Δημόσια, ο Μπενιαμίν Νετανιάχου και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν ανταλλάσσουν βαριές κατηγορίες. Μακριά από τις κάμερες, όμως, Ισραήλ και Τουρκία κρατούν ανοικτό έναν μυστικό δίαυλο για να μη μετατραπεί η Συρία σε πεδίο άμεσης σύγκρουσης μεταξύ τους.
- Ο μυστικός δίαυλος πίσω από τη δημόσια σύγκρουση
- Η επιδρομή που έδειξε τα όρια του μηχανισμού
- Γιατί η αεράμυνα είναι κόκκινη γραμμή για το Ισραήλ
- Ο ρόλος των ΗΠΑ και η εύθραυστη τριγωνική ισορροπία
- Τι σημαίνει για την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο
- Ο δίαυλος αποτρέπει το ατύχημα, όχι τη σύγκρουση συμφερόντων
Η ύπαρξη των επαφών αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά την ισραηλινή αεροπορική επιδρομή στη βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ στη βόρεια Συρία. Το πλήγμα δεν ήταν απλώς ακόμη μία επιχείρηση κατά συριακής στρατιωτικής υποδομής. Ήταν ένα σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η Ιερουσαλήμ θεωρεί την ανάπτυξη τουρκικών αντιαεροπορικών συστημάτων, προηγμένων πυραύλων ή drones στη Συρία αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή.
- Ισραήλ και Τουρκία διατηρούν μυστικά κανάλια για ανταλλαγή μηνυμάτων και αποφυγή στρατιωτικής τριβής στη Συρία.
- Η ισραηλινή επιδρομή στο Αμπού αλ-Ντουχούρ έδειξε ότι ο δίαυλος περιορίζει τον κίνδυνο, αλλά δεν λύνει τη στρατηγική σύγκρουση.
- Το Ισραήλ θέλει να διατηρήσει την ελευθερία αεροπορικής δράσης του, ενώ η Τουρκία επιδιώκει μόνιμη επιρροή στη νέα συριακή αρχιτεκτονική ασφαλείας.
- Οι ΗΠΑ προσπαθούν να δημιουργήσουν ευρύτερο μηχανισμό αποσύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ, Τουρκίας και Συρίας.
Ο μυστικός δίαυλος πίσω από τη δημόσια σύγκρουση
Σύμφωνα με τον ισραηλινό δημόσιο ραδιοτηλεοπτικό φορέα Kan, ανώτερος αξιωματούχος ασφαλείας επιβεβαίωσε ότι λειτουργούν απόρρητα κανάλια μέσω των οποίων οι δύο πλευρές μεταφέρουν μηνύματα και προσπαθούν να αποτρέψουν ανεπιθύμητη τριβή. Η ισραηλινή θέση, όπως μεταδόθηκε, είναι ότι η χώρα δεν επιδιώκει να μετατρέψει την Τουρκία σε εχθρό, αλλά θα ενεργεί στρατιωτικά όταν θεωρεί ότι οι προειδοποιήσεις της δεν εισακούονται.
Οι επαφές δεν ξεκίνησαν τώρα. Ήδη από τον Απρίλιο του 2025, Άγκυρα και Ιερουσαλήμ είχαν πραγματοποιήσει τεχνικές συνομιλίες στο Αζερμπαϊτζάν για τη δημιουργία μηχανισμού αποσύγκρουσης. Τότε, οι δύο κυβερνήσεις είχαν συμφωνήσει να συνεχίσουν τον διάλογο ώστε να αποφευχθούν «ανεπιθύμητα περιστατικά» μεταξύ των δυνάμεών τους στη Συρία.
Αυτός ο δίαυλος δεν αποτελεί προσέγγιση ούτε πολιτική εξομάλυνση. Είναι ένας μηχανισμός διαχείρισης κινδύνου ανάμεσα σε δύο περιφερειακές δυνάμεις που έχουν αντίθετα συμφέροντα, αλλά γνωρίζουν ότι ένα λάθος στον αέρα ή μια λανθασμένη εκτίμηση προθέσεων μπορεί να προκαλέσει κρίση πολύ μεγαλύτερη από αυτήν που επιθυμούν.
