- Ιράν και Ομάν έχουν καταλήξει σε προσωρινή συμφωνία ναυσιπλοΐας, η οποία αναμένει την έγκριση της ανώτατης ιρανικής ηγεσίας.
- Η Ουάσιγκτον φέρεται να προσφέρει άρση του ναυτικού αποκλεισμού και επαναφορά εξαίρεσης για τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου.
- Ένα λειτουργικό άνοιγμα του Ορμούζ μπορεί να μεταφέρει τη σύγκρουση από τη στρατιωτική κλιμάκωση σε ευρύτερη πολιτική διαπραγμάτευση.
Μια προσωρινή συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ μπορεί να επιτευχθεί ακόμη και εντός των επόμενων ωρών, δημιουργώντας την πρώτη σοβαρή προοπτική αποκλιμάκωσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν έπειτα από μήνες στρατιωτικής αντιπαράθεσης.
Ο Αμερικανός υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ δήλωσε την Τρίτη στο CNBC ότι οι συνομιλίες με την Τεχεράνη συνεχίζονται και ότι μια συμφωνία μπορεί να προκύψει σήμερα ή αύριο. Σύμφωνα με ρεπορτάζ των Financial Times, Ιρανοί και Ομανοί διαπραγματευτές έχουν ήδη συμφωνήσει σε προσωρινή ρύθμιση για τη ναυσιπλοΐα, αλλά η τελική απόφαση εκκρεμεί από την ανώτατη ηγεσία του Ιράν.
Η συμφωνία στο πεδίο
Η προτεινόμενη φόρμουλα χωρίζει πρακτικά τη διέλευση σε δύο σκέλη. Τα πλοία θα εισέρχονται στα Στενά μέσω των ιρανικών χωρικών υδάτων και θα εξέρχονται από δίαυλο που βρίσκεται κυρίως στα χωρικά ύδατα του Ομάν. Πριν ανοίξει η δίοδος για τη διεθνή εμπορική ναυτιλία, το Ιράν θα αποστείλει δικά του πλοία, μεταξύ των οποίων πετρελαιοφόρα και LNG carriers, ώστε να επιβεβαιωθεί ότι δεν υπάρχουν νάρκες και ότι η διαδρομή είναι ασφαλής.
Η διάταξη αυτή δίνει και στις δύο πλευρές κάτι που μπορούν να παρουσιάσουν ως κέρδος. Η Τεχεράνη διατηρεί ορατό ρόλο στη διαχείριση της εισόδου και το Ομάν προστατεύει την κυριαρχία και τον ρόλο του στη νότια διαδρομή. Παράλληλα, οι ΗΠΑ αποκτούν μηχανισμό επανεκκίνησης της ναυσιπλοΐας χωρίς να αναγνωρίζουν μονομερή ιρανικό έλεγχο ολόκληρης της διεθνούς διόδου.
Το αμερικανικό αντάλλαγμα
Αν η συμφωνία εγκριθεί, η Ουάσιγκτον αναμένεται να άρει τον ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών και να επαναφέρει εξαίρεση που θα επιτρέπει στην Τεχεράνη να πωλεί πετρέλαιο. Το πακέτο συνδέει, επομένως, τρία πεδία που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν χωριστά: την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας, την οικονομική πίεση προς το Ιράν και την ευρύτερη στρατιωτική αποκλιμάκωση.
Η αντίδραση των αγορών ήταν άμεση, με το Brent να υποχωρεί κατά 4% κάτω από τα $80 το βαρέλι, προτού περιορίσει την πτώση κοντά στο 2%. Η κίνηση δείχνει ότι το Ορμούζ παραμένει το βασικό γεωπολιτικό ασφάλιστρο στην παγκόσμια τιμή της ενέργειας.
Το τελευταίο εμπόδιο βρίσκεται στην Τεχεράνη
Οι διαπραγματευτές αναμένουν την έγκριση του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και της επιτροπής εθνικής ασφάλειας του Ιράν. Ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί είχε δηλώσει την Κυριακή ότι η συμφωνία με το Ομάν βρίσκεται στο τελικό στάδιο, αν και το ιρανικό υπουργείο Εξωτερικών επιχείρησε να διαχωρίσει τη συγκεκριμένη διαδικασία από την πλήρη επαναλειτουργία της θαλάσσιας διόδου.
