- Η σύλληψη του Ουκρανού δύτη Vladimir Z. στην Κροατία επαναφέρει στο κέντρο της υπόθεσης την ομάδα που, κατά τους Γερμανούς εισαγγελείς, τοποθέτησε τα εκρηκτικά στους αγωγούς.
- Το κατηγορητήριο κατά του πρώην Ουκρανού αξιωματικού Serhii K. υποστηρίζει ότι το σχέδιο αναπτύχθηκε για λογαριασμό ουκρανικών κρατικών οντοτήτων, ισχυρισμό που το Κίεβο απορρίπτει.
- Οι κατηγορίες δεν συνιστούν καταδίκες και παραμένουν αναπάντητα τα κρίσιμα ερωτήματα για την εντολή, τη χρηματοδότηση και το επίπεδο πολιτικής γνώσης της επιχείρησης.
Στις 26 Σεπτεμβρίου 2022, τρεις από τους τέσσερις κλάδους των αγωγών Nord Stream 1 και Nord Stream 2 καταστράφηκαν από υποθαλάσσιες εκρήξεις στη Βαλτική. Μέσα σε λίγες ώρες, η εικόνα των τεράστιων φυσαλίδων κοντά στο Bornholm έγινε το σύμβολο μιας νέας εποχής ενεργειακού πολέμου στην Ευρώπη.
Και σχεδόν αμέσως, η δημόσια συζήτηση στράφηκε προς τη Μόσχα. Η Ρωσία είχε το ιστορικό, τις δυνατότητες και το προφίλ του προφανούς υπόπτου. Το σενάριο της ρωσικής αυτοδολιοφθοράς παρουσιάστηκε σε μεγάλο μέρος του δημόσιου διαλόγου όχι απλώς ως πιθανότητα, αλλά περίπου ως αυτονόητη εξήγηση.
Τέσσερα χρόνια αργότερα, όμως, η γερμανική έρευνα αφηγείται μια πολύ διαφορετική ιστορία.
Η σύλληψη στην Κροατία
Στις 19 Αυγούστου 2026, οι κροατικές αρχές συνέλαβαν στην Πούλα, βάσει ευρωπαϊκού εντάλματος, έναν Ουκρανό υπήκοο που οι γερμανικές αρχές ταυτοποιούν ως Vladimir Z. Σύμφωνα με τη γερμανική εισαγγελική εκδοχή που μετέδωσε το Associated Press, πρόκειται για εκπαιδευμένο δύτη και φερόμενο μέλος της ομάδας που τοποθέτησε τα εκρηκτικά στους δύο αγωγούς.
Οι γερμανικές αρχές θεωρούν ότι είναι ο ίδιος άνθρωπος που είχε συλληφθεί προηγουμένως στην Πολωνία και είναι γνωστός ως Volodymyr Zhuravlyov. Πολωνικό δικαστήριο είχε αρνηθεί τότε την έκδοσή του στη Γερμανία. Η νέα σύλληψη στην Κροατία ανοίγει πλέον τον δρόμο για να βρεθεί ενώπιον της γερμανικής Δικαιοσύνης.
Η εξέλιξη δεν αποτελεί μια αποσπασματική σύλληψη. Έρχεται να προστεθεί στην υπόθεση του Serhii K., πρώην αξιωματικού του ουκρανικού στρατού, ο οποίος συνελήφθη στην Ιταλία τον Αύγουστο του 2025, εκδόθηκε στη Γερμανία τον Νοέμβριο και κατηγορήθηκε επισήμως τον Ιούλιο του 2026.
Το γιοτ, οι δύτες και τα στρατιωτικά εκρηκτικά
Το γερμανικό κατηγορητήριο περιγράφει μια επιχείρηση που μοιάζει περισσότερο με στρατιωτική αποστολή παρά με αυθόρμητη πράξη ακτιβιστών. Κατά τους εισαγγελείς, η ομάδα περιλάμβανε επαγγελματίες δύτες, κυβερνήτη σκάφους και ειδικό στα εκρηκτικά. Χρησιμοποίησε πλαστά έγγραφα για να νοικιάσει γιοτ και μετέφερε μεγάλες ποσότητες στρατιωτικού τύπου εκρηκτικών κοντά στο Bornholm, όπου τοποθετήθηκαν στους αγωγούς με χρονοδιακόπτες.
Το σκάφος που έχει συνδεθεί με την επιχείρηση είναι το Andromeda. Η εισαγγελική θέση, όπως καταγράφηκε από το Reuters, είναι ακόμη πιο βαριά πολιτικά: ο Serhii K. φέρεται να συνέβαλε στην ανάπτυξη του σχεδίου μαζί με άλλο στρατιωτικό προσωπικό, ενεργώντας για λογαριασμό ουκρανικών κρατικών οντοτήτων.
Ο φερόμενος στόχος, σύμφωνα με τους Γερμανούς εισαγγελείς, ήταν να διακοπεί οριστικά η δυνατότητα μεταφοράς ρωσικού φυσικού αερίου μέσω των αγωγών και να περιοριστούν τα έσοδα που μπορούσε να χρησιμοποιεί η Μόσχα για τη χρηματοδότηση του πολέμου.
