Σε μετωπική επίθεση κατά του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης προχώρησε η Άγκυρα, με αφορμή πρόταση για χρηματοδότηση μνημείου στην Κύπρο αφιερωμένου στα θύματα του 1974. Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών χαρακτήρισε τους ευρωπαϊκούς θεσμούς «εργαλεία της ελληνοκυπριακής προπαγάνδας», επαναφέροντας τη γνωστή τουρκική αφήγηση για την εισβολή.
Η αντίδραση περιλαμβάνεται στην ανακοίνωση υπ’ αριθμόν 171 του τουρκικού Υπουργείου Εξωτερικών, η οποία εκδόθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2026. Αφορμή ήταν γνωμοδότηση της Επιτροπής Δικαιωμάτων των Γυναικών και Ισότητας των Φύλων του Ευρωκοινοβουλίου για τον γενικό προϋπολογισμό της ΕΕ του 2027.
- Η Άγκυρα αντιδρά σε πρόταση επιτροπής του Ευρωκοινοβουλίου για πιθανή χρηματοδότηση μνημείου στην Κύπρο.
- Η πρόταση αποτελεί γνωμοδότηση στο πλαίσιο της διαδικασίας του προϋπολογισμού και όχι οριστική απόφαση εκταμίευσης.
- Το τουρκικό ΥΠΕΞ απορρίπτει τις αναφορές στις παραβιάσεις του 1974 και κατηγορεί την ΕΕ ότι υιοθετεί την ελληνοκυπριακή θέση.
- Η σύγκρουση αφορά τη μνήμη των θυμάτων, αλλά και τη διεθνή νομιμοποίηση των αντίπαλων αφηγήσεων για το Κυπριακό.
Τι ακριβώς βρίσκεται στο τραπέζι
Η Επιτροπή FEMM του Ευρωκοινοβουλίου επεξεργάζεται γνωμοδότηση για τον προϋπολογισμό του 2027. Στα σχετικά κείμενα και τις τροπολογίες καταγράφεται η θέση ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια στην Κύπρο υπέστησαν εγκλήματα και σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων κατά και μετά την τουρκική εισβολή του 1974, περιλαμβανομένης της σεξουαλικής βίας.
Η συζήτηση συνδέθηκε με πρόταση στήριξης μνημείου για τα θύματα. Το κρίσιμο θεσμικό στοιχείο είναι ότι δεν πρόκειται ακόμη για τελική χρηματοδοτική απόφαση της ΕΕ. Μια γνωμοδότηση κοινοβουλευτικής επιτροπής τροφοδοτεί τη διαδικασία του προϋπολογισμού, αλλά δεν ισοδυναμεί από μόνη της με εγκεκριμένη δαπάνη ή εκταμίευση.
Τα επίσημα έγγραφα της FEMM δείχνουν ότι το θέμα εντάσσεται σε ευρύτερη εργασία για τις συνέπειες της εισβολής στις γυναίκες και τα κορίτσια. Σε τροπολογίες άλλης κοινοβουλευτικής επιτροπής καταγράφεται επίσης καταδίκη των σοβαρών και συστηματικών παραβιάσεων του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η γλώσσα της Άγκυρας
Το τουρκικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι η πρόταση αποσκοπεί στη δυσφήμιση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων. Περιγράφει εκ νέου την εισβολή ως «ειρηνευτική επιχείρηση» και ισχυρίζεται ότι οι αναφορές της ελληνοκυπριακής πλευράς διαστρεβλώνουν την ιστορία.
Η ανακοίνωση προχωρεί ακόμη περισσότερο, λέγοντας ότι οι θεσμοί της ΕΕ έχουν μετατραπεί σε εργαλεία της ελληνοκυπριακής προπαγάνδας. Ταυτόχρονα, καλεί Ευρωπαίους αξιωματούχους να αποφεύγουν κινήσεις που, κατά την Άγκυρα, απομακρύνουν την Τουρκία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η διπλή αυτή γραμμή είναι χαρακτηριστική της τουρκικής ευρωπαϊκής πολιτικής. Από τη μία πλευρά, η Άγκυρα απορρίπτει με σκληρή γλώσσα τις ευρωπαϊκές θέσεις που αφορούν την Κύπρο. Από την άλλη, επιδιώκει να διατηρεί ενεργό το πολιτικό και οικονομικό της κανάλι με την ΕΕ.
Γιατί ένα μνημείο προκαλεί διπλωματική σύγκρουση
Τα μνημεία δεν είναι ουδέτερα στοιχεία δημόσιου χώρου. Επιλέγουν ποια εμπειρία αναγνωρίζεται θεσμικά, ποια γεγονότα καταγράφονται στη συλλογική μνήμη και ποια θύματα αποκτούν ορατότητα. Γι’ αυτό μια συζήτηση για περιορισμένη ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να προκαλέσει αντίδραση δυσανάλογη με το οικονομικό της μέγεθος.
Για την Κυπριακή Δημοκρατία, η ευρωπαϊκή αναφορά στις συνέπειες της εισβολής ενισχύει τη διεθνή διάσταση του ζητήματος. Για την Τουρκία, μια τέτοια θεσμική αναγνώριση υπονομεύει την αφήγηση με την οποία επιχειρεί να νομιμοποιήσει την επέμβαση και τη συνεχιζόμενη στρατιωτική παρουσία στο κατεχόμενο τμήμα του νησιού.
Strategist View
Η οξύτητα της τουρκικής ανακοίνωσης δείχνει ότι η μάχη για το Κυπριακό διεξάγεται και στο πεδίο της μνήμης, των ευρωπαϊκών κειμένων και της θεσμικής γλώσσας. Η πρόταση για το μνημείο δεν έχει ακόμη τη βαρύτητα τελικής δημοσιονομικής απόφασης. Έχει, όμως, πολιτική σημασία επειδή μεταφέρει τις εμπειρίες των θυμάτων από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η Λευκωσία οφείλει να αντιμετωπίσει τη συγκυρία με ακρίβεια. Η υπερβολή για το στάδιο της διαδικασίας θα αποδυνάμωνε το επιχείρημα. Η τεκμηριωμένη παρουσίαση των εγκλημάτων, των μαρτυριών και των επίσημων ευρωπαϊκών εγγράφων είναι πολύ ισχυρότερη από μια ανταλλαγή συνθημάτων. Στη σύγκρουση των αφηγήσεων, η αξιοπιστία είναι στρατηγικό πλεονέκτημα.
