Τα social media, οι μηχανές αναζήτησης και οι δωρεάν εφαρμογές έχουν αλλάξει τον τρόπο που επικοινωνούμε, εργαζόμαστε και ψυχαγωγούμαστε. Πίσω όμως από το «δωρεάν» κρύβεται μια τεράστια οικονομία που βασίζεται στα προσωπικά δεδομένα, την προσοχή και τη συμπεριφορά δισεκατομμυρίων χρηστών.
Το μεγαλύτερο επιχειρηματικό μοντέλο του διαδικτύου
Για περισσότερα από είκοσι χρόνια, οι χρήστες του διαδικτύου συνήθισαν να θεωρούν δεδομένο ότι οι περισσότερες ψηφιακές υπηρεσίες είναι δωρεάν.
Ανοίγουμε καθημερινά το Instagram, το Facebook, το TikTok, τη Google, το YouTube, τους χάρτες στο κινητό μας ή τις αγαπημένες μας εφαρμογές χωρίς να πληρώνουμε συνδρομή. Η εμπειρία μοιάζει δωρεάν. Στην πραγματικότητα όμως πρόκειται για μία από τις μεγαλύτερες εμπορικές ανταλλαγές στην ιστορία της οικονομίας.
Οι χρήστες δεν πληρώνουν με χρήματα. Πληρώνουν με δεδομένα.
Κάθε αναζήτηση, κάθε βίντεο που παρακολουθούμε, κάθε like, κάθε αγορά, κάθε τοποθεσία που καταγράφεται από το κινητό και κάθε δευτερόλεπτο προσοχής δημιουργεί πληροφορίες που μπορούν να μετατραπούν σε εμπορική αξία.
Στην ψηφιακή οικονομία, ο χρήστης δεν είναι πάντα μόνο πελάτης. Συχνά αποτελεί και το προϊόν που επιτρέπει στις πλατφόρμες να πουλούν στοχευμένη διαφήμιση σε επιχειρήσεις και διαφημιζόμενους.
Η αγορά του ενός τρισεκατομμυρίου δολαρίων
Το μέγεθος αυτής της οικονομίας είναι εντυπωσιακό.
Η παγκόσμια διαφημιστική αγορά έχει πλέον ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια, με την ψηφιακή διαφήμιση να απορροφά το μεγαλύτερο μέρος της ανάπτυξης. Στην Ευρώπη, σύμφωνα με το IAB Europe AdEx Benchmark 2024, η ψηφιακή διαφήμιση αντιπροσωπεύει πλέον το 67,2% της συνολικής διαφημιστικής δαπάνης, ενώ οι περισσότερες αγορές συνεχίζουν να καταγράφουν διψήφιους ρυθμούς ανάπτυξης.
Παράλληλα, η αγορά των data brokers – εταιρειών που συλλέγουν, αναλύουν και εμπορεύονται δεδομένα – εκτιμήθηκε στα 277,97 δισ. δολάρια το 2024 και αναμένεται να φτάσει τα 512,45 δισ. δολάρια έως το 2033. Μόνο στην Ευρώπη, η συγκεκριμένη αγορά παρήγαγε έσοδα περίπου 78 δισ. δολαρίων το 2024, αποδεικνύοντας ότι τα προσωπικά δεδομένα έχουν εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες πρώτες ύλες της ψηφιακής εποχής.
Οι εταιρείες που κερδίζουν εκατοντάδες δισεκατομμύρια
Η αξία των δεδομένων φαίνεται ξεκάθαρα στα οικονομικά αποτελέσματα των μεγαλύτερων τεχνολογικών ομίλων.
Η Alphabet, μητρική εταιρεία της Google, κατέγραψε έσοδα που ξεπέρασαν τα 350 δισ. δολάρια, με περισσότερα από 200 δισ. δολάρια να προέρχονται από διαφημίσεις στη μηχανή αναζήτησης και περίπου 40 δισ. δολάρια από διαφημίσεις στο YouTube. Η Meta, ιδιοκτήτρια των Facebook, Instagram και WhatsApp, εμφάνισε έσοδα που πλησίασαν τα 190 δισ. δολάρια, με πάνω από 97% των εσόδων της να προέρχονται από διαφημιστικές δραστηριότητες.
