Το Ιράν μετατρέπει το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ από τεχνική συμφωνία ναυσιπλοΐας σε συνολική διαπραγμάτευση για τον τερματισμό του πολέμου και την περιφερειακή παρουσία των ΗΠΑ. Η Τεχεράνη παρουσίασε έξι ευρείς όρους προς την Ουάσινγκτον, ανεβάζοντας κατακόρυφα το πολιτικό κόστος οποιουδήποτε συμβιβασμού.
Τους όρους διατύπωσε ο Μοχάμαντ Μπαγκέρ Ζολγκάντρ, γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας του Ιράν και διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης, σε δήλωση που μεταδόθηκε από την κρατική ιρανική τηλεόραση. Το βασικό μήνυμα είναι ότι τα Στενά δεν θα ανοίξουν πλήρως μέχρι οι ΗΠΑ να «διορθώσουν τη συμπεριφορά τους».
- Το Ιράν θέτει έξι όρους που υπερβαίνουν τη ναυσιπλοΐα και αγγίζουν ολόκληρη την αμερικανική στρατηγική στη Μέση Ανατολή.
- Η Τεχεράνη ζητά τέλος απειλών και πολέμου, άρση αποκλεισμού και κυρώσεων, αποχώρηση δυνάμεων, αποζημιώσεις και αποδέσμευση περιουσιακών στοιχείων.
- Η απαίτηση για ιρανικό ρόλο στη διαχείριση του Ορμούζ αμφισβητεί το προπολεμικό καθεστώς ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
- Η προθεσμία των 60 ημερών για τελική συμφωνία λήγει σε λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα, με πιθανή παράταση.
Οι έξι όροι της Τεχεράνης
Η ιρανική θέση, όπως μεταδόθηκε από το Associated Press, συγκεντρώνεται σε έξι απαιτήσεις:
- Οριστικό τέλος των αμερικανικών απειλών κατά του Ιράν.
- Μόνιμος τερματισμός του πολέμου εναντίον του Ιράν και των ένοπλων συμμάχων του στην περιοχή.
- Άρση του ναυτικού αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών.
- Αποχώρηση των αμερικανικών στρατιωτικών δυνάμεων από την περιοχή γύρω από το Ιράν.
- Πλήρης αποζημίωση για τις ζημιές που προκάλεσε ο πόλεμος.
- Άρση των κυρώσεων και άνευ όρων αποδέσμευση των παγωμένων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων.
Οι απαιτήσεις συνθέτουν ένα μέγιστο διαπραγματευτικό πακέτο. Δεν περιορίζονται στη διέλευση πλοίων, αλλά ζητούν ανατροπή βασικών εργαλείων της αμερικανικής πίεσης: στρατιωτική παρουσία, αποκλεισμό, κυρώσεις και δέσμευση κεφαλαίων.
Γιατί το Ορμούζ είναι πλέον το ισχυρότερο χαρτί του Ιράν
Πριν από τον πόλεμο, τα Στενά λειτουργούσαν ως διεθνής θαλάσσια οδός από την οποία περνούσε περίπου το 20% του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Παρά τα χιλιάδες αμερικανικά πλήγματα, το Ιράν εξακολουθεί να διαθέτει πυραύλους, drones και δυνατότητα ναρκοθέτησης που μπορούν να αποτρέψουν τις εμπορικές εταιρείες από τη διέλευση.
Η κίνηση αυξήθηκε σε 84 διελεύσεις την εβδομάδα από 45 προηγουμένως, παραμένει όμως πολύ χαμηλότερη από τις περισσότερες από 700 εβδομαδιαίες διελεύσεις πριν από την κρίση, σύμφωνα με στοιχεία της Lloyd’s List Intelligence.
Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική ισχύς της Τεχεράνης δεν προέρχεται μόνο από τον τυπικό έλεγχο της θαλάσσιας οδού. Προέρχεται από την ικανότητά της να δημιουργεί αρκετό κίνδυνο ώστε πλοιοκτήτες, ασφαλιστές και φορτωτές να μην εμπιστεύονται την αμερικανική διαβεβαίωση ότι το πέρασμα είναι ανοικτό.
Η στρατηγική παγίδα για τον Τραμπ
Η κυβέρνηση Τραμπ επιμένει ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να προηγηθεί της άρσης του αποκλεισμού και απορρίπτει ρύθμιση που θα νομιμοποιούσε μόνιμο ιρανικό έλεγχο ή τέλη διέλευσης. Η αποδοχή των έξι όρων θα μπορούσε να παρουσιαστεί από την Τεχεράνη ως στρατηγική νίκη μετά από μήνες πολέμου.
Η απόρριψή τους, όμως, αφήνει τα Στενά σε καθεστώς μειωμένης λειτουργίας, διατηρεί υψηλές τις τιμές ενέργειας και αυξάνει το κόστος του πολέμου για την αμερικανική οικονομία. Την ίδια στιγμή, η αμερικανική πλευρά αντιμετωπίζει πίεση στα αποθέματα προηγμένων πυρομαχικών και αναχαιτιστικών.
Η Τεχεράνη επιχειρεί, επομένως, να υποχρεώσει την Ουάσινγκτον να επιλέξει ανάμεσα σε έναν πολιτικά δύσκολο συμβιβασμό και σε μια παρατεταμένη κρίση που δεν μπορεί να λύσει μόνο με στρατιωτικά μέσα.
Ο ρόλος του Ομάν και το επόμενο κρίσιμο ορόσημο
Παρά τη σκληρή ρητορική, Ιράν και Ομάν δηλώνουν ότι βρίσκονται κοντά σε συμφωνία για τον καθορισμό προσωρινής διαδρομής ναυσιπλοΐας. Το Μουσκάτ χαρακτήρισε τις συνομιλίες θετικές και εποικοδομητικές, αλλά η τεχνική συμφωνία δεν αρκεί χωρίς πολιτική έγκριση από τις ΗΠΑ.
Η περίοδος των 60 ημερών που είχε προβλεφθεί για τη διαπραγμάτευση τελικής συμφωνίας λήγει σε λίγο περισσότερο από μία εβδομάδα, αν και μπορεί να παραταθεί. Το χρονικό όριο προσθέτει πίεση, αλλά δεν γεφυρώνει τη βασική διαφορά: οι ΗΠΑ ζητούν επιστροφή στην ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ενώ το Ιράν θέλει το νέο καθεστώς του Ορμούζ να αναγνωρίζει τον δικό του ρόλο στη διαχείριση και ασφάλεια του περάσματος.
Όπως έδειξε και το προηγούμενο ρεπορτάζ του Strategist, η Τεχεράνη επιχειρεί ήδη να μετατρέψει τον πραγματικό έλεγχο σε θεσμικό πλαίσιο. Οι έξι όροι ανεβάζουν πλέον το διακύβευμα: η μάχη δεν αφορά μόνο ποια πλοία περνούν, αλλά ποιος καθορίζει τους κανόνες ασφαλείας στον Περσικό Κόλπο.
Πηγές: Associated Press, ιρανική κρατική τηλεόραση και Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
