Η επίθεση σε εγκατάσταση της Saudi Aramco στην Τζιζάν δεν φαίνεται να προκάλεσε σοβαρή ζημιά. Προκάλεσε όμως κάτι στρατηγικά σημαντικότερο: έδειξε ότι η ενεργειακή υποδομή του Κόλπου μπορεί να μετατραπεί από οικονομικό υπόβαθρο της σύγκρουσης σε άμεσο στόχο πολέμου.
Η αγορά αντέδρασε οδηγώντας το Brent κοντά στα 100 δολάρια το βαρέλι και το WTI περίπου στα 93 δολάρια. Η άνοδος αντανακλά όχι μόνο την τρέχουσα προσφορά, αλλά το ασφάλιστρο κινδύνου για όσα θα μπορούσαν να ακολουθήσουν: νέα πλήγματα, μικρότερες ροές από τα Στενά του Ορμούζ και πίεση στα διυλισμένα προϊόντα.
Το μήνυμα πίσω από το χτύπημα
Οι ενεργειακές εγκαταστάσεις έχουν διπλή σημασία. Είναι κρίσιμες για τα κρατικά έσοδα των παραγωγών και ταυτόχρονα για την τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας. Ακόμη και μια επίθεση χωρίς μεγάλη υλική ζημιά μπορεί να λειτουργήσει ως προειδοποίηση ότι ο αντίπαλος διαθέτει την πρόθεση ή τη δυνατότητα να επηρεάσει την αγορά.
Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται στο κέντρο αυτού του υπολογισμού. Η ασφάλεια της παραγωγής, των τερματικών και των διαδρομών εξαγωγής της επηρεάζει πολύ περισσότερα από τις διμερείς ισορροπίες. Ένα επαναλαμβανόμενο μοτίβο επιθέσεων θα ανάγκαζε εταιρείες, ασφαλιστές και ναυτιλιακούς ομίλους να ανατιμήσουν τον κίνδυνο.
Ορμούζ, το στενό πέρασμα με παγκόσμια ισχύ
Περίπου 10 εκατ. βαρέλια ημερησίως εξακολουθούν να διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, ποσότητα σημαντικά χαμηλότερη από την προπολεμική ροή που αντιστοιχούσε περίπου στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου. Η συζήτηση για ασφαλή διάδρομο μέσω συνεννόησης Ιράν και Ομάν παραμένει κρίσιμη, αλλά μέχρι να αποκτήσει σταθερούς κανόνες και εγγυήσεις δεν μπορεί να αφαιρέσει το ασφάλιστρο φόβου.
Σε αυτό το περιβάλλον, η Goldman Sachs έχει εξετάσει σενάριο ανόδου του Brent έως τα 120 δολάρια εάν οι επιθέσεις ενταθούν και περιορίσουν περαιτέρω την προσφορά. Το σενάριο δεν αποτελεί βεβαιότητα. Δείχνει, ωστόσο, πόσο ευαίσθητη είναι η αγορά σε μια διακοπή που θα έχει διάρκεια.
Οι τρεις δρόμοι της κλιμάκωσης
Ο πρώτος δρόμος είναι οι επαναλαμβανόμενες επιθέσεις σε εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης. Ο δεύτερος είναι η παρεμπόδιση της ναυσιπλοΐας, με κόστος που περνά σε ναύλους και ασφάλιστρα. Ο τρίτος είναι η πίεση στα διυλισμένα προϊόντα, όπου ακόμη και χωρίς μεγάλη έλλειψη αργού μπορεί να εμφανιστούν στενότητες σε ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα.
Για τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους, η προστασία των ενεργειακών οδών γίνεται πλέον στρατιωτικός και πολιτικός στόχος. Για το Ιράν, η δυνατότητα πρόκλησης κόστους χωρίς κατά μέτωπο σύγκρουση αποτελεί μοχλό αποτροπής. Για τις μοναρχίες του Κόλπου, το δίλημμα είναι πώς να προστατεύσουν τις υποδομές τους χωρίς να συρθούν σε ανεξέλεγκτη κλιμάκωση.
Το χτύπημα στην Τζιζάν δεν άλλαξε από μόνο του την παγκόσμια προσφορά. Άλλαξε όμως την αντίληψη για το τι μπορεί να γίνει στόχος. Αν αυτή η αντίληψη παγιωθεί, το ενεργειακό μέτωπο θα επηρεάζει τη διάρκεια, το κόστος και τη διπλωματική έξοδο από τον πόλεμο.
- Το πλήγμα στην Aramco είχε περιορισμένη άμεση ζημιά, αλλά μεγάλη στρατηγική σημασία.
- Η αγορά τιμολογεί κίνδυνο για υποδομές και θαλάσσιες ροές, όχι μόνο τη σημερινή παραγωγή.
- Μόνιμη διαταραχή στο Ορμούζ θα μπορούσε να οδηγήσει το Brent προς το δυσμενές σενάριο των $120.
