Η ενεργειακή κρίση επιστρέφει στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής οικονομίας, αυτή τη φορά με μια σημαντική διαφορά: οι αυξήσεις στις τιμές του φυσικού αερίου φαίνεται ότι μπορούν να περάσουν στις τιμές που πληρώνουν οι καταναλωτές ταχύτερα από ό,τι στο παρελθόν.
Νέα ανάλυση της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας δείχνει ότι ο μηχανισμός μέσω του οποίου οι μεταβολές στις χονδρικές τιμές φυσικού αερίου επηρεάζουν τον πληθωρισμό έχει επιταχυνθεί σημαντικά μετά την ενεργειακή κρίση του 2022.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρωζώνη βρίσκεται αντιμέτωπη με νέες ενεργειακές πιέσεις, ενώ και στην Κύπρο ο πληθωρισμός έχει επιστρέψει σε υψηλότερα επίπεδα, με την ενέργεια και τις μεταφορές να ασκούν σημαντική πίεση στο κόστος ζωής.
Οι τιμές του φυσικού αερίου περνούν γρηγορότερα στον καταναλωτή
Σύμφωνα με την ανάλυση της ΕΚΤ που δημοσιοποιήθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου, οι χονδρικές τιμές του φυσικού αερίου στην Ευρώπη βρίσκονται πάνω από 140% υψηλότερα σε σύγκριση με έναν χρόνο προηγουμένως, σε ένα περιβάλλον περιορισμένης διεθνούς προσφοράς και χαμηλών επιπέδων αποθήκευσης στην Ευρώπη.
Το κρίσιμο στοιχείο, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το μέγεθος της αύξησης.
Η ΕΚΤ διαπιστώνει ότι οι αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας μετά το 2022 –μεταξύ άλλων η μεγαλύτερη ευελιξία στην τιμολόγηση και η μικρότερη διάρκεια αρκετών συμβολαίων– έχουν ως αποτέλεσμα οι μεταβολές στις χονδρικές τιμές να μεταφέρονται ταχύτερα στις λιανικές τιμές φυσικού αερίου.
Έρευνα μεταξύ των κεντρικών τραπεζών της Ευρωζώνης δείχνει ότι σε περισσότερες από τις μισές χώρες οι μεταβολές στις χονδρικές τιμές μπορούν πλέον να περάσουν στον σχετικό πληθωρισμό μέσα σε μόλις έναν έως τρεις μήνες. Το 2022, αντίθετα, ήταν πολύ συχνότερο η πλήρης μετάδοση να χρειάζεται περισσότερο χρόνο.
Αυτό σημαίνει πρακτικά ότι ένα νέο ενεργειακό σοκ μπορεί να εμφανιστεί στους δείκτες τιμών πολύ νωρίτερα.
Γιατί το ηλεκτρικό ρεύμα είναι διαφορετική περίπτωση
Υπάρχει, πάντως, και μια σημαντική διαφοροποίηση.
Η ΕΚΤ εκτιμά ότι οι τιμές ηλεκτρικής ενέργειας είναι σήμερα λιγότερο ευαίσθητες στις διακυμάνσεις του φυσικού αερίου σε σχέση με το παρελθόν.
Ο βασικός λόγος είναι η μεγαλύτερη συμμετοχή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην ευρωπαϊκή παραγωγή ηλεκτρισμού, η οποία περιορίζει –χωρίς να εξαφανίζει– τον ρόλο του φυσικού αερίου στη διαμόρφωση του συνολικού κόστους ηλεκτροπαραγωγής.
Η ΕΚΤ συνοψίζει ουσιαστικά μια νέα πραγματικότητα: οι αυξήσεις στο φυσικό αέριο μπορούν να περνούν γρηγορότερα στον πληθωρισμό του ίδιου του καυσίμου, αλλά η επίδρασή τους στον πληθωρισμό του ηλεκτρισμού μπορεί να είναι λιγότερο έντονη.
Η Κύπρος ήδη αισθάνεται την πίεση της ενέργειας
Για την Κύπρο, η συζήτηση δεν είναι θεωρητική.
Τα τελευταία επίσημα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας δείχνουν ότι ο πληθωρισμός τον Αύγουστο του 2026 διαμορφώθηκε στο 3,5%, με τον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή να αυξάνεται κατά 0,93 μονάδες σε σχέση με τον Ιούλιο.
Πίσω από τον γενικό αριθμό κρύβονται σημαντικές διαφοροποιήσεις.
Τα πετρελαιοειδή ήταν ακριβότερα κατά 20,3% σε σύγκριση με τον Αύγουστο του 2025, ενώ η κατηγορία «Ηλεκτρισμός και Νερό» κατέγραψε ετήσια αύξηση 6%.
Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η εικόνα στις μεταφορές, όπου οι τιμές ήταν 11,4% υψηλότερες σε ετήσια βάση. Στην ευρύτερη κατηγορία που περιλαμβάνει στέγαση, ύδρευση, ηλεκτρικό ρεύμα, φυσικό αέριο και άλλα καύσιμα, η ετήσια αύξηση έφθασε περίπου στο 6,9%.
Τα τρόφιμα και μη αλκοολούχα ποτά παρουσίασαν επίσης αύξηση 3,8% σε σύγκριση με έναν χρόνο προηγουμένως.
Από την ενέργεια στο ράφι
Το πρόβλημα με ένα ενεργειακό σοκ είναι ότι δεν περιορίζεται στον λογαριασμό ηλεκτρικού ρεύματος ή στα καύσιμα του αυτοκινήτου.