Η εταιρεία διαθέτει περισσότερους από 3,4 δισεκατομμύρια καθημερινούς χρήστες στις πλατφόρμες της, δημιουργώντας ένα από τα μεγαλύτερα διαφημιστικά οικοσυστήματα στον κόσμο.
Την ίδια στιγμή, η Amazon έχει μετατρέψει τη διαφήμιση σε μια δραστηριότητα που αποφέρει περισσότερα από 65 δισ. δολάρια ετησίως, αξιοποιώντας δεδομένα αγορών εκατοντάδων εκατομμυρίων καταναλωτών.
Το TikTok, από την πλευρά του, εκτιμάται ότι δημιούργησε περίπου 35 δισ. δολάρια διαφημιστικών εσόδων, έχοντας πλέον ξεπεράσει τους 1,8 δισεκατομμύρια χρήστες παγκοσμίως.
Πόσο αξίζει ένας χρήστης;
Η απάντηση είναι πολύ περισσότερο απ’ όσο φαντάζονται οι περισσότεροι.
Η Meta δημοσιεύει στοιχεία για το λεγόμενο Average Revenue Per User (ARPU), δηλαδή τα έσοδα που παράγει κάθε χρήστης.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά, ένας χρήστης μπορεί να αποφέρει πάνω από 250 δολάρια ετησίως σε διαφημιστικά έσοδα.
Στην Ευρώπη, η αντίστοιχη αξία κυμαίνεται συνήθως μεταξύ 70 και 100 δολαρίων ανά χρήστη τον χρόνο.
Αν και τα ποσά διαφέρουν από αγορά σε αγορά, η λογική παραμένει η ίδια: κάθε ενεργός χρήστης αποτελεί ένα περιουσιακό στοιχείο που δημιουργεί έσοδα όσο συνεχίζει να χρησιμοποιεί την πλατφόρμα.
Η οικονομία της προσοχής
Τα προσωπικά δεδομένα δεν δημιουργούνται από μόνα τους. Παράγονται μέσα από την προσοχή που αφιερώνουμε στις ψηφιακές πλατφόρμες.
Σύμφωνα με το DataReportal:
- Οι χρήστες περνούν κατά μέσο όρο 6 ώρες και 38 λεπτά online κάθε ημέρα.
- Περίπου 2 ώρες και 21 λεπτά ημερησίως αφιερώνονται στα social media.
- Περισσότεροι από 5,5 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν το διαδίκτυο.
- Πάνω από 5,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
- Οι χρήστες χρησιμοποιούν κατά μέσο όρο 6 έως 7 διαφορετικές κοινωνικές πλατφόρμες κάθε μήνα.
Πίσω από αυτούς τους αριθμούς κρύβεται μια απλή πραγματικότητα: η προσοχή έχει μετατραπεί σε εμπορεύσιμο αγαθό.
Όσο περισσότερο χρόνο περνά ένας χρήστης σε μια πλατφόρμα, τόσο περισσότερα δεδομένα παράγει και τόσο μεγαλύτερη γίνεται η οικονομική του αξία για το διαφημιστικό οικοσύστημα.
Τα δεδομένα ως το νέο πετρέλαιο
Δεν είναι τυχαίο ότι τα δεδομένα συχνά χαρακτηρίζονται ως το «νέο πετρέλαιο» της ψηφιακής οικονομίας.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της IDC, δημιουργούνται παγκοσμίως περισσότερα από 400 εκατομμύρια terabytes δεδομένων κάθε ημέρα, ενώ η συνολική παραγωγή δεδομένων αναμένεται να ξεπεράσει τα 390 zettabytes ετησίως μέχρι το 2028.
Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος, ένα μόνο zettabyte ισοδυναμεί με 1 δισεκατομμύριο terabytes.
