Η Τεχεράνη μιλά για πρόοδο μετά τις διαπραγματεύσεις στην Ελβετία, ενώ Κατάρ και Πακιστάν ανακοίνωσαν μηχανισμό αποκλιμάκωσης για τον Λίβανο
Ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν, Αμπάς Αραγτσί, δήλωσε ότι υπήρξε «σημαντική πρόοδος» μετά από μία ημέρα συνομιλιών με τις Ηνωμένες Πολιτείες, με στόχο η εύθραυστη συμφωνία για το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ να μετατραπεί σε μόνιμη διευθέτηση για τον τερματισμό του πολέμου.
Σύμφωνα με τους Financial Times, οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιήθηκαν στο ελβετικό θέρετρο Bürgenstock και επικεντρώθηκαν κυρίως στη σύγκρουση Ισραήλ και Χεζμπολάχ στον Λίβανο, η οποία απειλεί να εκτροχιάσει τις διπλωματικές προσπάθειες για τον τερματισμό της σύγκρουσης ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν.
Οι δύο πλευρές είχαν υπογράψει νωρίτερα αυτόν τον μήνα μνημόνιο κατανόησης, με στόχο την παράταση της κατάπαυσης του πυρός και την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, ενός από τα σημαντικότερα ενεργειακά περάσματα του πλανήτη.
Οι επαναλαμβανόμενες ισραηλινές επιθέσεις κατά της Χεζμπολάχ, του σημαντικότερου συμμάχου του Ιράν στην περιοχή, οδήγησαν την Τεχεράνη να προειδοποιήσει το Σάββατο ότι θα μπορούσε να κλείσει εκ νέου τα Στενά. Η προειδοποίηση αυτή ανέδειξε την εύθραυστη κατάσταση γύρω από την προσπάθεια του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να τερματίσει τον πόλεμο και να περιορίσει την παγκόσμια ενεργειακή κρίση που προκάλεσε η σύγκρουση.
Ωστόσο, σε κοινή ανακοίνωσή τους τα ξημερώματα της Δευτέρας, το Κατάρ και το Πακιστάν, που διαμεσολαβούν στις συνομιλίες ΗΠΑ και Ιράν, ανέφεραν ότι η πρώτη συνεδρία ολοκληρώθηκε με συμφωνία για τη δημιουργία ενός «μηχανισμού αποτροπής συγκρούσεων» με στόχο τον περιορισμό των εχθροπραξιών στον Λίβανο.
Οι δύο χώρες δεν έδωσαν πολλές λεπτομέρειες, σημείωσαν όμως ότι στον μηχανισμό θα εμπλακεί και η κυβέρνηση του Λιβάνου.
Σύμφωνα με την κοινή ανακοίνωση, η σύνοδος στο Bürgenstock διεξήχθη σε «θετικό και εποικοδομητικό κλίμα», ενώ καταγράφηκε «ενθαρρυντική πρόοδος», μεταξύ άλλων και μέσω της δημιουργίας μηχανισμού για περαιτέρω τεχνικές συνομιλίες.
Μετά την ανακοίνωση, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί ανέφερε σε ανάρτησή του στο X ότι η «ακούραστη διαμεσολάβηση του Πακιστάν και του Κατάρ» οδήγησε σε σημαντική πρόοδο για τον τερματισμό του πολέμου στον Λίβανο.
Στην ίδια ανάρτηση, ο Αραγτσί υποστήριξε ότι προβλέπονται εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου και πετροχημικών, άρση αποκλεισμού, αποδέσμευση μέρους παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και ένα μεγάλο σχέδιο ανασυγκρότησης και ανάπτυξης για το Ιράν.
Από αμερικανικής πλευράς δεν υπήρξε άμεσο σχόλιο. Αμερικανοί αξιωματούχοι είχαν αναφέρει νωρίτερα ότι οι συνομιλίες αναμενόταν να συνεχιστούν καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Της αμερικανικής αντιπροσωπείας στην Ελβετία ηγείται ο αντιπρόεδρος των ΗΠΑ Τζέι Ντι Βανς.
Οι αγορές αντέδρασαν με συγκρατημένη νευρικότητα. Οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν αρχικά ανοδικά στις πρώτες συναλλαγές της Ασίας τη Δευτέρα, προτού υποχωρήσουν. Το Brent, το διεθνές σημείο αναφοράς για το πετρέλαιο, κατέγραψε πτώση 0,7%, στα περίπου 80 δολάρια το βαρέλι.
