- ΗΠΑ και Ισραήλ φέρονται να εξετάζουν πίεση στα χερσαία περάσματα του Ιράν, παράλληλα με τον υφιστάμενο ναυτικό αποκλεισμό.
- Το Ιράν διαθέτει σύνορα με επτά χώρες, γεγονός που καθιστά έναν πλήρη αποκλεισμό εξαιρετικά δύσκολο χωρίς ευρεία περιφερειακή συνεργασία.
- Το σχέδιο μπορεί να λειτουργεί και ως μήνυμα ή αντιπερισπασμός, καθώς στο τραπέζι παραμένουν επίσης μια συμφωνία, η συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού και η επανέναρξη πληγμάτων.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ φέρονται να εξετάζουν την επέκταση της πίεσης προς το Ιράν από τη θάλασσα στη στεριά, με ένα σχέδιο περιορισμού των εισαγωγών και εξαγωγών μέσω βασικών χερσαίων συνοριακών περασμάτων. Η πρόταση συζητήθηκε, σύμφωνα με τη βρετανική Telegraph, κατά τη συνάντηση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο.
Το σενάριο δεν προβλέπει κατ’ ανάγκην στρατιωτική κατοχή των συνόρων. Θα στηριζόταν κυρίως σε ισχυρή διπλωματική και οικονομική πίεση προς τους γείτονες του Ιράν, ώστε να αυξήσουν τους ελέγχους ή να κλείσουν επιλεγμένες διαβάσεις. Στόχος θα ήταν να περιοριστεί η δυνατότητα της Τεχεράνης να εισάγει καύσιμα, τεχνολογία και κρίσιμα αγαθά ή να εξάγει προϊόντα και να εξασφαλίζει συνάλλαγμα.
Ένας κλοιός γύρω από επτά σύνορα
Η γεωγραφία κάνει το σχέδιο εξαιρετικά σύνθετο. Το Ιράν συνορεύει με επτά κράτη: το Ιράκ, την Τουρκία, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, το Τουρκμενιστάν, την Αρμενία και το Αζερμπαϊτζάν. Τα χερσαία σύνορά του εκτείνονται σε χιλιάδες χιλιόμετρα, περνώντας από βουνά, ερήμους και περιοχές όπου η διασυνοριακή οικονομία είναι βαθιά ριζωμένη.
Μεταξύ των περασμάτων που θα μπορούσαν να βρεθούν στο επίκεντρο αναφέρονται το Incheh Borun και το Sarakhs–Sarahs, τα οποία συνδέουν το Ιράν με το Τουρκμενιστάν και ευρύτερα με τις εμπορικές διαδρομές της Κεντρικής Ασίας.
Ακόμη και αν έκλειναν μεγάλοι επίσημοι σταθμοί, μικρότερα περάσματα, παράτυπες διαδρομές και υφιστάμενα δίκτυα λαθρεμπορίου θα περιόριζαν την αποτελεσματικότητα του μέτρου. Πρώην Αμερικανοί στρατιωτικοί εκτιμούν ότι ένας πραγματικά πλήρης χερσαίος αποκλεισμός θα ήταν «σχεδόν αδύνατος».
Το κρίσιμο δίλημμα για Ιράκ, Πακιστάν και Τουρκία
Η Ουάσιγκτον θα χρειαζόταν ενεργή συνεργασία από κυβερνήσεις με διαφορετικά συμφέροντα και διαφορετικό βαθμό εξάρτησης από το Ιράν. Το Ιράκ διατηρεί στενούς οικονομικούς και πολιτικούς δεσμούς με την Τεχεράνη, ενώ στο εσωτερικό του δρουν ισχυρές φιλοϊρανικές δυνάμεις. Το Πακιστάν θα προσπαθούσε να αποφύγει μια νέα εστία έντασης στα δυτικά του σύνορα.
Η Τουρκία, ως μέλος του NATO αλλά και περιφερειακή δύναμη με δικό της δίαυλο προς την Τεχεράνη, θα αντιμετώπιζε σοβαρό στρατηγικό δίλημμα. Η συμμετοχή σε έναν αποκλεισμό θα ενίσχυε τη σχέση της με την Ουάσιγκτον, αλλά θα μπορούσε να προκαλέσει οικονομικό κόστος, προσφυγική πίεση και ιρανικά αντίμετρα.
Κάθε γειτονική χώρα που θα συνεργαζόταν θα αναλάμβανε σημαντικό ρίσκο αντιποίνων. Αυτά θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν εμπορικές διακοπές, επιθέσεις μέσω συμμαχικών οργανώσεων, κυβερνοεπιχειρήσεις ή αστάθεια στις παραμεθόριες περιοχές.