Η επιφύλαξη δεν είναι τυπική. Το Ιράν χρησιμοποιεί τον έλεγχο του Ορμούζ ως τον σημαντικότερο μοχλό πίεσης που διαθέτει απέναντι στην Ουάσιγκτον. Η αποδοχή μιας ρύθμισης σημαίνει ότι παραχωρεί μέρος αυτού του πλεονεκτήματος με αντάλλαγμα οικονομική ανάσα, ασφάλεια για τις δικές του εξαγωγές και πιθανή επιστροφή σε πολιτικές συνομιλίες.
Η αποτυχία της προηγούμενης εκεχειρίας
ΗΠΑ και Ιράν υπέγραψαν στις 17 Ιουνίου μνημόνιο για παράταση της εκεχειρίας του Απριλίου κατά 60 ημέρες. Στο διάστημα αυτό, η ναυσιπλοΐα υποτίθεται ότι θα επέστρεφε σταδιακά στα προπολεμικά επίπεδα.
Η συμφωνία κατέρρευσε όταν το Ιράν επιτέθηκε σε πλοία που χρησιμοποιούσαν τη λεγόμενη νότια διαδρομή κοντά στην ακτογραμμή του Ομάν, χαρακτηρίζοντάς την μη εξουσιοδοτημένη. Ακολούθησαν αμερικανικά πλήγματα στο Ιράν και ιρανικές επιθέσεις με πυραύλους και drones εναντίον βάσεων στην περιοχή που χρησιμοποιούνται από αμερικανικές δυνάμεις. Ο κύκλος αντιποίνων αναζωπύρωσε τον φόβο επιστροφής σε ολοκληρωτικό πόλεμο.
Η νέα συμφωνία έχει αξία ακριβώς επειδή επιχειρεί να κλείσει το κενό που διέλυσε την προηγούμενη: ποια διαδρομή είναι νόμιμη, ποιος την εγγυάται και με ποια επιχειρησιακή διαδικασία ανοίγει.
Από το προσωρινό άνοιγμα στη μόνιμη διευθέτηση
Η ρύθμιση θα ισχύει προσωρινά, για όσο διαρκεί η παράταση της εκεχειρίας. Το επόμενο και δυσκολότερο βήμα θα είναι η μόνιμη διαχείριση των Στενών. Η Τεχεράνη επιμένει ότι πρέπει να εισπράττει «τέλη υπηρεσιών», ενώ οι χώρες του Κόλπου απορρίπτουν οποιοδήποτε υποχρεωτικό διόδιο.
Το Ομάν προτείνει μοντέλο ανάλογο με εκείνο των Στενών της Μαλάκκα: διέλευση χωρίς διόδια, αλλά με δυνατότητα εθελοντικών συνεισφορών σε ταμείο για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την προστασία του περιβάλλοντος. Η φόρμουλα επιτρέπει στο Ιράν να συμμετέχει σε θεσμικό μηχανισμό χωρίς να αποκτά μονομερές δικαίωμα ελέγχου.
Η στρατηγική σημασία και η Κύπρος
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι η πρώτη φάση των συνομιλιών θα αφορά το πλήρες άνοιγμα του Ορμούζ και ότι μια δεύτερη φάση θα επικεντρωθεί στην αποπυρηνικοποίηση. Αν η πρώτη φάση εφαρμοστεί, οι δύο πλευρές θα έχουν δημιουργήσει ένα περιορισμένο αλλά μετρήσιμο πλαίσιο αμοιβαίων ενεργειών, το οποίο μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως βάση για ευρύτερη συμφωνία.
Για την Κύπρο, η εξέλιξη έχει άμεση στρατηγική και οικονομική διάσταση. Η σταθεροποίηση του Ορμούζ επηρεάζει το κόστος ενέργειας, τις θαλάσσιες ασφαλίσεις, τους ναύλους και τις εταιρείες διαχείρισης πλοίων που δραστηριοποιούνται από τη Λεμεσό. Παράλληλα, μια αποκλιμάκωση μειώνει τον κίνδυνο επέκτασης των επιθέσεων προς την Ανατολική Μεσόγειο και τις υποδομές που συνδέονται με δυτικές στρατιωτικές και ενεργειακές αλυσίδες.
Η συμφωνία δεν είναι ακόμη ειρήνη και ούτε αποτελεί μόνιμη λύση για το Ορμούζ. Αν όμως εγκριθεί και εφαρμοστεί χωρίς νέο επεισόδιο, μπορεί να αλλάξει τη δυναμική του πολέμου: από την αλληλουχία πληγμάτων σε μια σταδιακή ανταλλαγή παραχωρήσεων με μετρήσιμα αποτελέσματα.
