Η Αθήνα επιχειρεί να οριοθετήσει μια νέα γραμμή απέναντι στην Άγκυρα: διάλογος χωρίς παραίτηση από κυριαρχικά δικαιώματα, απόρριψη μονομερών τετελεσμένων στα θαλάσσια πάρκα και συνέχιση του Great Sea Interconnector χωρίς τουρκικό δικαίωμα έγκρισης. Η πρόκληση είναι να μετατραπούν αυτές οι θέσεις από διπλωματικές διατυπώσεις σε συνεκτική πολιτική στο πεδίο.
- Η Αθήνα δεν αποδέχεται αμφισβήτηση κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων μέσω της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών».
- Θεωρεί ότι τα τουρκικά θαλάσσια πάρκα πέρα από τα χωρικά ύδατα δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα εις βάρος ελληνικών δικαιωμάτων.
- Απορρίπτει την αξίωση ότι η Τουρκία πρέπει να εγκρίνει τις έρευνες και την πόντιση του GSI.
- Η ελληνική απάντηση μεταφέρεται σε ευρωπαϊκούς θεσμούς και συνδέεται με τη γαλλική συμμετοχή στο έργο.
- Το επόμενο πραγματικό τεστ θα είναι επιχειρησιακό: αν οι έρευνες του καλωδίου προχωρήσουν χωρίς νέα παρεμπόδιση.
Πρώτη γραμμή: καμία γκρίζα ζώνη
Η επιστροφή τουρκικών αναφορών σε αποστρατιωτικοποίηση νησιών, αμφισβητούμενη κυριαρχία και «γκρίζες ζώνες» διευρύνει την ατζέντα πέρα από τη μοναδική διαφορά που αναγνωρίζει η Ελλάδα για οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Η Αθήνα απαντά ότι ο διάλογος μπορεί να συνεχίζεται μόνο με πλήρη διατήρηση των νομικών θέσεων κάθε πλευράς.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης έχει υπερασπιστεί τη δομημένη επικοινωνία ως μηχανισμό αποκλιμάκωσης, ξεκαθαρίζοντας όμως ότι η Διακήρυξη των Αθηνών δεν καταργεί τις πάγιες νομικές θέσεις.
Δεύτερη γραμμή: τα πάρκα δεν δημιουργούν δικαιοδοσία
Η Τουρκία ανακήρυξε δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα σε ζώνες που επεκτείνονται πέρα από τα χωρικά της ύδατα. Το ελληνικό Υπουργείο Εξωτερικών υποστηρίζει ότι η μονομερής πράξη δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα σε διεθνή ύδατα ή σε περιοχές ελληνικής υφαλοκρηπίδας.
Η ουσία δεν είναι η περιβαλλοντική προστασία. Είναι αν μια περιβαλλοντική ονομασία μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως διοικητικό εργαλείο για τη σταδιακή κανονικοποίηση μιας θαλάσσιας αξίωσης.
Τρίτη γραμμή: ο GSI δεν χρειάζεται τουρκική άδεια
Η Άγκυρα επιμένει ότι εργασίες έρευνας και πόντισης σε περιοχές που θεωρεί τουρκική υφαλοκρηπίδα απαιτούν προηγούμενο συντονισμό. Η Αθήνα απορρίπτει τη μετατροπή αυτού του «συντονισμού» σε έμμεσο δικαίωμα συναίνεσης για ένα ευρωπαϊκό έργο που στοχεύει στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Η γαλλική συμμετοχή προσθέτει πολιτικό βάρος, ενώ η Ελλάδα έχει μεταφέρει το ζήτημα στους ευρωπαϊκούς θεσμούς. Ωστόσο, η πραγματική αξιοπιστία της θέσης θα μετρηθεί όταν επιστρέψουν τα ερευνητικά πλοία στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αποτροπή χωρίς παγίδευση στην κλιμάκωση
Η ελληνική στρατηγική προσπαθεί να συνδυάσει τρία εργαλεία: νομική τεκμηρίωση, ευρωπαϊκή διπλωματία και στρατιωτική αποτροπή. Η ενίσχυση του Πολεμικού Ναυτικού λειτουργεί ως υπόβαθρο αξιοπιστίας, όχι ως υποκατάστατο της διπλωματίας.
Οι κόκκινες γραμμές έχουν αξία μόνο όταν είναι σαφείς και εφαρμόσιμες. Για την Αθήνα, το κρίσιμο στοίχημα είναι να διατηρήσει τον διάλογο χωρίς να επιτρέψει στην επανάληψη μονομερών αξιώσεων να μετατραπεί σε πρακτικό βέτο πάνω σε ελληνικά και κυπριακά δικαιώματα.
