληση στα 25–30 σεντ/kWh | Οι δημόσιες τιμές της Προημερήσιας Αγοράς μεταβάλλονται ανά μισάωρο. Η επεξεργασία των διαθέσιμων δεδομένων δείχνει μέσο όρο περίπου 11,8 σεντ στις ηλιακές ώρες του πρώτου εξαμήνου λειτουργίας, ενώ η διευρυμένη περίοδος έως τις 21 Αυγούστου δίνει περίπου 14,48 σεντ. | Δεν τεκμηριώνεται ως σταθερή, συστηματική τιμή. |
| Μερίδιο 6,4% | Περίπου 262 GWh σε σύνολο περίπου 4.112 GWh δίνουν αριθμητικά 6,37%. Πρόκειται μόνο για την επίμαχη ηλιακή ενέργεια στην Προημερήσια Αγορά. | Η αριθμητική αναπαράγεται, αλλά δεν περιγράφει όλη την ηλιακή αγορά. |
| Μείωση λογαριασμού 20% | Δεν έχει δημοσιοποιηθεί πλήρες μοντέλο με όγκους, τιμές, κανόνα εκκαθάρισης, συμβόλαια, χρεώσεις δικτύου και τρόπο μεταφοράς του οφέλους στη λιανική. | Δεν αποδεικνύεται με τα έως τώρα δημόσια στοιχεία. |
| Περικοπές 60%–65% | Η ΡΑΕΚ και οι Διαχειριστές επιβεβαιώνουν εκτεταμένες περικοπές για λόγους ασφάλειας. Το συγκεκριμένο ποσοστό χρειάζεται ορισμό περιόδου, έργων και δυνητικής παραγωγής. | Πραγματικό πρόβλημα, όχι ενιαίος επίσημος μέσος όρος. |
Τι σημαίνει πραγματικά το 6,4%
Η Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού άρχισε εμπορική λειτουργία την 1η Οκτωβρίου 2025. Σύμφωνα με τον ΔΣΜΚ, περιλαμβάνει προθεσμιακές συναλλαγές και διμερή συμβόλαια, Προημερήσια Αγορά και Αγορά Εξισορρόπησης. Η τιμή που εμφανίζεται στο χρηματιστήριο της επόμενης ημέρας δεν είναι η μοναδική τιμή με την οποία κινείται όλος ο ηλεκτρισμός.
Σύμφωνα με τα δεδομένα που εξέτασε το MoneyMatters, οι 262 GWh αφορούν ηλιακή παραγωγή ιδιωτών στην Προημερήσια Αγορά. Δεν περιλαμβάνουν κατ’ ανάγκη φωτοβολταϊκά αυτοκατανάλωσης, net billing, ενέργεια που αγοράζεται από την ΑΗΚ βάσει ρυθμιστικών καθεστώτων, διμερή συμβόλαια ή παραγωγή που περικόπηκε πριν φθάσει στην αγορά.
Άρα το 6,4% είναι σωστή απάντηση σε μια στενή ερώτηση, όχι μέτρο όλης της ηλιακής συμβολής στο σύστημα. Είναι επίσης πιθανό μια σχετικά μικρή ποσότητα να επηρεάζει μεγαλύτερο όγκο αν αλλάζει την οριακή τιμή εκκαθάρισης. Γι’ αυτό το ποσοστό μόνο του δεν αρκεί ούτε για να αποδείξει ούτε για να απορρίψει την επίδραση στον λογαριασμό.
Δύο απλά παραδείγματα για το 20%
Ας θεωρήσουμε, για λόγους κατανόησης, ότι η συγκεκριμένη ηλιακή ενέργεια είναι πράγματι 6,4 μονάδες σε κάθε 100 μονάδες που εμπορεύεται η αγορά.
Παράδειγμα πρώτο: αν η τιμή αυτών των 6,4 μονάδων μειωθεί κατά 20% και τίποτε άλλο δεν αλλάξει, το συνολικό ενεργειακό κόστος μειώνεται περίπου κατά 1,28%, πριν ακόμη προστεθούν δίκτυα, προμήθεια και άλλες χρεώσεις. Δεν προκύπτει μείωση 20% στον τελικό λογαριασμό.
Παράδειγμα δεύτερο: αν η μέση τιμή της συγκεκριμένης ενέργειας υποχωρήσει από 14,48 σε 11 σεντ/kWh, η μείωση της δικής της τιμής είναι περίπου 24%. Με απλή στάθμιση στο 6,4%, η αρχική επίδραση στο συνολικό ενεργειακό κόστος βρίσκεται γύρω στο 1,5%. Σε ένα ευρύτερο ενδεικτικό σενάριο, η μεσοσταθμική τιμή αγοράς υποχωρεί από 19,59 σε 19,23 σεντ/kWh, διαφορά περίπου 1,8%. Πρόκειται για αριθμητική προσέγγιση και όχι για πρόβλεψη του τελικού λογαριασμού.
