Νέο πλαίσιο δημόσιας λογοδοσίας για συμβάσεις μεγάλης αξίας επιχειρεί να εισαγάγει πρόταση νόμου που κατατέθηκε στη Βουλή. Η ρύθμιση προβλέπει εξαμηνιαίες εκθέσεις διαφάνειας, ενημέρωση θεσμικών ελεγκτικών οργάνων και δημοσιοποίηση σημαντικών υπερβάσεων κόστους ή χρόνου.
Η πρόταση κατατέθηκε από τον πρόεδρο του ΑΛΜΑ, Οδυσσέα Μιχαηλίδη, και αφορά δημόσιες συμβάσεις έργων άνω των 5 εκατ. ευρώ, καθώς και συμβάσεις προμηθειών ή υπηρεσιών άνω των 140.000 ευρώ.
Εξαμηνιαία έκθεση σε κοινή θέα
Κάθε αναθέτουσα αρχή ή αναθέτων φορέας με μεγάλες συμβάσεις υπό εκτέλεση θα υποχρεούται να δημοσιεύει δύο φορές τον χρόνο συγκεντρωτική έκθεση στην επίσημη ιστοσελίδα του.
Η έκθεση θα αποστέλλεται στον Γενικό Λογιστή και θα κοινοποιείται στον Γενικό Ελεγκτή και στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ελέγχου. Με αυτόν τον τρόπο, τα στοιχεία δεν θα παραμένουν διάσπαρτα σε επιμέρους υπηρεσίες, αλλά θα συγκεντρώνονται σε σταθερή και συγκρίσιμη μορφή.
Η πρόταση δεν αλλάζει τους όρους συμμετοχής, τα κριτήρια ανάθεσης ή τις διαδικασίες που επιβάλλει το ευρωπαϊκό δίκαιο. Προσθέτει εθνικές υποχρεώσεις δημοσιοποίησης μετά την ανάθεση.
Συναγερμός στο 10% του κόστους ή του χρόνου
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόνοια για συμβάσεις των οποίων το κόστος ή ο χρόνος εκτέλεσης αυξάνεται κατά τουλάχιστον 10%. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αναθέτουσα αρχή θα πρέπει να δημοσιοποιεί τις μεταβολές και την αιτιολόγησή τους.
Το ποσοστό θα υπολογίζεται σωρευτικά. Αυτό σημαίνει ότι διαδοχικές μικρότερες τροποποιήσεις, απαιτήσεις, πρόσθετες πληρωμές ή παρατάσεις δεν θα μπορούν να εξετάζονται απομονωμένα εάν συνολικά υπερβαίνουν το όριο.
Η ρύθμιση στοχεύει σε ένα από τα πιο συνηθισμένα προβλήματα μεγάλων έργων: η αρχική σύμβαση εγκρίνεται με συγκεκριμένο κόστος και χρονοδιάγραμμα, αλλά η τελική επιβάρυνση γίνεται γνωστή αποσπασματικά και με μεγάλη καθυστέρηση.
Το μέγεθος της αγοράς δημοσίων συμβάσεων
Με βάση στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου, κατά το 2025 και το πρώτο τρίμηνο του 2026 κατακυρώθηκαν συνολικά 9.545 συμβάσεις, συνολικής αξίας άνω των 1,8 δισ. ευρώ.
Από αυτές, 747 συμβάσεις συνολικής αξίας περίπου 335 εκατ. ευρώ αφορούσαν συνοπτικές διαδικασίες χωρίς προηγούμενη δημοσίευση. Για το 2025, οι ανοικτές διαδικασίες αντιστοιχούσαν περίπου σε 1,5 δισ. ευρώ ή 69% της συνολικής αξίας, ενώ οι συνοπτικές διαδικασίες χωρίς προηγούμενη δημοσίευση ανήλθαν σε 277 εκατ. ευρώ ή 13,01%.
Οι αριθμοί δείχνουν γιατί η λογοδοσία δεν είναι τεχνικό ζήτημα. Αφορά τη διαχείριση εκατοντάδων εκατομμυρίων δημόσιου χρήματος και την εμπιστοσύνη επιχειρήσεων και πολιτών στη διαδικασία.
Οι απευθείας αναθέσεις στο επίκεντρο
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συνοδεύουν την πρωτοβουλία, περίπου μία στις τέσσερις συμβάσεις στην Κύπρο ανατίθεται μέσω απευθείας ή συνοπτικής διαδικασίας. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία επιτρέπει τέτοιες διαδικασίες υπό προϋποθέσεις, αλλά τις αντιμετωπίζει ως εξαίρεση.
Η πρόταση δεν επιχειρεί να τις καταργήσει. Επιχειρεί να δημιουργήσει ίχνος λογοδοσίας: ποια σύμβαση ανατέθηκε, πώς εξελίχθηκε, πόσο κόστισε τελικά και γιατί μεταβλήθηκαν οι αρχικοί όροι.
Τα σημερινά κατώτατα όρια της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την περίοδο 2026-2027 φτάνουν έως τα 5,404 εκατ. ευρώ για έργα σε συγκεκριμένους τομείς κοινής ωφέλειας, σύμφωνα με τον επίσημο οδηγό δημοσίων συμβάσεων. Η προτεινόμενη ρύθμιση συνδέει τη νέα υποχρέωση με συμβάσεις ουσιαστικής οικονομικής σημασίας.
Τι χρειάζεται για να λειτουργήσει
Η δημοσίευση περισσότερων εγγράφων δεν εγγυάται από μόνη της διαφάνεια. Οι εκθέσεις πρέπει να έχουν ενιαία δομή, αναζητήσιμα δεδομένα και σαφή σύγκριση μεταξύ αρχικού και τελικού κόστους. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος να παραχθεί περισσότερη γραφειοκρατία χωρίς ουσιαστικό έλεγχο.
Χρειάζεται επίσης να ξεκαθαριστεί πώς θα αντιμετωπίζονται εμπορικά ευαίσθητα στοιχεία, εκκρεμείς απαιτήσεις και δικαστικές διαδικασίες, χωρίς η επίκληση εμπιστευτικότητας να ακυρώνει τον σκοπό της ρύθμισης.
MoneyMatters View
Η αξία της πρότασης βρίσκεται στη μετατόπιση του ελέγχου από την αρχική ανάθεση στην πραγματική εκτέλεση. Οι μεγάλες υπερβάσεις δεν εμφανίζονται συνήθως την ημέρα που υπογράφεται μια σύμβαση. Συσσωρεύονται μέσα από αλλαγές, παρατάσεις και απαιτήσεις.
Εάν οι εκθέσεις είναι τυποποιημένες και προσβάσιμες, το όριο των 5 εκατ. ευρώ και ο συναγερμός του 10% μπορούν να δημιουργήσουν πραγματικό εργαλείο λογοδοσίας. Εάν περιοριστούν σε γενικές περιγραφές, θα προστεθεί ακόμη μία υποχρέωση χωρίς ουσιαστική διαφάνεια.
The post Στο φως οι μεγάλες δημόσιες συμβάσεις: Τι αλλάζει για έργα άνω των 5 εκατ. ευρώ appeared first on moneymatters.cy.