Η ενέργεια αποτελεί κόστος παραγωγής και λειτουργίας για σχεδόν ολόκληρη την οικονομία.
Μια επιχείρηση πληρώνει καύσιμα για μεταφορές, ηλεκτρισμό για τις εγκαταστάσεις της και μεταφορικό κόστος για τις πρώτες ύλες και τα προϊόντα της. Οι προμηθευτές της αντιμετωπίζουν αντίστοιχες αυξήσεις.
Έτσι δημιουργείται μια αλυσίδα κόστους:
ενέργεια → μεταφορές → παραγωγή → επιχειρήσεις → τελικές τιμές.
Η μετακύλιση δεν γίνεται ούτε αυτόματα ούτε στον ίδιο βαθμό σε κάθε προϊόν. Εξαρτάται από τον ανταγωνισμό, τα περιθώρια κέρδους, τα συμβόλαια προμήθειας και τη δυνατότητα μιας επιχείρησης να απορροφήσει μέρος της αύξησης.
Όσο περισσότερο όμως διαρκούν οι υψηλές ενεργειακές τιμές, τόσο δυσκολότερο γίνεται για τις επιχειρήσεις να απορροφούν το πρόσθετο κόστος.
Το δύσκολο δίλημμα της ΕΚΤ
Η νέα ενεργειακή πίεση περιπλέκει και τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Ο πληθωρισμός της Ευρωζώνης ξεπέρασε το 3% τον Αύγουστο, ενώ στις 10 Σεπτεμβρίου η ΕΚΤ προχώρησε στη δεύτερη αύξηση των επιτοκίων της μέσα στο 2026.
Αυτό δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε αύξηση της ενέργειας θα οδηγεί αυτομάτως και σε νέα αύξηση επιτοκίων.
Η πρόεδρος της ΕΚΤ Κριστίν Λαγκάρντ ξεκαθάρισε στις 18 Σεπτεμβρίου ότι τα επιτόκια δεν κινούνται μηχανικά μαζί με τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η Τράπεζα εξετάζει παράλληλα τις επιπτώσεις στην ανάπτυξη και την κατανάλωση και αξιολογεί ένα πολύ ευρύτερο σύνολο οικονομικών δεδομένων.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο δίλημμα.
Η ακριβότερη ενέργεια μπορεί να αυξήσει τον πληθωρισμό, αλλά ταυτόχρονα αφαιρεί διαθέσιμο εισόδημα από τα νοικοκυριά και αυξάνει το κόστος των επιχειρήσεων, περιορίζοντας δυνητικά την οικονομική δραστηριότητα.
Μια υπερβολικά επιθετική νομισματική πολιτική μπορεί επομένως να συγκρατήσει τις τιμές, αλλά παράλληλα να επιβαρύνει περισσότερο την ανάπτυξη και το κόστος χρηματοδότησης.
Τι σημαίνει για νοικοκυριά και επιχειρήσεις στην Κύπρο
Για τα κυπριακά νοικοκυριά, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι απαραίτητα μια μεμονωμένη αύξηση στις τιμές της ενέργειας, αλλά η διάχυσή της σε περισσότερα αγαθά και υπηρεσίες.
Για τις επιχειρήσεις, το ζήτημα είναι διπλό. Από τη μία αυξάνεται το λειτουργικό κόστος και από την άλλη μειώνεται ενδεχομένως η αγοραστική δύναμη των πελατών τους.
Παράλληλα, εάν οι πληθωριστικές πιέσεις αποδειχθούν πιο επίμονες, η πορεία των ευρωπαϊκών επιτοκίων αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για επιχειρηματικά, στεγαστικά και άλλα δάνεια.
Το επόμενο διάστημα, επομένως, τρεις παράγοντες αξίζει να παρακολουθούνται ιδιαίτερα: οι διεθνείς τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου, η εξέλιξη του πληθωρισμού στην Ευρωζώνη και οι επόμενες αποφάσεις της ΕΚΤ για τα επιτόκια.
Η Ευρώπη έχει αλλάξει σημαντικά από την ενεργειακή κρίση του 2022. Έχει αυξήσει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και έχει διαφοροποιήσει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο με τον οποίο προμηθεύεται ενέργεια. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι έχει πάψει να είναι ευάλωτη στις διεθνείς αναταράξεις.
Η νέα ανάλυση της ΕΚΤ αναδεικνύει μια σημαντική αλλαγή: οι ανατιμήσεις του φυσικού αερίου μπορούν πλέον να φτάνουν γρηγορότερα στον καταναλωτή.
Για την Κύπρο, όπου τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ήδη σημαντικές αυξήσεις στα πετρελαιοειδή, στις μεταφορές και στο ενεργειακό κόστος, το μήνυμα είναι ακόμη πιο ουσιαστικό. Το κρίσιμο ερώτημα των επόμενων μηνών δεν είναι μόνο πόσο θα αυξηθούν οι διεθνείς τιμές της ενέργειας, αλλά πόσο από αυτή την αύξηση θα περάσει τελικά στην καθημερινότητα των νοικοκυριών και στο κόστος λειτουργίας των επιχειρήσεων.
The post Η ενέργεια ξαναχτυπά τον πληθωρισμό – Τι φοβάται η ΕΚΤ και τι σημαίνει για την Κύπρο appeared first on moneymatters.cy.
