Η ενεργειακή πίεση στην Ευρώπη αποκτά μια νέα διάσταση. Μετά την έντονη άνοδο του πετρελαίου, το ενδιαφέρον μεταφέρεται πλέον στο ντίζελ, όπου η περιορισμένη παγκόσμια προσφορά, τα προβλήματα στα διυλιστήρια και οι γεωπολιτικές αναταράξεις κρατούν τις τιμές σε πολύ υψηλά επίπεδα.
- Η Γαλλία αλλάζει τους κανόνες
- Η Ευρώπη δεν έχει έλλειψη – έχει όμως πολύ «σφιχτή» αγορά
- Γιατί το ντίζελ έγινε πιο κρίσιμο από το αργό
- Το πρόβλημα μπορεί να φτάσει μέχρι το 2027
- Η G7 βάζει στην αγορά 100 εκατ. βαρέλια
- Γιατί το ντίζελ έχει τόσο μεγάλη σημασία για την οικονομία
- Ο κίνδυνος για τον πληθωρισμό
- Τα στρατηγικά αποθέματα αγοράζουν χρόνο
Η κατάσταση έχει οδηγήσει τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις σε ένα μέτρο που συνήθως προορίζεται για περιόδους σοβαρής διαταραχής της αγοράς: την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων.
Η Γαλλία ετοιμάζεται από την 1η Νοεμβρίου να διαθέσει στην αγορά 10 εκατ. βαρέλια ντίζελ από τα στρατηγικά της αποθέματα, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το κόστος στα πρατήρια και να αυξήσει τη διαθέσιμη προσφορά.
Η απόφαση δεν αφορά μόνο τη γαλλική αγορά. Αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης ευρωπαϊκής και διεθνούς προσπάθειας να περιοριστεί μια κρίση στα διυλισμένα καύσιμα που, σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας, μπορεί να παραμείνει μαζί μας και μέσα στο 2027.
Η Γαλλία αλλάζει τους κανόνες
Η νέα γαλλική παρέμβαση έχει μια σημαντική διαφορά σε σχέση με προηγούμενες απελευθερώσεις αποθεμάτων.
Στο παρελθόν, οι ποσότητες ντίζελ ουσιαστικά δανείζονταν στους προμηθευτές και έπρεπε να αντικατασταθούν αργότερα. Με το νέο σύστημα, οι λιανοπωλητές δεν θα υποχρεώνονται να αναπληρώσουν τις ποσότητες που λαμβάνουν από τα στρατηγικά αποθέματα.
Παράλληλα, το καύσιμο θα διατίθεται στους λιανοπωλητές σε τιμή χαμηλότερη από την τρέχουσα αγορά, με στόχο μέρος της διαφοράς να περάσει στην τελική τιμή που πληρώνει ο καταναλωτής.
Η αλλαγή δείχνει πόσο έντονη έχει γίνει η πίεση.
Δεν πρόκειται πλέον μόνο για μια προσπάθεια διασφάλισης της ενεργειακής ασφάλειας. Οι κυβερνήσεις προσπαθούν ταυτόχρονα να περιορίσουν τον αντίκτυπο του ακριβού ντίζελ στο κόστος ζωής και στον πληθωρισμό.
Η Ευρώπη δεν έχει έλλειψη – έχει όμως πολύ «σφιχτή» αγορά
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιμένει ότι, προς το παρόν, δεν υπάρχει φυσική έλλειψη ντίζελ ή αεροπορικού καυσίμου στην Ευρώπη.
Ωστόσο, η αγορά παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη.
Στις 22 Οκτωβρίου, η Ομάδα Συντονισμού Πετρελαίου της ΕΕ επιβεβαίωσε ότι η προσφορά ντίζελ και αεροπορικών καυσίμων εξακολουθεί να βρίσκεται υπό πίεση και προειδοποίησε ότι μια νέα διαταραχή θα μπορούσε να επιδεινώσει γρήγορα την κατάσταση.
Ήδη από τα τέλη Σεπτεμβρίου, τα εμπορικά αποθέματα στον σημαντικό ενεργειακό κόμβο Άμστερνταμ–Ρότερνταμ–Αμβέρσα βρίσκονταν κάτω από τον μέσο όρο της τελευταίας πενταετίας, ενώ τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια λειτουργούσαν κοντά στη μέγιστη δυναμικότητά τους.
Αυτό είναι και το βασικό πρόβλημα.
Η Ευρώπη μπορεί σήμερα να καλύπτει τη ζήτηση, αλλά διαθέτει μικρότερο περιθώριο αντίδρασης εάν χαθούν ξαφνικά επιπλέον ποσότητες από την παγκόσμια αγορά.
