Ο Great Sea Interconnector μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο η Κύπρος αγοράζει, παράγει και αξιοποιεί ηλεκτρική ενέργεια. Δεν αποτελεί, όμως, αυτόματη εγγύηση φθηνότερων λογαριασμών. Η νέα τοποθέτηση του Κυριάκου Μητσοτάκη επαναφέρει την κεντρική υπόσχεση του έργου: τον τερματισμό της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου και τη σύνδεσή της με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα.
Σε κυριακάτικη ανασκόπησή του, ο Έλληνας Πρωθυπουργός χαρακτήρισε την είσοδο της γαλλικής Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου «ισχυρή ψήφο εμπιστοσύνης» στις ενεργειακές υποδομές. Τόνισε επίσης ότι η Nexans αναλαμβάνει κρίσιμο τεχνικό ρόλο στην κατασκευή και πόντιση του καλωδίου.
- Η Κύπρος παραμένει το μοναδικό κράτος μέλος της ΕΕ με μηδενική ηλεκτρική διασύνδεση.
- Ο GSI μπορεί να επιτρέψει εισαγωγές όταν η ευρωπαϊκή ηλεκτρική ενέργεια είναι φθηνότερη και εξαγωγές πλεονάζουσας κυπριακής παραγωγής.
- Η ευρωπαϊκή επιχορήγηση ανέρχεται σε €658 εκατ., αλλά το τελικό κόστος, η ρυθμιστική ανάκτηση και οι καθυστερήσεις παραμένουν κρίσιμες μεταβλητές.
- Η διασύνδεση μπορεί να περιορίσει τις περικοπές φωτοβολταϊκής παραγωγής, όμως απαιτεί παράλληλα αποθήκευση, αναβάθμιση δικτύου και σωστή λειτουργία της αγοράς.
Τι σημαίνει στην πράξη το τέλος της απομόνωσης
Σήμερα η Κύπρος δεν διαθέτει ηλεκτρική «έξοδο κινδύνου» προς άλλη αγορά. Όταν χάνεται παραγωγή ή εκτοξεύεται η ζήτηση, δεν μπορεί να εισαγάγει άμεσα μεγάλες ποσότητες ισχύος από γειτονικό σύστημα. Αντίστοιχα, όταν η παραγωγή από φωτοβολταϊκά υπερβαίνει τη ζήτηση και τις δυνατότητες του δικτύου, η πλεονάζουσα ενέργεια δεν μπορεί να εξαχθεί.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει την κυπριακή ηλεκτρική διασύνδεση στο 0%, έναντι ευρωπαϊκού στόχου τουλάχιστον 15% έως το 2030. Το σκέλος Κρήτης–Κύπρου του GSI προβλέπει περίπου 898 χιλιόμετρα υποθαλάσσιου καλωδίου και αμφίδρομη μεταφορά ηλεκτρικής ενέργειας.
Η σύνδεση δημιουργεί τρεις οικονομικές δυνατότητες:
- Εισαγωγές σε ώρες χαμηλότερων τιμών, εφόσον η διαφορά τιμής καλύπτει τις απώλειες και τα τέλη χρήσης.
- Εξαγωγές πλεονάζουσας πράσινης ενέργειας, αντί για υποχρεωτικές περικοπές παραγωγής.
- Μικρότερη ανάγκη διατήρησης ακριβής εφεδρείας σε ένα μικρό και απομονωμένο σύστημα.
Γιατί ο λογαριασμός δεν πέφτει αυτόματα
Η ηλεκτρική διασύνδεση διευρύνει τις επιλογές της αγοράς, αλλά το τελικό αποτέλεσμα για τον καταναλωτή θα εξαρτηθεί από τον τρόπο χρηματοδότησης και λειτουργίας του έργου. Το κόστος κατασκευής του GSI εκτιμάται κοντά στα €1,9 δισ., ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει επιχορήγηση €658 εκατ. από τον μηχανισμό Connecting Europe Facility.
Η επιχορήγηση μειώνει το κεφάλαιο που πρέπει να ανακτηθεί, δεν εξαφανίζει όμως το υπόλοιπο κόστος. Οι ρυθμιστικές αποφάσεις θα καθορίσουν ποιο μέρος θα καλυφθεί από τους μετόχους, τη χρηματοδότηση και τους χρήστες των δικτύων. Κρίσιμη είναι επίσης η κατανομή των υπερβάσεων και του κόστους καθυστέρησης.
