Πάνελ του Cyprus Forum στις Βρυξέλλες για τη χρηματοδότηση της ανταγωνιστικότητας ανέδειξε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση εισέρχεται σε μια νέα φάση πολιτικής και οικονομικής σκέψης.
Στο πάνελ συμμετείχαν η Χριστίνα Καττάμη, Ακόλουθος για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) στην Μόνιμη Αντιπροσωπεία της Κύπρου στην ΕΕ, ο Κωνσταντίνος Διαμαντούρος, Επικεφαλής του Γραφείου Βρυξελλών του Συνδέσμου Ελλήνων Βιομηχάνων (ΣΕΒ) και Πρόεδρος της Επιτροπής Οικονομικών του BusinessEurope, η Κάρεν Μασσίν, Επικεφαλής Κυβερνητικών Υποθέσεων και Δημόσιας Πολιτικής στην ΕΕ για την Google, και η Κίνσια Αλσίντι, Ανώτερη Ερευνήτρια του Κέντρου Μελετών Ευρωπαϊκής Πολιτικής CEPS.
Όπως τονίστηκε από το πάνελ των ομιλητών, η Ευρώπη δεν βρίσκεται πλέον σε μια ομαλή μεταβατική περίοδο, αλλά σε μια φάση βαθιάς ασυνέχειας, όπου οι γεωπολιτικοί, ενεργειακοί, τεχνολογικοί και κοινωνικοί κίνδυνοι αλληλοσυνδέονται. Στο επίκεντρο της συζήτησης βρέθηκε το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (ΠΔΠ) και η προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να αλλάξει τη δομή του και να τοποθετήσει για πρώτη φορά την ανταγωνιστικότητα ως ρητή και κεντρική προτεραιότητα.
Η κ. Καττάμη, εκπρόσωπος της Κυπριακής Προεδρίας, προσδιόρισε το πολιτικό πλαίσιο της συζήτησης, τονίζοντας ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται πλέον σε έναν νέο κόσμο όπου τα εργαλεία πολιτικής — και ιδίως ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός — δεν μπορούν να λειτουργούν με λογικές του παρελθόντος.
Υπογράμμισε ότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα της Ένωσης και πρέπει να αντικατοπτρίζει το μέλλον που επιδιώκει η Ευρώπη. «Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται σε έναν νέο κόσμο, όπου τα εργαλεία πολιτικής και ιδίως ο προϋπολογισμός, δεν μπορούν πλέον να λειτουργούν με λογικές του παρελθόντος. Ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα όπλα της Ένωσης και πρέπει να αντικατοπτρίζει το μέλλον που επιδιώκουμε», ανέφερε.
Κεντρική έννοια στην τοποθέτησή της ήταν η αυτονομία της Ένωσης, μια αυτονομία που είναι ανοιχτή προς τον κόσμο και βασίζεται στην ικανότητα της Ευρώπης να λαμβάνει αποφάσεις και να δρα με δικούς της όρους. «Η αυτονομία της Ένωσης είναι μια αυτονομία ανοιχτή προς τον κόσμο, θεμελιωμένη στην ικανότητα της Ευρώπης να λαμβάνει αποφάσεις και να δρα με δικούς της όρους. Στο πλαίσιο αυτό, η συμπληρωματικότητα και η επικουρικότητα αποτελούν βασικές αρχές: οι αποφάσεις πρέπει να λαμβάνονται στο κατάλληλο επίπεδο ευρωπαϊκό, εθνικό, περιφερειακό ή τοπικό», σημείωσε
Η κ. Καττάμη αναγνώρισε ότι το ΠΔΠ δεν μπορεί να λύσει όλα τα προβλήματα, ωστόσο, τόνισε ότι πρέπει να απαντά στο κρίσιμο ερώτημα: πού έχει πραγματικά προστιθέμενη αξία η ευρωπαϊκή παρέμβαση και πού κάθε ευρώ αποδίδει το μέγιστο αποτέλεσμα.
