Η δημιουργία μιας ολοκληρωμένης Χάρτας Ψηφιακών Δικαιωμάτων και η προετοιμασία της Κύπρου για την εποχή της τεχνητής νοημοσύνης βρέθηκαν στο επίκεντρο της συνεδρίασης της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, όπου εκπρόσωποι της κυβέρνησης, ανεξάρτητων αρχών, πανεπιστημίων και επαγγελματικών οργανώσεων κατέθεσαν τις απόψεις τους για τις προκλήσεις που δημιουργεί η ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη.
Η συζήτηση ανέδειξε την ανάγκη δημιουργίας ενός σύγχρονου θεσμικού πλαισίου που θα διασφαλίζει ότι η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης θα συμβαδίζει με την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων, της ιδιωτικότητας και της διαφάνειας.
Το AI Act και η νέα εθνική στρατηγική
Ο Υφυπουργός Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής ανέφερε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθεί διαφορετική προσέγγιση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα, επιδιώκοντας να θεσπίσει κανόνες πριν η τεχνητή νοημοσύνη επεκταθεί ανεξέλεγκτα.
Όπως εξήγησε, το AI Act εφαρμόζεται σταδιακά σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ η Κύπρος προχωρά στην εκπόνηση νέας εθνικής στρατηγικής για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης σε τομείς όπως η εκπαίδευση, η δημόσια διοίκηση και οι ψηφιακές υπηρεσίες.
Παράλληλα, ανέφερε ότι εξετάζεται ο καθορισμός των 15 ετών ως ηλικιακού ορίου πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ενώ συνεχίζεται η συνεργασία με την Επίτροπο Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα σε ζητήματα κυβερνοασφάλειας.
Ο Υφυπουργός σημείωσε επίσης ότι ούτε η ίδια η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ακόμη πλήρως έτοιμη για την εφαρμογή όλων των προβλέψεων του AI Act, εκτιμώντας ότι η πλήρης υλοποίηση ενδέχεται να μετατεθεί προς τα τέλη του 2027, γεγονός που επηρεάζει και τον σχεδιασμό της Κύπρου.
Ανθρώπινη εποπτεία στις αποφάσεις
Κοινός τόπος όλων των παρεμβάσεων αποτέλεσε η ανάγκη διατήρησης του ανθρώπινου παράγοντα στις κρίσιμες αποφάσεις.
Η επικεφαλής της Αρχής κατά των Διακρίσεων, Ραφαέλλα Εθελοντή, υπογράμμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν μπορεί να αντικαθιστά πλήρως τον άνθρωπο σε αποφάσεις που επηρεάζουν δικαιώματα και ελευθερίες, επισημαίνοντας πως η ανθρώπινη εποπτεία αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποφυγή διακρίσεων και αδικιών.
Παράλληλα, εκπρόσωποι του AI Board ανέφεραν ότι βρίσκονται σε εξέλιξη οι διαδικασίες εφαρμογής ευρωπαϊκών κατευθυντήριων γραμμών για τη διαφάνεια και τη λογοδοσία των συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.
Οι προτάσεις της ακαδημαϊκής κοινότητας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν οι εισηγήσεις των πανεπιστημιακών.
Ο καθηγητής Δημοσίου Δικαίου του Πανεπιστημίου Κύπρου, Κώστας Παρασκευάς, υπογράμμισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί ήδη αντικείμενο επεξεργασίας από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια, ζητώντας σαφές πλαίσιο εφαρμογής της προτεινόμενης Χάρτας Ψηφιακών Δικαιωμάτων.
Από το Πανεπιστήμιο Frederick επισημάνθηκε ότι σημαντικό ποσοστό των Κυπρίων πολιτών εξακολουθεί να αγνοεί τα βασικά ψηφιακά του δικαιώματα, γεγονός που αναδεικνύει την ανάγκη ενίσχυσης του ψηφιακού αλφαβητισμού ήδη από τη σχολική εκπαίδευση.
Παράλληλα, προτάθηκε η δημιουργία ενός μόνιμου εθνικού μηχανισμού παρακολούθησης της ψηφιακής πολιτικής και μιας ενιαίας στρατηγικής για την αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης.
Διαφάνεια και προστασία δεδομένων
Η Διευθύντρια της Αρχής Ραδιοτηλεόρασης και Ψηφιακών Υπηρεσιών ανέφερε ότι έχουν ήδη ξεκινήσει έλεγχοι εφαρμογής του Digital Services Act, με ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των ανηλίκων και στη συμμόρφωση των ψηφιακών πλατφορμών.
Την ίδια στιγμή, η Νομική Υπηρεσία επισήμανε ότι δεν έχουν ακόμη κατατεθεί τα απαραίτητα νομοσχέδια για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού κανονισμού για την τεχνητή νοημοσύνη, καθώς αναμένονται περαιτέρω εξελίξεις σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ο Παγκύπριος Δικηγορικός Σύλλογος υποστήριξε ότι τα δικαιώματα που προστατεύονται στον φυσικό κόσμο πρέπει να ισχύουν με την ίδια ένταση και στο ψηφιακό περιβάλλον, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στη διαφάνεια της συλλογής προσωπικών δεδομένων και στην ενημέρωση των πολιτών.
Η επόμενη μέρα
Ο πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Χρίστος Χριστοφίδης, ζήτησε ενημέρωση για την έκταση χρήσης εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης στην Κύπρο, το χρονοδιάγραμμα κατάθεσης των σχετικών νομοσχεδίων και τα μέτρα εποπτείας σε τομείς υψηλού κινδύνου, όπως η υγεία.
Παράλληλα, σημείωσε ότι η προτεινόμενη Χάρτα Ψηφιακών Δικαιωμάτων φιλοδοξεί να ακολουθήσει το ισπανικό μοντέλο, εκφράζοντας την άποψη ότι η Κύπρος μπορεί να κινηθεί αυτόνομα και να δημιουργήσει ένα ολοκληρωμένο θεσμικό πλαίσιο χωρίς να περιμένει τις εξελίξεις σε άλλα κράτη.
Strategist View
Η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει ήδη τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν η δημόσια διοίκηση, οι επιχειρήσεις και η κοινωνία. Η πρόκληση για την Κύπρο δεν είναι μόνο η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών, αλλά και η διαμόρφωση ενός σύγχρονου θεσμικού πλαισίου που θα διασφαλίζει διαφάνεια, λογοδοσία και ουσιαστική προστασία των ψηφιακών δικαιωμάτων των πολιτών. Μια εθνική Χάρτα Ψηφιακών Δικαιωμάτων θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση.