Στις διεθνείς αγορές μετοχών, η εικόνα ήταν μεικτή. Ο ιαπωνικός δείκτης Topix ενισχύθηκε κατά 1%, ενώ ο νοτιοκορεατικός Kospi σημείωσε άνοδο 1,7%. Τα futures του S&P 500 υποχώρησαν κατά 0,2%, ενώ τα futures του Stoxx Europe 600 παρέμειναν σχεδόν αμετάβλητα.
Οι συνομιλίες της Κυριακής πραγματοποιήθηκαν μετά την υπογραφή μνημονίου κατανόησης από ΗΠΑ και Ιράν, με στόχο την παράταση της κατάπαυσης του πυρός της 8ης Απριλίου για ακόμη 60 ημέρες. Στο διάστημα αυτό, το Ιράν αναμένεται να ανοίξει εκ νέου τα Στενά του Ορμούζ και να μην επιβάλλει τέλος στα πλοία που διέρχονται από τη συγκεκριμένη θαλάσσια οδό.
Ο Ντόναλντ Τραμπ έχει ήδη δώσει εντολή στο αμερικανικό ναυτικό να άρει τον αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών, επιχειρώντας να δημιουργήσει συνθήκες αποκλιμάκωσης.
Το άνοιγμα των Στενών αποτελεί βασική προτεραιότητα για την Ουάσινγκτον, καθώς από εκεί διέρχεται υπό κανονικές συνθήκες περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η επαναλειτουργία τους θεωρείται κρίσιμη για τη μείωση της πίεσης στις διεθνείς τιμές ενέργειας και στις τιμές καυσίμων στις ΗΠΑ, ενόψει και των ενδιάμεσων εκλογών του Νοεμβρίου.
Παράλληλα, οι πυρηνικές συνομιλίες αναμένεται να διαρκέσουν εβδομάδες, καθώς οι δύο πλευρές διαπραγματεύονται την τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν και των βασικών πυρηνικών εγκαταστάσεων της χώρας, οι οποίες είχαν υποστεί σοβαρές ζημιές από αμερικανικά πλήγματα με βόμβες μεγάλης διείσδυσης την προηγούμενη χρονιά.
Το μνημόνιο προβλέπει ότι οι δύο πλευρές θα αναζητήσουν έναν «αμοιβαία συμφωνημένο» μηχανισμό για τη διαχείριση του εμπλουτισμένου ουρανίου. Το Ιράν διαθέτει απόθεμα άνω των 9.000 κιλών εμπλουτισμένου ουρανίου, συμπεριλαμβανομένων 440 κιλών σε επίπεδα κοντά σε εκείνα που απαιτούνται για κατασκευή πυρηνικού όπλου, ποσότητα την οποία ο Τραμπ είχε προηγουμένως απαιτήσει να παραδώσει η Τεχεράνη στις ΗΠΑ.
Η εικόνα που διαμορφώνεται είναι αυτή μιας προσωρινής διπλωματικής ανάσας, όχι ακόμη μιας οριστικής λύσης. Το αν η πρόοδος στην Ελβετία θα μπορέσει να μετατραπεί σε σταθερή συμφωνία θα εξαρτηθεί από τρία μέτωπα ταυτόχρονα: τη συγκράτηση της έντασης στον Λίβανο, τη διατήρηση ανοιχτών των Στενών του Ορμούζ και την πορεία των πυρηνικών διαπραγματεύσεων.
Strategist View
Η εξέλιξη στο Bürgenstock δείχνει ότι η κρίση ΗΠΑ και Ιράν έχει περάσει από το στρατιωτικό στο διπλωματικό πεδίο, χωρίς όμως να έχει απομακρυνθεί ο κίνδυνος νέας ανάφλεξης. Ο Λίβανος λειτουργεί πλέον ως κρίσιμος κόμβος της ευρύτερης διαπραγμάτευσης, ενώ τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν το ισχυρότερο διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης.
Για τις αγορές, κάθε ένδειξη αποκλιμάκωσης μπορεί να πιέσει τις τιμές ενέργειας χαμηλότερα. Για τη γεωπολιτική ισορροπία, όμως, το βασικό ερώτημα παραμένει αν οι ΗΠΑ μπορούν να εξασφαλίσουν ταυτόχρονα άνοιγμα του Ορμούζ, περιορισμό της Χεζμπολάχ και πρόοδο στο πυρηνικό ζήτημα, χωρίς να προκαλέσουν νέα αντίδραση από την Τεχεράνη.