Εδώ βρίσκεται η ουσία της ανατροπής. Η υπόθεση δεν αφορά πλέον μόνο μεμονωμένους Ουκρανούς δύτες. Το κατηγορητήριο τοποθετεί τη φερόμενη επιχείρηση μέσα σε ένα πλαίσιο κρατικής δράσης. Δεν έχει ακόμη αποδειχθεί ποιος έδωσε την τελική εντολή, ποιος εξασφάλισε τη χρηματοδότηση ή πόσο ψηλά έφτανε η γνώση για το σχέδιο. Αλλά η κατεύθυνση της έρευνας απέχει πολύ από το αρχικό αφήγημα περί ρωσικής αυτοδολιοφθοράς.
Το Κίεβο αρνείται, ο κατηγορούμενος επίσης
Χρειάζεται, βεβαίως, μια καθαρή διάκριση: οι συλλήψεις και οι κατηγορίες δεν είναι καταδίκες. Ο Serhii K. αρνείται ότι συμμετείχε στις εκρήξεις. Η ουκρανική εισαγγελία έχει επίσης δηλώσει ότι η δική της έρευνα δεν έχει εντοπίσει μέχρι στιγμής στοιχεία εμπλοκής ούτε κρατικών οντοτήτων ούτε μεμονωμένων αξιωματούχων. Πρότεινε, μάλιστα, κοινή ομάδα έρευνας με τη Γερμανία, όπως κατέγραψε η Deutsche Welle.
Αυτές οι αρνήσεις πρέπει να καταγράφονται και να αξιολογούνται σοβαρά. Όπως σοβαρά πρέπει να αξιολογηθεί και το τεκμήριο της αθωότητας. Όμως δεν μπορούν να εξαφανίσουν το γεγονός ότι η πιο προχωρημένη ποινική έρευνα στην Ευρώπη έχει φτάσει σε συγκεκριμένα πρόσωπα, συγκεκριμένη επιχειρησιακή μέθοδο και συγκεκριμένο ισχυρισμό για κρατική σύνδεση.
Ποιος είχε το κίνητρο;
Το ερώτημα του κινήτρου ήταν από την πρώτη μέρα το πιο αδύναμο σημείο της θεωρίας περί ρωσικής αυτοδολιοφθοράς. Γιατί να καταστρέψει η Μόσχα μια υποδομή στην οποία είχε επενδύσει δισεκατομμύρια και την οποία μπορούσε να χρησιμοποιήσει ως εργαλείο πολιτικής και ενεργειακής πίεσης;
Η απάντηση δεν είναι απλή. Την εποχή των εκρήξεων, η Ρωσία είχε ήδη διακόψει τις ροές μέσω του Nord Stream 1, ενώ ο Nord Stream 2 δεν είχε τεθεί ποτέ σε λειτουργία. Η ίδια η Μόσχα είχε επίσης κάθε συμφέρον να καλλιεργεί σύγχυση, φόβο και διχασμό στην Ευρώπη. Άρα η απουσία προφανούς οικονομικής λογικής δεν αθωώνει αυτομάτως κανέναν.
Η Ουκρανία, από την άλλη, είχε ένα ευδιάκριτο στρατηγικό κίνητρο. Οι αγωγοί επέτρεπαν στη Ρωσία να παρακάμπτει το ουκρανικό δίκτυο μεταφοράς, περιορίζοντας τα τέλη διέλευσης του Κιέβου και, κυρίως, τη γεωπολιτική του σημασία. Η οριστική αχρήστευση των Nord Stream έκοβε έναν βασικό δεσμό ενεργειακής αλληλεξάρτησης ανάμεσα στη Γερμανία και τη Ρωσία.
Αυτό δεν είναι απόδειξη. Είναι, όμως, το στρατηγικό υπόβαθρο μέσα στο οποίο αποκτούν διαφορετικό βάρος τα ευρήματα των Γερμανών εισαγγελέων.
Και τώρα, η μεγάλη σιωπή
Το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο δεν είναι μόνο ότι η έρευνα άλλαξε κατεύθυνση. Είναι και η αμηχανία που συνοδεύει αυτή τη μετατόπιση.
Όσοι βιάστηκαν το 2022 να παρουσιάσουν μια θεωρία ως τετελεσμένο γεγονός σήμερα δείχνουν πολύ πιο συγκρατημένοι. Η προσοχή που δόθηκε στην αρχική υποψία δεν συγκρίνεται με την προσοχή που δίνεται τώρα στις συλλήψεις, στο γερμανικό κατηγορητήριο και στη φράση «ουκρανικές κρατικές οντότητες».
Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς τη ρωσική προπαγάνδα για να το επισημάνει. Ούτε η πιθανή ουκρανική εμπλοκή αλλάζει το γεγονός ότι η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία και διεξάγει έναν καταστροφικό πόλεμο. Αλλά η δημοσιογραφική συνέπεια δεν μπορεί να λειτουργεί α λα καρτ, ανάλογα με το αν ο ύποπτος είναι αντίπαλος ή σύμμαχος.
Το μεγάλο ερώτημα του Nord Stream δεν είναι πια μόνο ποιος βούτηξε στη Βαλτική και τοποθέτησε τα εκρηκτικά. Είναι ποιος έδωσε την εντολή, ποιος γνώριζε, ποιος επέλεξε να μη γνωρίζει και ποιος κατασκεύασε μια βολική βεβαιότητα πριν ακόμη μιλήσουν τα στοιχεία.
Η Δικαιοσύνη θα κρίνει τους κατηγορουμένους. Η πολιτική ιστορία, όμως, έχει ήδη αρχίσει να κρίνει το αφήγημα.
Ω.