Γιατί το ντίζελ έγινε πιο κρίσιμο από το αργό
Το αργό πετρέλαιο και το ντίζελ δεν είναι το ίδιο πράγμα.
Μια οικονομία μπορεί να έχει πρόσβαση σε επαρκείς ποσότητες αργού και παρ’ όλα αυτά να αντιμετωπίζει έλλειψη ή εξαιρετικά υψηλές τιμές σε συγκεκριμένα διυλισμένα προϊόντα.
Το αργό πρέπει πρώτα να περάσει από διυλιστήρια και να μετατραπεί σε βενζίνη, ντίζελ, κηροζίνη και άλλα προϊόντα.
Εάν όμως τα διυλιστήρια έχουν περιορισμένη δυναμικότητα ή βρίσκονται εκτός λειτουργίας, η αύξηση της παραγωγής αργού δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα.
Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας, οι απώλειες στις εξαγωγές ντίζελ από τη Μέση Ανατολή και τη Ρωσία έφθασαν τον Σεπτέμβριο περίπου τα 1,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο 4,5% της προβλεπόμενης παγκόσμιας ζήτησης.
Πρόκειται για αρκετά μεγάλη απώλεια σε μια αγορά που ήδη λειτουργεί με περιορισμένα περιθώρια.
Το πρόβλημα μπορεί να φτάσει μέχρι το 2027
Η σημαντικότερη προειδοποίηση προέρχεται από τη Διεθνή Υπηρεσία Ενέργειας.
Η IEA εκτιμά ότι οι παγκόσμιες αγορές ντίζελ και gasoil μπορεί να παραμείνουν περιορισμένες τουλάχιστον κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027, πριν αρχίσουν να χαλαρώνουν αργότερα μέσα στη χρονιά.
Τα περιθώρια διύλισης του ντίζελ είχαν φθάσει τον Σεπτέμβριο κοντά στα $95 ανά βαρέλι, ένδειξη της έντονης στενότητας στην αγορά.
Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και αν η τιμή του αργού σταθεροποιηθεί, δεν είναι βέβαιο ότι οι τιμές του ντίζελ θα ακολουθήσουν γρήγορα την ίδια πορεία.
Η τιμή στην αντλία εξαρτάται πλέον όχι μόνο από το κόστος του πετρελαίου, αλλά και από τη διαθεσιμότητα διύλισης, τις μεταφορές, τα ασφάλιστρα και τη γεωγραφική κατανομή της προσφοράς.
Η G7 βάζει στην αγορά 100 εκατ. βαρέλια
Η αντίδραση δεν περιορίζεται στη Γαλλία.
Οι χώρες της G7 συμφώνησαν σε συντονισμένη απελευθέρωση περίπου 100 εκατ. βαρελιών ντίζελ και άλλων πετρελαϊκών αποθεμάτων, μέσω της Διεθνούς Υπηρεσίας Ενέργειας, ώστε να ενισχυθεί η παγκόσμια προσφορά και να συγκρατηθούν οι τιμές.
Η IEA αποφάσισε στη συνέχεια να επιταχύνει την απελευθέρωση περισσότερων από 20 εκατ. βαρελιών ντίζελ, αναγνωρίζοντας ότι το συγκεκριμένο καύσιμο αποτελεί πλέον ένα από τα πιο πιεσμένα σημεία της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Η Γερμανία, από την πλευρά της, ανακοίνωσε ότι θα διαθέσει έως 15 εκατ. βαρέλια ντίζελ, πετρελαίου θέρμανσης και αργού από τα αποθέματά της.
Η κλίμακα των παρεμβάσεων είναι εντυπωσιακή.
Τα στρατηγικά αποθέματα δημιουργήθηκαν για να προστατεύουν τις οικονομίες από σοβαρές ενεργειακές διαταραχές. Το γεγονός ότι χρησιμοποιούνται συντονισμένα από πολλές χώρες δείχνει ότι οι κυβερνήσεις θεωρούν πλέον το πρόβλημα του ντίζελ πολύ περισσότερο από μια προσωρινή διακύμανση τιμών.
Γιατί το ντίζελ έχει τόσο μεγάλη σημασία για την οικονομία
Η σημασία του ντίζελ ξεπερνά κατά πολύ τα ιδιωτικά αυτοκίνητα.
Με ντίζελ λειτουργεί μεγάλο μέρος των φορτηγών που μεταφέρουν εμπορεύματα στην Ευρώπη.
Χρησιμοποιείται στη γεωργία, στις κατασκευές, στη βιομηχανία και σε πολλές μορφές βαρέων μεταφορών.
Αυτό σημαίνει ότι κάθε σημαντική αύξηση της τιμής του περνά σταδιακά σε ολόκληρη την οικονομία.