Τα δεδομένα αυτά προέρχονται από κινητά τηλέφωνα, εφαρμογές, αισθητήρες, ηλεκτρονικές αγορές, πλατφόρμες βίντεο, συσκευές Internet of Things και δισεκατομμύρια καθημερινές αλληλεπιδράσεις χρηστών.
Η Ευρώπη προσπαθεί να βάλει φρένο
Η τεράστια οικονομική αξία των δεδομένων έχει οδηγήσει σε έντονη ρυθμιστική παρέμβαση από την Ευρωπαϊκή Ένωση.Από την εφαρμογή του GDPR το 2018 μέχρι σήμερα, τα συνολικά πρόστιμα για παραβιάσεις προστασίας δεδομένων έχουν ξεπεράσει τα 5,9 δισ. ευρώ. Η Meta έχει δεχθεί κυρώσεις που υπερβαίνουν τα 3 δισ. ευρώ, ενώ η Amazon έχει βρεθεί αντιμέτωπη με πρόστιμο 746 εκατ. ευρώ.
Πρόσφατα, η LinkedIn τιμωρήθηκε με πρόστιμο 310 εκατ. ευρώ για ζητήματα που σχετίζονταν με τη χρήση προσωπικών δεδομένων για στοχευμένη διαφήμιση. Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές αρχές συνεχίζουν να εξετάζουν πρακτικές όπως το μοντέλο «pay or consent», όπου οι χρήστες καλούνται είτε να πληρώσουν συνδρομή είτε να αποδεχθούν τη χρήση των δεδομένων τους για διαφημιστικούς σκοπούς.
Η κυπριακή διάσταση
Η Κύπρος συγκαταλέγεται στις χώρες με πολύ υψηλή χρήση διαδικτύου και κοινωνικών δικτύων, ενώ η ψηφιοποίηση υπηρεσιών, αγορών και επικοινωνίας αυξάνεται διαρκώς. Αυτό σημαίνει ότι εκατοντάδες χιλιάδες Κύπριοι συμμετέχουν καθημερινά στην οικονομία των δεδομένων, είτε μέσω των social media, είτε μέσω ηλεκτρονικών αγορών, είτε μέσω εφαρμογών που συλλέγουν πληροφορίες για τη συμπεριφορά και τις προτιμήσεις τους. Παρότι το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο προσφέρει σημαντικές δικλείδες προστασίας, το βασικό ερώτημα παραμένει: πόσοι πραγματικά γνωρίζουν τι παραχωρούν όταν πατούν «Accept All»;
MoneyMatters Insight
Τα προσωπικά δεδομένα έχουν εξελιχθεί σε ένα από τα πιο πολύτιμα περιουσιακά στοιχεία της παγκόσμιας οικονομίας. Η αγορά των data brokers κατευθύνεται προς τα 512 δισ. δολάρια, η παγκόσμια διαφημιστική βιομηχανία έχει ήδη ξεπεράσει το 1 τρισ. δολάρια, ενώ οι μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες αντλούν εκατοντάδες δισεκατομμύρια ετησίως από τη δυνατότητα να γνωρίζουν, να αναλύουν και να προβλέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν τα δεδομένα έχουν αξία. Αυτό έχει ήδη απαντηθεί από τους ισολογισμούς των μεγαλύτερων εταιρειών στον κόσμο. Το ερώτημα είναι ποιος εισπράττει αυτή την αξία και αν οι χρήστες κατανοούν ότι το «δωρεάν» internet δεν πληρώνεται με χρήματα, αλλά με πληροφορίες που αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική σημασία.
Πηγές
Grand View Research – Data Broker Market
Statista – Digital Advertising Market
DataReportal Digital Global Overview
Ευρωπαϊκή Επιτροπή – Data Protection
Enforcement Tracker (GDPR Fines)
The post Δωρεάν apps, ακριβό αντάλλαγμα: Πόσο αξίζουν τελικά τα προσωπικά μας δεδομένα; appeared first on moneymatters.cy.
