Ο Τραμπ ετοιμάζει κυρώσεις σε όλο το ΔΠΔ: Η κίνηση που μπορεί να παραλύσει τη Χάγη

Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ προετοιμάζει κυρώσεις κατά του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου ως οργανισμού και όχι μόνο εναντίον μεμονωμένων δικαστών ή εισαγγελέων. Αν η απόφαση ανακοινωθεί με το εύρος που περιγράφεται στο διεθνές ρεπορτάζ, η σύγκρουση Ουάσιγκτον και Χάγης θα περάσει σε εντελώς νέο επίπεδο.

Το Reuters, επικαλούμενο δύο πηγές, μετέδωσε ότι η ανακοίνωση μπορεί να γίνει σύντομα. Κατά τη σύνταξη, όμως, δεν είχε δημοσιευθεί τελικό εκτελεστικό ή κανονιστικό κείμενο. Η διάκριση έχει σημασία: άλλο η πολιτική προετοιμασία και άλλο η νομικά ενεργή κύρωση με συγκεκριμένες απαγορεύσεις.

Τι σημαίνει κύρωση σε έναν ολόκληρο οργανισμό

Οι αμερικανικές κυρώσεις λειτουργούν μέσω του τεράστιου βάρους του δολαρίου και της πρόσβασης στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Αν το ΔΠΔ προστεθεί ως θεσμός σε λίστα κυρώσεων, τράπεζες, προμηθευτές λογισμικού, ταξιδιωτικές εταιρείες, ασφαλιστές και άλλοι συνεργάτες μπορεί να σταματήσουν συναλλαγές για να αποφύγουν νομικό κίνδυνο.

Η επίδραση μπορεί να είναι μεγαλύτερη από το πάγωμα αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων. Η λεγόμενη υπερσυμμόρφωση οδηγεί συχνά εταιρείες εκτός ΗΠΑ να διακόπτουν κάθε επαφή, ακόμη και όταν μια συναλλαγή δεν απαγορεύεται ξεκάθαρα. Για ένα δικαστήριο που εξαρτάται από διεθνείς πληρωμές, ασφαλή επικοινωνία, αποστολές και προστασία μαρτύρων, η αβεβαιότητα μπορεί να γίνει λειτουργική παράλυση.

Η θεσμική σύγκρουση

Οι ΗΠΑ δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος στο Καταστατικό της Ρώμης που ίδρυσε το ΔΠΔ. Η Ουάσιγκτον απορρίπτει τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου επί Αμερικανών πολιτών και αντιδρά έντονα σε υποθέσεις που αφορούν συμμάχους της. Το ΔΠΔ, από την άλλη, υποστηρίζει ότι ενεργεί βάσει της δικαιοδοσίας που του παραχώρησαν τα κράτη μέλη ή το Συμβούλιο Ασφαλείας.

Η σύγκρουση δεν αφορά μόνο μία έρευνα. Αγγίζει το ερώτημα αν μια μεγάλη δύναμη μπορεί να χρησιμοποιήσει οικονομικά εργαλεία για να εμποδίσει διεθνή δικαστική διαδικασία. Όσοι στηρίζουν τις κυρώσεις επικαλούνται εθνική κυριαρχία και έλλειψη δημοκρατικού ελέγχου. Οι αντίπαλοί τους προειδοποιούν ότι η οικονομική πίεση υπονομεύει την ανεξαρτησία της δικαιοσύνης.

Ποιοι κινδυνεύουν να επηρεαστούν

Πρώτο επίπεδο είναι η ίδια η διοίκηση του Δικαστηρίου: λογαριασμοί, συμβάσεις, μισθοδοσία και τεχνολογικές υπηρεσίες. Δεύτερο είναι τα πρόσωπα που συνεργάζονται με τις έρευνες, από ειδικούς μέχρι οργανώσεις θυμάτων. Τρίτο είναι τα κράτη μέλη, τα οποία μπορεί να χρειαστεί να δημιουργήσουν εναλλακτικά κανάλια πληρωμών ή νομική προστασία για ευρωπαϊκές επιχειρήσεις.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ισχυρό πολιτικό συμφέρον να προστατεύσει το ΔΠΔ, αλλά η εμπειρία δείχνει πόσο δύσκολο είναι να αντισταθμιστεί η εξωεδαφική ισχύς αμερικανικών κυρώσεων. Ένα ευρωπαϊκό «μπλοκάρισμα» μπορεί να περιορίσει νομικά τη συμμόρφωση, αλλά δεν εξαφανίζει τον φόβο απώλειας πρόσβασης στην αμερικανική αγορά.

Το προηγούμενο για τη διεθνή τάξη

Αν οι κυρώσεις εφαρμοστούν σε θεσμικό επίπεδο, άλλες χώρες θα αποκτήσουν προηγούμενο για αντίστοιχη πίεση σε διεθνείς οργανισμούς. Αυτό θα ενισχύσει μια τάξη όπου η δικαιοδοσία εξαρτάται όλο και περισσότερο από την οικονομική ισχύ εκείνου που την αποδέχεται ή την απορρίπτει.

Υπάρχει επίσης πρακτικό δίλημμα για τις έρευνες σε εγκλήματα πολέμου. Η αποδυνάμωση του ΔΠΔ δεν δημιουργεί αυτόματα εναλλακτικό δικαστήριο. Σε πολλές συγκρούσεις, οι εθνικοί θεσμοί δεν μπορούν ή δεν θέλουν να ερευνήσουν. Η συνέπεια μπορεί να είναι μεγαλύτερο κενό λογοδοσίας.

Τι πρέπει να φανεί στην επίσημη απόφαση

Το τελικό κείμενο θα δείξει αν οι κυρώσεις αφορούν όλες τις συναλλαγές, αν προβλέπονται εξαιρέσεις για ανθρωπιστικές ή νομικές υπηρεσίες και αν στοχεύουν θυγατρικούς ή συνεργαζόμενους φορείς. Χωρίς αυτά, δεν μπορεί να μετρηθεί το πραγματικό εύρος.

Η πολιτική πρόθεση είναι ήδη καθαρή: η κυβέρνηση Τραμπ θέλει να αυξήσει δραματικά το κόστος για το ΔΠΔ. Το αν η κίνηση θα αλλάξει αποφάσεις της Χάγης ή θα συσπειρώσει τα κράτη μέλη γύρω από το Δικαστήριο θα κριθεί στην εφαρμογή.