Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 76 ετών ο Βάσος Φτωχόπουλλος, εκδότης, συγγραφέας και αρθρογράφος με μια διαδρομή βαθιά συνδεδεμένη με τα κυπριακά γράμματα, τη μουσική, το θέατρο και τη δημόσια συζήτηση. Με το «Αιγαίον» δημιούργησε στη Λευκωσία κάτι περισσότερο από μια εκδοτική στέγη: έναν χώρο συνάντησης δημιουργών, αναγνωστών και ανθρώπων που αντιμετώπιζαν το βιβλίο ως ζωντανή πράξη.
- Ο Βάσος Φτωχόπουλλος πέθανε σε ηλικία 76 ετών.
- Γεννήθηκε στη Γιαλούσα το 1950 και η μνήμη της κατεχόμενης γενέτειράς του διαπέρασε τη γραφή και τη δημόσια παρουσία του.
- Υπήρξε εκδότης, συγγραφέας και αρθρογράφος, με επίκεντρο τις Εκδόσεις Αιγαίον.
- Επιμελήθηκε δεκάδες βιβλία και έδωσε χώρο σε λογοτεχνικά, ιστορικά και πολιτικά κείμενα.
- Η κληρονομιά του βρίσκεται τόσο στους τίτλους που εξέδωσε όσο και στις συζητήσεις που δημιούργησε γύρω από το βιβλίο και την Κύπρο.
Από τη Γιαλούσα στη «ξενιτιά της Λευκωσίας»
Ο Βάσος Φτωχόπουλλος γεννήθηκε στη Γιαλούσα το 1950. Τα παιδικά του χρόνια στην Καρπασία, η μετανάστευση της οικογένειάς του στο Μάργκεϊτ της Αγγλίας, το Λονδίνο και αργότερα η Θεσσαλονίκη αποτέλεσαν βασικούς σταθμούς μιας ζωής που ο ίδιος μετέτρεψε σε αφήγηση.
Στη Θεσσαλονίκη, την περίοδο 1976–1978, συνδέθηκε με πολιτικούς και πνευματικούς κύκλους και συμμετείχε στη δημιουργία της Ομάδας Κυπρίων Θεσσαλονίκης. Η επιστροφή του στην Κύπρο τον οδήγησε στη Λευκωσία, την πόλη που ο ίδιος περιέγραφε ως μια άλλη μορφή ξενιτιάς, καθώς η πραγματική επιστροφή στη γενέτειρά του παρέμενε αδύνατη.
Το «Αιγαίον» ως χώρος πολιτισμού
Στη Λευκωσία δημιούργησε την ταβέρνα και αργότερα την εκδοτική παρουσία του «Αιγαίον». Γύρω από τον χώρο συγκεντρώθηκαν συγγραφείς, ποιητές, δημοσιογράφοι, μουσικοί και άνθρωποι του θεάτρου. Το «Αιγαίον» απέκτησε τη φήμη ενός άτυπου εργαστηρίου ιδεών, όπου η έκδοση ενός βιβλίου δεν τελείωνε στο τυπογραφείο αλλά συνεχιζόταν στη συζήτηση.
Η επίσημη Κυπριακή Βιβλιογραφία καταγράφει τη συμμετοχή του στην επιμέλεια πολλών εκδόσεων ποίησης, ιστορίας και μαρτυρίας. Ανάμεσά τους βρίσκονται έργα για την κυπριακή λογοτεχνία, την ΕΟΚΑ, την προσφυγιά, τη Μικρασιατική μνήμη και σημαντικές μορφές του Ελληνισμού.
Ο συγγραφέας και η μουσική μνήμη
Η προσωπική του γραφή αποτυπώθηκε χαρακτηριστικά στο βιβλίο «Περιπλανώμενος δυστυχισμένος – Ιστορίες με τραγούδια». Πρόκειται για μια αυτοβιογραφική διαδρομή όπου οι τόποι, οι άνθρωποι και οι πολιτικές εμπειρίες συνομιλούν με τα τραγούδια που σημάδεψαν διαφορετικές περιόδους της ζωής του.
Η λογοτεχνική κριτική είχε επισημάνει ότι το βιβλίο λειτουργεί και ως αφήγηση ενηλικίωσης: από την πατρώα Γιαλούσα και την Αγγλία έως τη Θεσσαλονίκη και τη Λευκωσία. Η μουσική δεν ήταν διακοσμητικό στοιχείο. Ήταν ο τρόπος με τον οποίο ο Φτωχόπουλλος ταξινομούσε τη μνήμη και ανακαλούσε πρόσωπα, εποχές και απώλειες.
Έγραψε επίσης θεατρικά και πολιτικά κείμενα, ενώ συμμετείχε σε συλλογικούς τόμους. Στο έργο «4 μονόπρακτα για την αναγκαιότητα της βίας» συγκέντρωσε κείμενα που είχαν παρουσιαστεί στη σκηνή σε διαφορετικές περιόδους. Η βιβλιογραφική καταγραφή του έργου του περιλαμβάνει ακόμη την «Ελληνική ουτοπία» και άλλες συγγραφικές παρουσίες.
Μια φωνή που δεν επιδίωκε την ουδετερότητα
Ο Βάσος Φτωχόπουλλος υπήρξε έντονα πολιτικό πρόσωπο. Μέσα από τα έντυπα «Αυτοδιάθεση» και «Ένωσις», αλλά και από την αρθρογραφία του, εξέφραζε χωρίς υπεκφυγές τις απόψεις του για το Κυπριακό, την ταυτότητα, την κατοχή και τη λειτουργία της πολιτικής ζωής.
Η γραφή του ήταν συχνά αιχμηρή, σατιρική και συγκρουσιακή. Δεν επεδίωκε την απόσταση του παρατηρητή ούτε τη γενική αποδοχή. Αυτό τον έκανε για άλλους σημείο αναφοράς και για άλλους αντικείμενο έντονης διαφωνίας. Σε κάθε περίπτωση, η παρουσία του ήταν αναγνωρίσιμη και προσωπική.
Η παρακαταθήκη του
Η απώλειά του αφήνει κενό σε έναν κόσμο εκδοτών που αντιμετώπιζαν το βιβλίο ως πολιτιστική αποστολή και όχι απλώς ως προϊόν. Οι μικρές εκδόσεις, οι ιστορικές μαρτυρίες που διέσωσε, οι νέοι ή λιγότερο προβεβλημένοι δημιουργοί στους οποίους έδωσε βήμα και οι συζητήσεις που φιλοξένησε αποτελούν μέρος της παρακαταθήκης του.
Για τον Βάσο Φτωχόπουλλο η Γιαλούσα δεν ήταν μόνο τόπος καταγωγής. Ήταν σταθερό σημείο επιστροφής στη μνήμη, στη γραφή και στην πολιτική του σκέψη. Το ταξίδι του ολοκληρώθηκε χωρίς εκείνη την επιστροφή που επιθυμούσε. Τα βιβλία και οι άνθρωποι που πέρασαν από το «Αιγαίον» κρατούν, όμως, ζωντανό ένα σημαντικό κομμάτι της διαδρομής του.