Ένα φορτηγό που πληρώνει περισσότερο για καύσιμο αυξάνει το κόστος μεταφοράς προϊόντων.
Μια αγροτική επιχείρηση αντιμετωπίζει υψηλότερα έξοδα παραγωγής.
Ένα εργοτάξιο πληρώνει περισσότερο για τη λειτουργία βαρέων μηχανημάτων.
Και τελικά μέρος αυτών των αυξήσεων μεταφέρεται στην τιμή που πληρώνει ο τελικός καταναλωτής.
Γι’ αυτό το ντίζελ θεωρείται συχνά πολύ πιο άμεσος δείκτης οικονομικής πίεσης από την ίδια την τιμή του αργού.
Ο κίνδυνος για τον πληθωρισμό
Η Ευρώπη βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα δύσκολο πρόβλημα.
Οι υψηλές τιμές ενέργειας έχουν ήδη επαναφέρει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Αν το ακριβό ντίζελ αρχίσει να περνά σε μεταφορές και προϊόντα, μπορεί να δημιουργήσει έναν δεύτερο γύρο ανατιμήσεων που δεν θα περιορίζεται πλέον μόνο στην ενέργεια.
Αυτό θα μπορούσε να δυσκολέψει και τη δουλειά της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Όσο περισσότερο οι υψηλές τιμές καυσίμων μεταφέρονται στην υπόλοιπη οικονομία, τόσο δυσκολότερη γίνεται μια γρήγορη αποκλιμάκωση του πληθωρισμού.
Και εάν η νομισματική πολιτική παραμείνει αυστηρότερη για μεγαλύτερο διάστημα, το κόστος της ενεργειακής κρίσης δεν θα φαίνεται μόνο στην αντλία.
Θα φαίνεται και στα επιτόκια, στα επιχειρηματικά δάνεια και στις επενδύσεις.
Τα στρατηγικά αποθέματα αγοράζουν χρόνο
Η απελευθέρωση αποθεμάτων μπορεί να μειώσει προσωρινά την πίεση.
Δεν αποτελεί όμως μόνιμη λύση.
Κάθε βαρέλι που απελευθερώνεται από ένα στρατηγικό απόθεμα είναι ένα βαρέλι λιγότερο διαθέσιμο για την επόμενη κρίση, έως ότου τα αποθέματα αναπληρωθούν.
Και το σημαντικότερο: η απελευθέρωση αποθεμάτων δεν δημιουργεί νέα διυλιστική δυναμικότητα.
Δεν επισκευάζει εγκαταστάσεις που βρίσκονται εκτός λειτουργίας.
Δεν εξαλείφει το γεωπολιτικό ρίσκο.
Δεν μειώνει το κόστος των θαλάσσιων μεταφορών.
Προσθέτει απλώς επιπλέον ποσότητες στην αγορά για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η παρέμβαση, επομένως, μπορεί να προσφέρει πολύτιμο χρόνο στις κυβερνήσεις και στις αγορές, αλλά δεν αντιμετωπίζει τη βασική αιτία της σημερινής στενότητας.
Το πραγματικό ενεργειακό πρόβλημα της Ευρώπης αυτή τη στιγμή δεν είναι απαραίτητα ότι δεν υπάρχει αρκετό πετρέλαιο.
Είναι ότι δεν υπάρχει αρκετό ντίζελ σε χαμηλή τιμή και με άνετα περιθώρια προσφοράς.
Αυτό είναι μια σημαντική διάκριση.
Η ενεργειακή ασφάλεια μιας οικονομίας δεν εξαρτάται μόνο από το πόσο αργό πετρέλαιο μπορεί να αγοράσει. Εξαρτάται και από το εάν διαθέτει αρκετά διυλιστήρια, στρατηγικά αποθέματα, ασφαλείς εμπορικές διαδρομές και διαφοροποιημένες πηγές προμήθειας.
Η Ευρώπη σήμερα δεν βρίσκεται αντιμέτωπη με φυσική έλλειψη ντίζελ. Βρίσκεται όμως σε μια αγορά όπου τα περιθώρια ασφαλείας έχουν μειωθεί σημαντικά.
Η απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων μπορεί να συγκρατήσει την πίεση τους επόμενους μήνες.
Αν όμως η IEA επιβεβαιωθεί και η στενότητα διαρκέσει μέχρι το 2027, το σημαντικότερο ερώτημα δεν θα είναι πόσα βαρέλια μπορεί ακόμη να βγάλει η Ευρώπη από τις αποθήκες της.
Θα είναι πώς θα μειώσει τη διαρθρωτική της εξάρτηση από μια αγορά καυσίμων που γίνεται όλο και πιο ευάλωτη σε κάθε νέα γεωπολιτική διαταραχή.