Η επιδρομή που έδειξε τα όρια του μηχανισμού
Η βάση Αμπού αλ-Ντουχούρ, περίπου 70 έως 80 χιλιόμετρα από τα τουρκικά σύνορα, βρέθηκε στο επίκεντρο μετά την επίσκεψη τουρκικής αντιπροσωπείας στις 17 Αυγούστου. Μία ημέρα αργότερα, ισραηλινά αεροσκάφη έπληξαν διαδρόμους και υπόστεγα με τουλάχιστον οκτώ βόμβες. Προκλήθηκαν υλικές ζημιές, χωρίς να αναφερθούν θύματα.
Η κυβέρνηση Νετανιάχου υποστήριξε ότι η Δαμασκός βρισκόταν κοντά στην παραβίαση μιας συμφωνημένης κατάστασης ασφαλείας, επιτρέποντας τουρκική στρατιωτική παρουσία στη βάση. Η ισραηλινή πλευρά δήλωσε ότι είχε προειδοποιήσει επανειλημμένα τόσο τη Συρία όσο και την Τουρκία.
Η άλλη εκδοχή είναι διαφορετική. Ο Σύρος υπουργός Εξωτερικών Ασάαντ αλ-Σαϊμπάνι ανέφερε ότι η εργασία στη βάση αφορούσε την αποκατάστασή της για τη συριακή αεροπορία και ότι δεν σχεδιαζόταν μόνιμη τουρκική βάση ή ανάπτυξη τουρκικών δυνάμεων. Αναγνώρισε την επίσκεψη Τούρκων στρατιωτικών, την παρουσίασε όμως ως μέρος της συνεργασίας για εκπαίδευση και ανταλλαγή τεχνογνωσίας.
Την αβεβαιότητα έκανε ακόμη πιο επικίνδυνη η έλλειψη έγκαιρης ενημέρωσης. Ο Αμερικανός ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία και πρεσβευτής στην Τουρκία, Τομ Μπάρακ, δήλωσε ότι η Ουάσιγκτον δεν είχε προειδοποιηθεί πριν από το πλήγμα. Περιέγραψε τον κίνδυνο τουρκικά αεροσκάφη να απογειωθούν καθώς θα έβλεπαν ισραηλινά μαχητικά να κατευθύνονται προς την περιοχή, χωρίς να γνωρίζουν την αποστολή ή την πορεία τους. Εκεί ακριβώς βρίσκεται το σενάριο που ο μυστικός δίαυλος υποτίθεται ότι πρέπει να αποτρέπει.
Γιατί η αεράμυνα είναι κόκκινη γραμμή για το Ισραήλ
Το Ισραήλ δεν αντιλαμβάνεται την τουρκική επιρροή στη Συρία ως απλό διπλωματικό ανταγωνισμό. Η εγκατάσταση προηγμένων αντιαεροπορικών συστημάτων θα μπορούσε να περιορίσει την ελευθερία δράσης της ισραηλινής αεροπορίας πάνω από τη Συρία. Το ίδιο ισχύει για drones και πυραυλικά συστήματα που θα άλλαζαν την ισορροπία ισχύος κοντά στα βόρεια σύνορά του.
Μετά την πτώση του καθεστώτος Άσαντ στα τέλη του 2024, το Ισραήλ πραγματοποίησε εκατοντάδες πλήγματα σε συριακές στρατιωτικές εγκαταστάσεις. Ο στρατηγικός στόχος ήταν να εμποδίσει τη νέα ηγεσία στη Δαμασκό να αποκτήσει γρήγορα αεροπορικές και πυραυλικές δυνατότητες που θα περιόριζαν την ισραηλινή υπεροχή ή θα επηρέαζαν επιχειρήσεις προς τον Λίβανο και το Ιράν.
Η Τουρκία, αντίθετα, ήταν από τους βασικούς υποστηρικτές των δυνάμεων που ανέτρεψαν τον Άσαντ και έχει αναδειχθεί σε κρίσιμο εταίρο της νέας συριακής κυβέρνησης. Εκπαιδεύει προσωπικό, παρέχει εξοπλισμό και υλικοτεχνική υποστήριξη και θεωρεί ότι η ασφάλεια της Συρίας είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη δική της. Για την Άγκυρα, η συμμετοχή στην ανοικοδόμηση των συριακών ενόπλων δυνάμεων είναι εργαλείο επιρροής και στρατηγικού βάθους.