Αυτά είναι ενδεικτικά σενάρια, όχι πρόβλεψη λογαριασμού. Σε μια οριακή αγορά, μια χαμηλότερη προσφορά μπορεί να αλλάξει την τιμή που πληρώνεται και σε άλλους παραγωγούς. Για να φθάσουμε όμως στο 20%, χρειάζεται να δημοσιευτεί το μοντέλο: ποιες προσφορές αλλάζουν, ποιες ώρες, ποια συμβόλαια επηρεάζονται και πώς το όφελος μεταφέρεται υποχρεωτικά στον πελάτη.
Γιατί οι τιμές των φωτοβολταϊκών δεν είναι μία τιμή
Η επίσημη πλατφόρμα του ΔΣΜΚ δημοσιεύει τιμές και ποσότητες ανά μισάωρο. Στις 24 Αυγούστου 2026, για παράδειγμα, οι τιμές στις μεσημεριανές ώρες κινήθηκαν από €185 έως €240/MWh, δηλαδή περίπου 18,5–24 σεντ/kWh. Άλλες περίοδοι είχαν πολύ χαμηλότερες ή μηδενικές τιμές.
Η απόσταση ανάμεσα στα 11,8 και στα 14,48 σεντ των δύο επεξεργασιών δεν είναι αναγκαστικά αντίφαση. Αφορούν διαφορετικό χρονικό εύρος και η αγορά ανέβηκε αισθητά μέσα στο καλοκαίρι. Δείχνει, όμως, γιατί κάθε δημόσιος αριθμός πρέπει να συνοδεύεται από περίοδο αναφοράς, ώρες, όγκο και μεθοδολογία στάθμισης.
Υπάρχει και δεύτερο καθεστώς. Η ΑΗΚ δημοσιεύει την τιμή αγοράς ενέργειας από ΑΠΕ βάσει της Απόφασης ΡΑΕΚ 112/2023. Για τον Ιανουάριο 2026 η τιμή στη χαμηλή τάση εμφανίζεται στα 11 σεντ/kWh. Σύμφωνα με πληροφορίες του MoneyMatters, η δυνητικά διαθέσιμη εγκατεστημένη ισχύς τοποθετείται στα 416 MW. Ο αριθμός αυτός, ωστόσο, δεν εντοπίστηκε σε δημόσιο πίνακα μαζί με πλήρη ανάλυση της διαθέσιμης ενέργειας και των συμβολαίων και γι’ αυτό δεν πρέπει να θεωρείται αυτοτελώς επαληθευμένος.
Οι περικοπές αλλάζουν την οικονομία ενός πάρκου
Η ΡΑΕΚ επιβεβαιώνει ότι σε περιόδους χαμηλής ζήτησης και υψηλής παραγωγής οι Διαχειριστές μπορούν να περιορίζουν ακόμη και απεριόριστα την έγχυση από ΑΠΕ, όταν αυτό απαιτείται για ασφαλή λειτουργία. Ο ΔΣΜΚ δημοσιεύει ημερήσιες αναφορές περικοπών, ενώ διαφορετικά στοιχεία τηρεί ο Διαχειριστής Διανομής.
Για έναν παραγωγό, το βασικό κόστος της επένδυσης παραμένει σχεδόν ίδιο είτε πουλήσει το 100% είτε το 40% της δυνητικής παραγωγής του. Αν ένα έργο θα παρήγαγε 100 μονάδες με συνολικό ετήσιο κόστος €7 αλλά μπορεί να πουλήσει μόνο 40, το κόστος ανά πωλούμενη μονάδα ανεβαίνει από 7 σε 17,5 σεντ. Αυτή είναι η λογική πίσω από την αναφορά ότι περικοπές 60%–65% μπορούν να ανεβάσουν το πραγματικό κόστος σε 12,5–20 σεντ/kWh.
Το παράδειγμα αποδεικνύει τον μηχανισμό, όχι το μέσο ποσοστό της αγοράς. Για να τεκμηριωθεί η συνολική επίπτωση χρειάζονται δυνητική και πραγματική παραγωγή ανά έργο, περικοπές σε MWh, ώρες μηδενικής τιμής και όροι αποζημίωσης.
Γιατί ο λογαριασμός παραμένει ακριβός
Η Κύπρος παραμένει ηλεκτρικά απομονωμένη και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από μονάδες που καίνε υγρά καύσιμα. Σύμφωνα με τη Eurostat, το 80% της ηλεκτροπαραγωγής το 2023 προερχόταν από ορυκτά καύσιμα, ένα από τα υψηλότερα ποσοστά στην ΕΕ. Η συμβατική παραγωγή επιβαρύνεται από την τιμή καυσίμου, τις εκπομπές άνθρακα, τη συντήρηση παλαιότερων μονάδων και την ανάγκη διατήρησης εφεδρειών.
