Η ελληνική κυβέρνηση έθεσε δημόσια τη νομική κόκκινη γραμμή της απέναντι στην απαίτηση της Άγκυρας να ενημερώνεται για τις έρευνες του Great Sea Interconnector. Ο Παύλος Μαρινάκης δήλωσε ότι η Ελλάδα θα κινηθεί βάσει του διεθνούς δικαίου και του Δικαίου της Θάλασσας και ότι το έργο θα προχωρήσει όπως προβλέπει ο σχεδιασμός.
Η διατύπωση δεν αφορά μόνο ένα υποθαλάσσιο καλώδιο. Αφορά το αν η Τουρκία μπορεί, μέσω της απαίτησης προηγούμενης ενημέρωσης και της πίεσης στο πεδίο, να αποκτήσει de facto ρόλο συναπόφασης σε ευρωπαϊκό έργο που εκτελείται σε θαλάσσιες ζώνες τις οποίες η Αθήνα θεωρεί ότι καλύπτει το Δίκαιο της Θάλασσας.
- Η Αθήνα αποσυνδέει τη νόμιμη υλοποίηση του GSI από οποιαδήποτε απαίτηση πολιτικής έγκρισης της Τουρκίας.
- Η UNCLOS αναγνωρίζει δικαίωμα πόντισης υποθαλάσσιων καλωδίων στην υφαλοκρηπίδα, όμως οι έρευνες βυθού παραμένουν το επιχειρησιακά ευαίσθητο σημείο.
- Η Άγκυρα επιχειρεί να μετατρέψει την ενημέρωση σε μηχανισμό πολιτικού ελέγχου και δημιουργίας προηγουμένου.
- Η συμμετοχή Κύπρου, Ελλάδας, Γαλλίας και ΕΕ αυξάνει το διπλωματικό κόστος παρεμπόδισης, χωρίς να παρέχει αυτόματη αποτροπή.
- Το επόμενο τεστ θα είναι η NAVTEX, η επιστροφή του πλοίου και η αντίδραση στο πεδίο γύρω από την Κάσο.
Η απαίτηση ενημέρωσης δεν είναι τεχνικά ουδέτερη
Η τουρκική θέση παρουσιάζει την προηγούμενη ενημέρωση ως αναγκαία διαδικασία για εργασίες σε περιοχές που η Άγκυρα θεωρεί ότι αγγίζουν τη δική της υφαλοκρηπίδα. Σε πολιτικό επίπεδο, όμως, μια τέτοια απαίτηση μπορεί να λειτουργήσει ως μηχανισμός ελέγχου: αν καθιερωθεί, κάθε μελλοντική έρευνα ή πόντιση θα κινδυνεύει να εξαρτάται από τουρκική ανοχή.
Η απάντηση Μαρινάκη επιχειρεί να αποκλείσει αυτό το προηγούμενο. Κατά την ενημέρωση των πολιτικών συντακτών, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος τόνισε ότι Ελλάδα, Κύπρος και Γαλλία έχουν εκπεφρασμένη βούληση να προχωρήσει το έργο ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Η αναφορά στη Γαλλία δεν είναι τυχαία, καθώς η Meridiam είναι πλέον πλειοψηφικός επενδυτής και η Nexans έχει τον κατασκευαστικό ρόλο.
Η νομική βάση και το επιχειρησιακό κενό
Το άρθρο 79 της UNCLOS αναγνωρίζει ότι όλα τα κράτη έχουν δικαίωμα να ποντίζουν υποθαλάσσια καλώδια και αγωγούς στην υφαλοκρηπίδα. Το παράκτιο κράτος δεν μπορεί να παρεμποδίζει αδικαιολόγητα την πόντιση και συντήρηση καλωδίων, αν και διατηρεί δικαιώματα για εύλογα μέτρα που αφορούν πόρους και περιβαλλοντική προστασία.
Η διάκριση ανάμεσα στην πόντιση καλωδίου και στις προκαταρκτικές έρευνες βυθού είναι το σημείο όπου η νομική θεωρία συναντά την επιχειρησιακή πραγματικότητα. Η χαρτογράφηση της όδευσης απαιτεί πλοία, NAVTEX και συνεχή παρουσία σε περιοχές όπου η Τουρκία έχει ήδη αντιδράσει. Ένα κράτος μπορεί να διαθέτει ισχυρή νομική θέση και ταυτόχρονα να αντιμετωπίζει κόστος, καθυστέρηση και κίνδυνο κλιμάκωσης.
Γιατί η Κάσος παραμένει το κρίσιμο σημείο
Η προηγούμενη ένταση ανατολικά της Κάσου έδειξε ότι η Άγκυρα δεν χρειάζεται να σταματήσει επίσημα το έργο για να επηρεάσει την πορεία του. Αρκεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον στο οποίο ο φορέας υλοποίησης, οι ανάδοχοι και οι κυβερνήσεις προτιμούν την αναβολή από την αντιπαράθεση.
Γι’ αυτό το επόμενο επεισόδιο θα κριθεί σε τρία επίπεδα: στην έκδοση της ελληνικής NAVTEX, στη δυνατότητα του πλοίου να εκτελέσει το πρόγραμμα χωρίς διακοπή και στον τρόπο με τον οποίο Αθήνα και Άγκυρα θα διαχειριστούν μια πιθανή ταυτόχρονη ναυτική παρουσία. Η επιτυχία δεν είναι η δημόσια ανταλλαγή σκληρών δηλώσεων. Είναι η ολοκλήρωση των εργασιών χωρίς αναγνώριση παράνομων αξιώσεων και χωρίς ανεξέλεγκτη κρίση.
Το ευρωπαϊκό έργο χρειάζεται ευρωπαϊκή στρατηγική
Ο GSI έχει εξασφαλίσει ευρωπαϊκή επιχορήγηση περίπου €658 εκατ. και σχεδιάζεται να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τον εντάσσει στις στρατηγικές υποδομές της Ένωσης, ενώ η συμφωνία της 5ης Αυγούστου έφερε τη γαλλική Meridiam στο κέντρο της μετοχικής δομής.
Αυτό σημαίνει ότι πιθανή παρεμπόδιση δεν αφορά πλέον μόνο μία ελληνοτουρκική διαφορά. Αγγίζει την αξιοπιστία της ΕΕ να υλοποιεί υποδομές που χρηματοδοτεί και τη δυνατότητα της Γαλλίας να προστατεύει μεγάλα οικονομικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή διάσταση αποκτά αποτρεπτική ισχύ μόνο όταν συνοδεύεται από έγκαιρο πολιτικό και επιχειρησιακό συντονισμό.
Strategist View
Ο Strategist έχει ήδη αναλύσει γιατί η NAVTEX αποτελεί τεστ κυριαρχίας και η Meridiam δυνητική ευρωπαϊκή ασπίδα, καθώς και τη δέσμευση για πλήρη και ανεμπόδιστη υλοποίηση του GSI. Η νέα δήλωση θέτει πλέον το ακριβές όριο: ενημέρωση και διάλογος μπορούν να χρησιμοποιούνται για διαχείριση κινδύνου, όχι ως υποκατάστατο δικαιώματος έγκρισης.
Η Αθήνα διατύπωσε τη νομική της θέση. Το δύσκολο μέρος αρχίζει τώρα: να τη μετατρέψει σε προβλέψιμη επιχειρησιακή συμπεριφορά, με τα πλοία στη θάλασσα, την Κύπρο και τη Γαλλία ευθυγραμμισμένες και την Ευρώπη παρούσα πριν, όχι μετά, από μια νέα κρίση στην Κάσο.