Ο ρόλος των ΗΠΑ και η εύθραυστη τριγωνική ισορροπία
Η Ουάσιγκτον επιχειρεί να μετατρέψει τις αποσπασματικές επαφές σε πιο σταθερό μηχανισμό που θα περιλαμβάνει το Ισραήλ, την Τουρκία και τη Συρία. Οι ΗΠΑ έχουν ιδιαίτερο συμφέρον να αποτρέψουν μια αναμέτρηση ανάμεσα στον στενότερο σύμμαχό τους στη Μέση Ανατολή και ένα μέλος του ΝΑΤΟ, την ώρα που προσπαθούν παράλληλα να σταθεροποιήσουν τη μεταπολεμική Συρία.
Υπάρχει, όμως, βαθύτερο πρόβλημα εμπιστοσύνης. Το Ισραήλ θεωρεί ότι ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της τουρκικής εδραίωσης. Η Τουρκία βλέπει τις ισραηλινές επιδρομές ως προσπάθεια να κρατηθεί η Συρία στρατιωτικά αδύναμη και να υπονομευθεί η κυριαρχία της. Η Δαμασκός επιδιώκει εξωτερική βοήθεια για την ανοικοδόμηση των θεσμών της, χωρίς να γίνει πεδίο διευθέτησης λογαριασμών άλλων κρατών.
Τι σημαίνει για την Κύπρο και την Ανατολική Μεσόγειο
Η αποκάλυψη των μυστικών επαφών έρχεται ενώ η δημόσια σύγκρουση Νετανιάχου–Ερντογάν έχει ήδη χρησιμοποιήσει την Κύπρο ως στρατηγικό επιχείρημα. Για τη Λευκωσία, το μήνυμα είναι διπλό.
Πρώτον, η τουρκοϊσραηλινή αντιπαράθεση είναι πραγματική και επηρεάζει άμεσα τη συριακή και ανατολικομεσογειακή ασφάλεια. Δεύτερον, ακόμη και στην κορύφωση της ρητορικής έντασης, οι δύο χώρες διατηρούν πραγματιστικούς διαύλους όταν διακυβεύονται ζωτικά συμφέροντα. Η κυπριακή στρατηγική δεν μπορεί να βασίζεται στην υπόθεση ότι η δημόσια ρήξη Ισραήλ–Τουρκίας είναι μόνιμη ή μη αναστρέψιμη.
Η σωστή προσέγγιση για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι η εμβάθυνση αξιόπιστων συνεργασιών με το Ισραήλ, την Ελλάδα και άλλους εταίρους, μαζί με συνεχή αξιολόγηση των παρασκηνιακών ισορροπιών. Στην Ανατολική Μεσόγειο, οι δημόσιες δηλώσεις δείχνουν μόνο ένα μέρος της πραγματικής πολιτικής.
Ο δίαυλος αποτρέπει το ατύχημα, όχι τη σύγκρουση συμφερόντων
Οι μυστικές συνομιλίες μειώνουν την πιθανότητα μιας τυχαίας στρατιωτικής εμπλοκής. Δεν αίρουν, όμως, την κεντρική διαφωνία. Το Ισραήλ θέλει μια Συρία που δεν θα περιορίζει την αεροπορική του ελευθερία. Η Τουρκία θέλει να διαμορφώσει τη νέα συριακή αρχιτεκτονική ασφαλείας και να προστατεύσει τον ρόλο της ως βασικού εταίρου της Δαμασκού.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν είναι ότι Νετανιάχου και Ερντογάν επιδιώκουν σήμερα πόλεμο μεταξύ τους. Είναι ότι μια ταχεία στρατιωτική κίνηση, μια ελλιπής προειδοποίηση ή μια λανθασμένη πληροφορία μπορεί να κινηθεί γρηγορότερα από τον μυστικό δίαυλο που προσπαθεί να τους συγκρατήσει.