Στον τελικό λογαριασμό ενσωματώνονται επίσης χρήση δικτύων μεταφοράς και διανομής, απώλειες, υπηρεσίες εξισορρόπησης, κόστος προμήθειας και ρυθμιζόμενες χρεώσεις. Η ηλιακή παραγωγή μειώνει μέρος του κόστους ενέργειας, αλλά δεν εξαφανίζει τις υποδομές που απαιτούνται για να υπάρχει ρεύμα τη νύχτα ή όταν ένα σύννεφο μειώνει απότομα την παραγωγή.
Ποιοι κερδίζουν και ποια στοιχεία λείπουν
Η δημόσια συζήτηση έχει προσωποποιηθεί, με αναφορές σε συγκεκριμένους επιχειρηματίες και φωτοβολταϊκά πάρκα. Ο Ανδρέας Παπαέλληνας απέρριψε ως αναληθή τον ισχυρισμό ότι αποκομίζει εκατομμύρια και δήλωσε ότι οι εγκαταστάσεις του χρησιμοποιούνται για τις ανάγκες των επιχειρήσεών του. Η διάκριση είναι σημαντική: αυτοκατανάλωση, εξοικονόμηση και εμπορική πώληση ρεύματος δεν είναι το ίδιο.
Ούτε η καταγγελία ούτε η διάψευση συνοδεύτηκαν από πλήρη οικονομικά δεδομένα. Για αξιόπιστο έλεγχο χρειάζονται εγκατεστημένη ισχύς, παραγωγή, ποσοστό αυτοκατανάλωσης, ενέργεια που πωλείται, τιμή, περικοπές, κόστος χρηματοδότησης και καθαρή απόδοση κεφαλαίου.
Οι επτά παρεμβάσεις που μπορούν να κάνουν διαφορά
- Δημοσιοποίηση συγκρίσιμων δεδομένων για τιμές, όγκους, περικοπές και περιθώρια ανά κατηγορία έργου.
- Ταχεία αποθήκευση. Η σύμβαση ΔΣΜΚ–Cyta αφορά τα πρώτα μεγάλα συστήματα συνολικής ισχύος 120 MW, ώστε μέρος της μεσημεριανής ενέργειας να μεταφέρεται στις βραδινές ώρες.
- Υβριδοποίηση των φωτοβολταϊκών πάρκων, με σαφείς κανόνες σύνδεσης και συμμετοχής των μπαταριών στην αγορά.
- Εκσυγχρονισμός δικτύων και έξυπνοι μετρητές, ώστε η κατανάλωση να μετακινείται στις ώρες χαμηλότερου κόστους.
- Πραγματικές επιλογές προμηθευτή, με συμβόλαια κατανοητά και συγκρίσιμα για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
- Φθηνότερη και αποδοτικότερη συμβατική παραγωγή, περιλαμβανομένης της μετάβασης από ακριβότερα υγρά καύσιμα σε φυσικό αέριο, εφόσον ολοκληρωθούν οι υποδομές.
- Έλεγχος μεταφοράς του οφέλους, ώστε μια χαμηλότερη τιμή χονδρικής να μην μένει στη μέση της αλυσίδας αλλά να εμφανίζεται στον λογαριασμό.
Το πραγματικό αποτέλεσμα του challenge
Το challenge έφερε πολιτική πίεση σε ένα σύστημα που χρειάζεται περισσότερη διαφάνεια. Η θέση ότι η Κύπρος οφείλει να αξιοποιεί καλύτερα τον ήλιο της είναι σωστή. Η θέση ότι ένα μεμονωμένο ψαλίδισμα κέρδους θα μειώσει αυτομάτως κάθε λογαριασμό κατά 20% δεν έχει ακόμη αποδειχθεί.
Από την άλλη πλευρά, η αγορά δεν μπορεί να απαντά μόνο ότι οι υπολογισμοί «δεν βγαίνουν». Οφείλει να δημοσιεύσει επαρκή στοιχεία για να μπορούν να αναπαραχθούν ανεξάρτητα οι μέσες τιμές, οι περικοπές, το κόστος και οι αποδόσεις.
Η πραγματική διαχωριστική γραμμή δεν είναι ανάμεσα στον Φειδία και στους παραγωγούς ΑΠΕ. Είναι ανάμεσα σε ένα σύστημα που ζητά από τον πολίτη να εμπιστευθεί αριθμούς και σε μια αγορά όπου ο πολίτης μπορεί να τους ελέγξει. Αν η δημόσια συζήτηση οδηγήσει σε αυτό το δεύτερο μοντέλο, το challenge θα έχει προσφέρει περισσότερα από ένα σύνθημα για φθηνότερο ρεύμα.
Διαβάστε επίσης: Η αρχική σύγκρουση Φειδία και παραγωγών ΑΠΕ, η πρώτη αριθμητική ανάλυση του 6,4% και η απάντηση του Ανδρέα Παπαέλληνα.
The post Ρεύμα στην Κύπρο: Τι αποδεικνύουν τα δεδομένα πίσω από το challenge του Φειδία appeared first on moneymatters.cy.
