Η επιστροφή της ιδέας για φορολόγηση των ενεργειακών υπερκερδών είναι περισσότερο από δημοσιονομικό μέτρο. Είναι δοκιμασία για το αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να μοιράσει πολιτικά το κόστος ενός νέου ενεργειακού σοκ χωρίς να διαλύσει την ενιαία αγορά σε 27 διαφορετικά καθεστώτα επιδοτήσεων και φόρων.
- Το προηγούμενο του 2022 είχε κοινή νομική βάση και προσωρινό χαρακτήρα.
- Οι εθνικές λύσεις ευνοούν κράτη με μεγαλύτερο δημοσιονομικό χώρο.
- Μια νέα εισφορά πρέπει να διακρίνει τα έκτακτα κέρδη από τις επενδύσεις.
- Η χρήση των εσόδων είναι κεντρικό ζήτημα κοινωνικής νομιμοποίησης.
- Η ενεργειακή φορολογία επηρεάζει και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης.
Γιατί επανέρχεται το εργαλείο του 2022
Η εκτόξευση των τιμών μετά τη ρωσική εισβολή είχε οδηγήσει την ΕΕ στον Κανονισμό 2022/1854. Η προσωρινή εισφορά αλληλεγγύης στόχευσε τα κέρδη εταιρειών πετρελαίου, φυσικού αερίου, άνθρακα και διύλισης που ξεπερνούσαν αισθητά τον ιστορικό μέσο όρο. Το μήνυμα ήταν ότι ένα μέρος του οφέλους από την κρίση όφειλε να χρηματοδοτήσει την προστασία όσων υφίσταντο το κόστος της.
Το 2026 η Ευρώπη αντιμετωπίζει διαφορετική αλλά συγγενή πρόκληση. Οι διαταραχές στη Μέση Ανατολή και στις θαλάσσιες οδούς μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλα κέρδη σε τμήματα της αλυσίδας, ενώ αυξάνουν κόστος μεταφορών, πληθωρισμό και επιτόκια για όλους τους υπόλοιπους.
Ο κίνδυνος των 27 εθνικών απαντήσεων
Αν κάθε κράτος κινηθεί μόνο του, τα αποτελέσματα θα είναι άνισα. Οι χώρες με μεγάλη διυλιστική ή πετρελαϊκή βάση μπορούν να εισπράξουν περισσότερα. Εκείνες με ισχυρό προϋπολογισμό μπορούν να επιδοτήσουν γενναιότερα. Οι μικρότερες και πιο εξαρτημένες οικονομίες κινδυνεύουν να πληρώσουν υψηλότερες τιμές χωρίς αντίστοιχο φορολογικό έσοδο.
Μια ευρωπαϊκή φόρμουλα περιορίζει το regulatory arbitrage και επιτρέπει συντονισμό. Απαιτεί όμως καλύτερο σχεδιασμό από το 2022: κοινό ορισμό υπερκέρδους, κανόνες για πολυεθνικούς ομίλους, αποφυγή διπλής φορολογίας και σαφή ημερομηνία λήξης.
Η δύσκολη ισορροπία
Η εισφορά δεν πρέπει να τιμωρεί την επένδυση σε διυλιστική ανθεκτικότητα, εναλλακτικές προμήθειες ή καθαρή ενέργεια. Αν σχεδιαστεί πρόχειρα, μπορεί να αυξήσει το κόστος κεφαλαίου ακριβώς όταν η Ευρώπη χρειάζεται νέες υποδομές. Αν όμως δεν υπάρξει παρέμβαση, η κοινωνική αντίδραση στην ακρίβεια μπορεί να υπονομεύσει την ίδια την ενεργειακή μετάβαση.
Strategist View
Η φορολόγηση υπερκερδών είναι πειστική μόνο ως μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής ανθεκτικότητας. Τα έσοδα πρέπει να κατευθύνονται σε στοχευμένη προστασία ευάλωτων καταναλωτών, δίκτυα, εξοικονόμηση και διαφοροποίηση προμηθειών. Διαφορετικά, η Ευρώπη θα αναδιανέμει προσωρινά το κόστος χωρίς να μειώνει την επόμενη εξάρτησή της.