Για να μειωθούν πραγματικά οι λογαριασμοί, η φθηνότερη ενέργεια που θα εισέρχεται μέσω του καλωδίου πρέπει να υπερκαλύπτει τα τέλη, τις απώλειες μεταφοράς και την επιβάρυνση ανάκτησης της επένδυσης. Αυτό απαιτεί διαφανείς ρυθμιστικούς κανόνες και αποτελεσματική ανταγωνιστική αγορά.
Η εξάρτηση που πληρώνει σήμερα η Κύπρος
Η έκθεση χώρας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το 2026 δείχνει το μέγεθος του προβλήματος. Το πετρέλαιο και τα πετρελαϊκά προϊόντα αντιστοιχούσαν στο 85,2% της ακαθάριστης ενεργειακής κατανάλωσης το 2024, ενώ η ενεργειακή εξάρτηση από εισαγωγές έφθανε το 87,7%.
Αυτή η δομή μεταφέρει στην τιμή ηλεκτρισμού τις διεθνείς διακυμάνσεις των καυσίμων και το κόστος δικαιωμάτων εκπομπών. Η διασύνδεση δεν καταργεί τα ορυκτά καύσιμα από τη μία ημέρα στην άλλη, αλλά προσφέρει εναλλακτική πηγή εφοδιασμού και μεγαλύτερη δυνατότητα αξιοποίησης φθηνότερης παραγωγής από ΑΠΕ.
Το κρυφό οικονομικό όφελος των ΑΠΕ
Το 2025, σύμφωνα με την Επιτροπή, οι περικοπές ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές στην Κύπρο αυξήθηκαν κατά 83% σε σύγκριση με το 2024. Πρόκειται για ηλεκτρισμό που μπορούσε να παραχθεί, αλλά το σύστημα δεν είχε τη δυνατότητα να απορροφήσει.
Ο GSI μπορεί να λειτουργήσει ως πρόσθετη βαλβίδα, επιτρέποντας τη διοχέτευση πλεονάσματος προς την ευρωπαϊκή αγορά. Δεν υποκαθιστά, όμως, την ανάγκη για συστήματα αποθήκευσης, ενισχυμένο εσωτερικό δίκτυο, έξυπνους μετρητές και ευέλικτη ζήτηση. Το καλώδιο και οι μπαταρίες είναι συμπληρωματικές υποδομές, όχι ανταγωνιστικές λύσεις.
Τι άλλαξε με τη Meridiam
Η είσοδος της Meridiam καλύπτει μία από τις βασικές προϋποθέσεις που είχαν τεθεί για την επανεκκίνηση: την παρουσία στρατηγικού επενδυτή με μακροχρόνιο ορίζοντα και εμπειρία σε μεγάλες υποδομές. Η επίσημη συμφωνία προβλέπει πλειοψηφική συμμετοχή του γαλλικού ομίλου, ενώ ο ΑΔΜΗΕ παραμένει στρατηγικός μέτοχος.
Παράλληλα, η συμφωνία ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans θέτει ως πρώτη προτεραιότητα την ολοκλήρωση των θαλάσσιων ερευνών. Το MoneyMatters έχει ήδη αναλύσει γιατί η επιστροφή των ερευνών στη θάλασσα αποτελεί το πρώτο πραγματικό τεστ εκτέλεσης.
Τα τρία τεστ που απομένουν
Η πολιτική στήριξη και το νέο κεφάλαιο βελτιώνουν την πιθανότητα υλοποίησης, αλλά δεν αρκούν. Η αγορά θα κρίνει τον GSI σε τρία επίπεδα:
- Τεχνική εκτέλεση: ολοκλήρωση ερευνών, οριστική χάραξη και ασφαλής πόντιση σε εξαιρετικά μεγάλο βάθος.
- Χρηματοδοτική βιωσιμότητα: σαφές τελικό κόστος, επαρκή κεφάλαια και διαφανής κατανομή του κινδύνου.
- Μετρήσιμο όφελος καταναλωτή: χαμηλότερο συνολικό κόστος ηλεκτρισμού μετά τα τέλη και τις ρυθμιζόμενες χρεώσεις.
Ο GSI μπορεί πράγματι να τερματίσει την ενεργειακή απομόνωση της Κύπρου. Το αν θα τερματίσει και την εποχή των ακριβών λογαριασμών θα εξαρτηθεί από την ποιότητα της ρύθμισης, την ταχύτητα υλοποίησης και το πόσο αποτελεσματικά θα συνδυαστεί με ΑΠΕ και αποθήκευση.
The post GSI: Το καλώδιο που μπορεί να αλλάξει τον λογαριασμό ρεύματος στην Κύπρο appeared first on moneymatters.cy.
