Η απόφαση των ΗΠΑ και του Ιράν να μεταθέσουν το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος σε επόμενη φάση των συνομιλιών θεωρείται από διπλωματικούς κύκλους ένδειξη ότι διαμορφώνεται σταδιακά έδαφος για μια νέα ευρύτερη συμφωνία αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Παρά τη σκληρή δημόσια ρητορική, τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη φαίνεται να επιχειρούν να αποτρέψουν μια ανεξέλεγκτη στρατιωτική κλιμάκωση που θα μπορούσε να προκαλέσει νέα ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση.
Το μήνυμα Τραμπ για «20ετή αναστολή»
Ο Donald Trump άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας συμφωνίας μεγάλης διάρκειας, δηλώνοντας ότι θα μπορούσε να αποδεχθεί ακόμη και μια 20ετή αναστολή του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, εφόσον η Τεχεράνη τηρήσει τις δεσμεύσεις της.
Η τοποθέτηση αυτή ερμηνεύεται από αναλυτές ως σαφές μήνυμα ότι ο Λευκός Οίκος αναζητά πλέον μια πιο μακροπρόθεσμη διευθέτηση αντί μιας άμεσης μετωπικής σύγκρουσης.
Παράλληλα, ο Τραμπ συνέχισε να χρησιμοποιεί επιθετική γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι οι ΗΠΑ έχουν «ουσιαστικά εξαλείψει» σημαντικό μέρος των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν.
Η Τεχεράνη δίνει «ευκαιρία στη διπλωματία»
Από την πλευρά του Ιράν, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγκτσί επιβεβαίωσε ότι το πυρηνικό πρόγραμμα θεωρήθηκε υπερβολικά σύνθετο για την παρούσα φάση των συνομιλιών και συμφωνήθηκε να μεταφερθεί αργότερα στην ατζέντα.
Παράλληλα, αποκάλυψε ότι η Τεχεράνη έχει δεχθεί αμερικανικά μηνύματα για συνέχιση των επαφών, δηλώνοντας ότι το Ιράν είναι έτοιμο να δώσει «μια ευκαιρία στη διπλωματία», χωρίς όμως να εγκαταλείπει τη βαθιά δυσπιστία του απέναντι στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Τα Στενά του Ορμούζ στο επίκεντρο
Η αποκλιμάκωση γύρω από τα Στενά του Ορμούζ αποτελεί σήμερα βασικό στόχο των διαπραγματεύσεων.
Στην Ουάσινγκτον εκτιμούν ότι η μετάθεση του πυρηνικού ζητήματος επιτρέπει στις δύο πλευρές να επικεντρωθούν αρχικά σε πιο άμεσα ζητήματα ασφαλείας:
- την ελευθερία της ναυσιπλοΐας,
- την αποφυγή νέων στρατιωτικών επεισοδίων,
- αλλά και τη σταθεροποίηση των ενεργειακών αγορών.
Το Ιράν επιχείρησε τις τελευταίες ημέρες να καθησυχάσει διεθνείς αγορές και εταίρους, δηλώνοντας ότι πλοία χωρών που δεν συμμετέχουν σε επιθέσεις εναντίον της Τεχεράνης μπορούν να διέρχονται κανονικά από τα Στενά του Ορμούζ.
Ο ρόλος της Κίνας
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν και οι επαφές του Τραμπ με τον Σι Τζιπίνγκ.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι το Πεκίνο συμφώνησε πως τα Στενά του Ορμούζ πρέπει να παραμείνουν ανοικτά και ότι η Κίνα δεν θα προχωρήσει σε αποστολή στρατιωτικού εξοπλισμού προς το Ιράν.
Παρότι η κινεζική πλευρά απέφυγε να επιβεβαιώσει επίσημα τις δηλώσεις αυτές, η ενεργή κινεζική παρέμβαση δείχνει ότι οι μεγάλες δυνάμεις επιδιώκουν να αποτρέψουν νέα παγκόσμια ενεργειακή αναταραχή.
Η Κίνα παραμένει κρίσιμος ενεργειακός εταίρος του Ιράν και εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη σταθερότητα των θαλάσσιων διαδρομών της Μέσης Ανατολής.
Το ενδεχόμενο νέας σύγκρουσης παραμένει ανοικτό
Παρά τη διπλωματική κινητικότητα, το ενδεχόμενο νέας στρατιωτικής κλιμάκωσης δεν έχει απομακρυνθεί.
Ο Τραμπ δεν απέκλεισε νέα αμερικανική επέμβαση, προειδοποιώντας ότι οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να επιστρέψουν στρατιωτικά εάν το Ιράν επιχειρήσει να ανασυντάξει κρίσιμες στρατιωτικές δυνατότητες.
Ωστόσο, διπλωματικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η παράλληλη ύπαρξη δημόσιων απειλών και παρασκηνιακών συνομιλιών δείχνει πως τόσο η Ουάσινγκτον όσο και η Τεχεράνη αναζητούν πλέον έναν τρόπο «παγώματος» της κρίσης πριν αυτή ξεφύγει από κάθε έλεγχο.
Νέα φάση στις σχέσεις ΗΠΑ – Ιράν
Το βασικό συμπέρασμα που προκύπτει από τις τελευταίες εξελίξεις είναι ότι οι δύο πλευρές φαίνεται να μετακινούνται σταδιακά από τη λογική της άμεσης σύγκρουσης σε ένα πιο σύνθετο μοντέλο διαχείρισης κρίσης.
Αν τελικά προχωρήσουν οι συνομιλίες, η επόμενη φάση ενδέχεται να αφορά:
- το πυρηνικό πρόγραμμα,
- την περιφερειακή ασφάλεια,
- τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο,
- αλλά και το συνολικό γεωπολιτικό ισοζύγιο δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