Οικονομικός στραγγαλισμός με ανθρωπιστικό κόστος
Η λογική του σχεδίου είναι να απομονώσει την ιρανική οικονομία σε βαθμό που η ηγεσία να αναγκαστεί να επιλέξει μεταξύ υποχώρησης και εσωτερικής κατάρρευσης. Ισραηλινή πηγή που επικαλείται η Telegraph υποστήριξε ότι στο Ιράν υπάρχουν ήδη σοβαρές ελλείψεις καυσίμων και ουρές σε πρατήρια. Ο ισχυρισμός αυτός δεν έχει επιβεβαιωθεί ανεξάρτητα.
Ένας εκτεταμένος αποκλεισμός, όμως, δεν θα επηρέαζε μόνο το καθεστώς. Θα μπορούσε να περιορίσει την πρόσβαση του πληθυσμού σε τρόφιμα, φάρμακα, καύσιμα και ανταλλακτικά, εντείνοντας την ανθρωπιστική πίεση σε μια χώρα περίπου 90 εκατομμυρίων κατοίκων.
Παράλληλα, η διακοπή χερσαίων εμπορικών ροών θα έπληττε και τις γειτονικές οικονομίες. Οι συνοριακές επαρχίες σε Τουρκία, Ιράκ, Πακιστάν, Αφγανιστάν και Κεντρική Ασία εξαρτώνται σε διαφορετικό βαθμό από το εμπόριο, τις μεταφορές και την ενέργεια που συνδέονται με το Ιράν.
Οι τρεις επιλογές που συζήτησαν στον Λευκό Οίκο
Σύμφωνα με τις πληροφορίες της βρετανικής εφημερίδας, στη συνάντηση εξετάστηκαν τρεις βασικές κατευθύνσεις για την επόμενη φάση: η επίτευξη συμφωνίας με την Τεχεράνη, η συνέχιση του ναυτικού αποκλεισμού και η επανέναρξη στρατιωτικών πληγμάτων.
Ο Νετανιάχου φέρεται να μην πίεσε τον Τραμπ προς μία συγκεκριμένη επιλογή. Αυτό αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο η διαρροή για χερσαίο αποκλεισμό να αποτελεί εργαλείο διαπραγματευτικής πίεσης ή και αντιπερισπασμό, ώστε η ιρανική ηγεσία να αναγκαστεί να προετοιμάζεται ταυτόχρονα για πολλαπλά σενάρια.
Η αβεβαιότητα είναι από μόνη της μέρος της στρατηγικής. Όσο η Τεχεράνη δεν γνωρίζει αν το επόμενο βήμα θα είναι συμφωνία, οικονομικός κλοιός ή νέα πλήγματα, δυσκολεύεται να κατανείμει πόρους και να εκτιμήσει το πραγματικό κόστος της συνέχισης της σύγκρουσης.
Strategist View
Ο «χερσαίος αποκλεισμός» είναι πιθανότερο να λειτουργήσει ως δίκτυο επιλεκτικών περιορισμών παρά ως απόλυτο σφράγισμα του Ιράν. Η γεωγραφία, οι επτά γείτονες και οι αντικρουόμενες περιφερειακές συμμαχίες καθιστούν την πλήρη εφαρμογή σχεδόν ανέφικτη.
Ωστόσο, ακόμη και ένας μερικός αποκλεισμός σε βασικά περάσματα μπορεί να αυξήσει το κόστος των εισαγωγών, να περιορίσει τις εξαγωγές και να ενισχύσει την ψυχολογική πίεση στην ιρανική ηγεσία. Το μεγαλύτερο ρίσκο είναι ότι η οικονομική ασφυξία δεν θα οδηγήσει σε διαπραγμάτευση αλλά σε κλιμάκωση, με την Τεχεράνη να απαντά σε γειτονικές χώρες, αμερικανικές βάσεις ή κρίσιμες ενεργειακές οδούς.
Η πρόταση δείχνει ότι Ουάσιγκτον και Ιερουσαλήμ αναζητούν μοχλούς πίεσης πέρα από τους βομβαρδισμούς. Δείχνει επίσης ότι ο πόλεμος με το Ιράν εισέρχεται σε φάση όπου η οικονομία, τα σύνορα και οι περιφερειακές συμμαχίες γίνονται εξίσου σημαντικά με τα στρατιωτικά πλήγματα.
Οι πληροφορίες για τη συζήτηση στον Λευκό Οίκο και το εξεταζόμενο σχέδιο προέρχονται από ρεπορτάζ της Telegraph.