Στο πλαίσιο αυτό, η Κυπριακή Προεδρία έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι ο προϋπολογισμός θα λειτουργήσει ως εργαλείο αυτονομίας και ανάπτυξης, μετατρέποντας τις αρχές και τις δεσμεύσεις σε πράξεις. Η κ. Καττάμη ανέφερε ότι η πρόκληση δεν είναι μόνο η θεωρητική αναγνώριση αυτών των αρχών, αλλά και η πρακτική τους υλοποίηση. «Η πρόκληση δεν είναι μόνο να αναγνωρίσουμε αυτές τις αρχές, αλλά να τις μετατρέψουμε σε πράξεις. Ο προϋπολογισμός πρέπει να λειτουργεί ως εργαλείο που θα ενισχύει την αυτονομία της Ένωσης και θα διασφαλίζει ότι κάθε ευρώ που ξοδεύεται αποδίδει το μέγιστο δυνατό όφελος», ανέφερε.
Σχετικά με τη λειτουργία της ενιαίας αγοράς, και την εμπειρία του προϋπολογισμού, η κ. Καττάμη είπε πως «η ενιαία αγορά λειτουργεί πραγματικά». Αναφερόμενη στις δαπάνες της προηγούμενης περιόδου (2021-2027) και τα σχέδια ανάκαμψης που σχεδίασαν τα κράτη-μέλη ως απάντηση στην COVID-19, υπογράμμισε το παράδειγμα της Γερμανίας. «Η Γερμανία είχε ένα εθνικό σχέδιο ανάκαμψης €32 δισ.. Αυτό ήταν το ποσό που είχε προγραμματίσει να επενδύσει η ίδια. Ωστόσο, αν υπολογίσετε τι υλοποιούν οι άλλες χώρες σε εθνικό επίπεδο, και πόσα από αυτά ωφελούν και τη Γερμανία λόγω της ενιαίας αγοράς, τότε η Γερμανία δεν επωφελείται από συνολικά 66 δισ.», επεσήμανε.
Η κ. Αλσίντι τόνισε ότι η πρόταση της Επιτροπής είναι «επαναστατική» σε σχέση με το παρελθόν, καθώς δημιουργείται μια ενιαία «ομπρέλα» περίπου €230 δισ. για την ανταγωνιστικότητα. Ωστόσο, διευκρίνισε ότι πρόκειται κυρίως για αναδιάρθρωση υφιστάμενων εργαλείων και όχι για νέους πόρους. Παράλληλα, τόνισε ότι το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο πόσα χρήματα διατίθενται, αλλά ποια βιομηχανική στρατηγική καθοδηγεί τη χρήση τους. Η Ευρώπη, επί δεκαετίες, είχε ουσιαστικά εγκαταλείψει την έννοια της βιομηχανικής πολιτικής, καθώς θεωρήθηκε ότι δεν απέδιδε. Σήμερα, όμως, η βιομηχανική πολιτική επιστρέφει, χωρίς ακόμη να υπάρχει ένα σαφές και κοινά αποδεκτό ευρωπαϊκό μοντέλο, ανέφερε.
Κομμάτι της συζήτηση ανέδειξε τις δύο διαφορετικές λογικές, μια περισσότερο συγκεντρωτική, «από πάνω προς τα κάτω» προσέγγιση της ανταγωνιστικότητας, και από την άλλη, την παραδοσιακή ευρωπαϊκή προσέγγιση της πολιτικής συνοχής, η οποία είναι τοπικά προσανατολισμένη, βασισμένη στις περιφέρειες και σε έργα που σχεδιάζονται «από κάτω προς τα πάνω». Η κ. Αλσίντι προειδοποίησε ότι η Ευρώπη οφείλει να βρει ισορροπία ανάμεσα στα δύο μοντέλα, ώστε να μη θυσιαστεί ούτε η κλίμακα ούτε η συνοχή.
Κοινή συνισταμένη ήταν επίσης ότι το μέγεθος του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού παραμένει μικρό σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες. Το ΠΔΠ δεν μπορεί να καλύψει το τεράστιο επενδυτικό κενό που αντιμετωπίζει η Ευρώπη και, συνεπώς, ο ρόλος του είναι κυρίως να δίνει κατεύθυνση, να θέτει προτεραιότητες και να λειτουργεί ως καταλύτης για ιδιωτικά κεφάλαια.
Στο ίδιο πλαίσιο, τόσο η κ. Αλσίντι, όσο και η κ. Μασσίν ανέδειξαν το ζήτημα του ρίσκου ως θεμελιώδη παράγοντα για την καινοτομία. Η Ευρώπη εξακολουθεί να υστερεί σοβαρά στη χρηματοδότηση υψηλού ρίσκου και στο venture capital. Η δημόσια χρηματοδότηση, όπως τονίστηκε, μπορεί να λειτουργήσει κυρίως ως μηχανισμός απομείωσης κινδύνου και μόχλευσης ιδιωτικών επενδύσεων μέσω εγγυήσεων και χρηματοδοτικών εργαλείων.
Η κ. Μασσίν ανέδειξε, επίση,ς τη βαθιά αλλαγή νοοτροπίας που παρατηρείται στη νέα θητεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στα κράτη-μέλη. Από την πλευρά των επιχειρήσεων, σημείωσε ότι η Ευρώπη παραμένει ελκυστική αγορά, καθώς μεγάλες εταιρείες συνεχίζουν να επενδύουν σημαντικά κεφάλαια. Τόνισε, όμως, ότι η Ένωση καλείται να διαχειριστεί μια δύσκολη ισορροπία μεταξύ βραχυπρόθεσμων αναγκών –όπως η επάρκεια ενέργειας για πολίτες και επιχειρήσεις– και μακροπρόθεσμων επενδύσεων στις υποδομές του μέλλοντος.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο πρόβλημα της υπερβολικής κανονιστικής αβεβαιότητας, ειδικά στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης. Η κ. Μασσίν ανέφερε χαρακτηριστικά ότι κορυφαία πανεπιστημιακά κέντρα και ερευνητικά ιδρύματα διστάζουν να προχωρήσουν σε καινοτομία, φοβούμενα πιθανή μη συμμόρφωση με το ρυθμιστικό πλαίσιο. Στο θέμα της ενιαίας αγοράς, υπογράμμισε ότι παρά τα πολλά καθεστώτα και ρυθμιστικά εμπόδια, μόνο περίπου το 10% των ευρωπαϊκών μικρομεσαίων επιχειρήσεων εξάγουν εντός της ΕΕ, ενώ συχνά είναι ευκολότερο να εξάγουν εκτός Ευρώπης παρά σε άλλο κράτος-μέλος. Στο ίδιο πνεύμα, ανέδειξε την ανάγκη για έναν πραγματικό «28ο καθεστώς» και για αμοιβαία αναγνώριση συμβάσεων και διαδικασιών.
Όσον αφορά τις δεξιότητες, όπως ανέφερε πρέπει να αντιμετωπίζονται ως «ήπια υποδομή» της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι ιδιωτικές εταιρείες μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην κλίμακα και στην ταχύτητα της επανεκπαίδευσης, ιδίως μέσω μικροπιστοποιήσεων. Χαρακτηριστικά, σημείωσε ότι με εξάμηνη διαδικτυακή εκπαίδευση μπορεί πλέον κάποιος να αποκτήσει βασική ειδίκευση στην κυβερνοασφάλεια, σε έναν τομέα όπου λείπουν εκατοντάδες χιλιάδες επαγγελματίες στην Ευρώπη. Παράλληλα, αναφέρθηκε σε έρευνα της Ipsos, σύμφωνα με την οποία η μεγάλη πλειονότητα των εκπαιδευτικών έχει ήδη υιοθετήσει εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης, γεγονός που δείχνει ότι η αλλαγή ξεκινά από την εκπαίδευση και τη δια βίου μάθηση.
Ο κ. Διαμαντούρος, από την πλευρά του ΣΕΒ , τόνισε ότι, παρά την απαισιοδοξία που συχνά εκφράζεται, έχει υπάρξει ουσιαστική στροφή της Επιτροπής προς την ανταγωνιστικότητα. Ιδιαίτερα στο πεδίο των omnibus πακέτων, υπογράμμισε ότι έχει επιτευχθεί σημαντική απλοποίηση, χωρίς υπονόμευση των περιβαλλοντικών στόχων. Όπως σημείωσε, η απλούστευση δεν ισοδυναμεί με απορρύθμιση. Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η Ευρώπη εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρό «κληρονομικό» πρόβλημα συσσώρευσης κανονιστικών βαρών, το οποίο δεν λύνεται μόνο με τεχνικές αλλαγές, αλλά απαιτεί αλλαγή νοοτροπίας.
Κρίσιμο ζήτημα για την ανταγωνιστικότητα παραμένει το κόστος ενέργειας. Η ευρωπαϊκή βιομηχανία πληρώνει ενέργεια δύο έως τρεις φορές ακριβότερη από τους βασικούς ανταγωνιστές της, ενώ υπάρχουν μεγάλες αποκλίσεις και μεταξύ κρατών-μελών. Αυτό, όπως τόνισε, αποθαρρύνει επενδύσεις και επιτείνει τις ενδοευρωπαϊκές ανισορροπίες.
Παράλληλα, έδωσε έμφαση στον ρόλο του διεθνούς εμπορίου. Περίπου το 50% του ευρωπαϊκού ΑΕΠ συνδέεται με εξαγωγές, ενώ η μελλοντική παγκόσμια ανάπτυξη θα προέλθει κυρίως από αγορές εκτός ΕΕ. Η Ευρώπη, συνεπώς, δεν μπορεί να οικοδομήσει στρατηγική ανταγωνιστικότητας χωρίς άνοιγμα νέων αγορών.
Στο σκέλος των εσόδων του προϋπολογισμού, ο κ. Διαμαντούρος εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις για τους νέους ίδιους πόρους. Ειδικά για τη μεταφορά εσόδων από το ETS και τον μηχανισμό CBAM στον γενικό προϋπολογισμό, υποστήριξε ότι τα έσοδα αυτά θα πρέπει να επιστρέφουν στις επιχειρήσεις, προκειμένου να χρηματοδοτείται η απανθρακοποίηση της βιομηχανίας, ή έστω να κατευθύνονται σε αυτές τις πολιτικές. Διαφορετικά, υπάρχει κίνδυνος επιδείνωσης της ανταγωνιστικής θέσης των ευρωπαϊκών παραγωγικών κλάδων.
Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι το μεγαλύτερο μέρος της χρηματοδότησης στην Ευρώπη εξακολουθεί να προέρχεται από τις τράπεζες, οι οποίες λειτουργούν σε πολύ αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο. Για να ενισχυθούν οι επενδύσεις –ιδίως σε τομείς όπως η άμυνα– απαιτούνται αλλαγές που θα επιτρέπουν στις τράπεζες να χρηματοδοτούν πιο αποτελεσματικά την πραγματική οικονομία και να διοχετεύονται τα υψηλά ευρωπαϊκά αποταμιευτικά κεφάλαια προς παραγωγικές επενδύσεις. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε και στη σύνδεση κλιματικής πολιτικής και ανταγωνιστικότητας. Όπως σημείωσε, η Ευρώπη κινδυνεύει να χάνει παραγωγική βάση και να εισάγει προϊόντα με υψηλότερο ανθρακικό αποτύπωμα, αυξάνοντας ουσιαστικά τις «εισαγωγές άνθρακα».
