Blind Spots: Η Κύπρος αναπτύσσεται. Γιατί το πορτοφόλι δεν συμφωνεί;

Το ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 3,0% το πρώτο τρίμηνο του 2026 και η ανεργία υποχώρησε στο 4,0%. Τον Ιούνιο, όμως, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός έφτασε το 4,1%, ενώ το 17,1% του πληθυσμού παραμένει σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Οι δύο εικόνες δεν αλληλοαναιρούνται. Μετρούν διαφορετικές πλευρές της ίδιας οικονομίας.

Blind Spots. Τα τυφλά σημεία της κυπριακής οικονομίας.

Στη στήλη του MoneyMatters κοιτάζουμε πίσω από τους αριθμούς και τις βεβαιότητες που κυριαρχούν στη δημόσια συζήτηση. Αναζητούμε τους κινδύνους που υποτιμώνται, τις πραγματικότητες που δεν χωρούν στον μέσο όρο και τα προβλήματα που γίνονται ορατά μόνο όταν αρχίσουν να επηρεάζουν την καθημερινή μας ζωή.

Το ερώτημα ακούγεται παντού. Στο γραφείο, στο οικογενειακό τραπέζι, στο ταμείο του supermarket και κάθε φορά που ανακοινώνονται ακόμη καλύτερα στοιχεία για την κυπριακή οικονομία.

Αφού η οικονομία πηγαίνει τόσο καλά, γιατί εγώ δεν το νιώθω;

Η εύκολη απάντηση θα ήταν ότι κάποια από τις δύο πλευρές κάνει λάθος. Είτε οι αριθμοί ωραιοποιούν την πραγματικότητα είτε οι πολίτες παραβλέπουν την πρόοδο.

Η αλήθεια είναι πιο σύνθετη και πολύ πιο ενδιαφέρουσα.

Οι θετικοί οικονομικοί δείκτες είναι πραγματικοί. Πραγματική είναι, όμως, και η πίεση που αισθάνονται πολλά νοικοκυριά. Το blind spot βρίσκεται ακριβώς στην απόσταση ανάμεσα σε αυτό που μετρά η οικονομία ως ανάπτυξη και σε αυτό που βιώνει ο άνθρωπος ως οικονομική ασφάλεια.

Η καλή εικόνα δεν είναι επικοινωνιακό τέχνασμα

Η Κύπρος έκλεισε το 2025 με πραγματική ανάπτυξη 3,8%, ανεργία 4,4%, δημοσιονομικό πλεόνασμα 3,4% του ΑΕΠ και δημόσιο χρέος 55% του ΑΕΠ. Το χρέος υποχώρησε κάτω από το όριο του 60% για πρώτη φορά από το 2009. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Η θετική πορεία συνεχίστηκε και το 2026. Κατά το πρώτο τρίμηνο, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε κατά 3,0% σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του 2025. Η ανάπτυξη στηρίχθηκε κυρίως στο εμπόριο, στην πληροφορική και επικοινωνία, καθώς και στις χρηματοοικονομικές και ασφαλιστικές δραστηριότητες. (Στατιστική Υπηρεσία)

Την ίδια περίοδο, η ανεργία περιορίστηκε στο 4,0%, από 5,0% έναν χρόνο προηγουμένως, ενώ η απασχόληση στις ηλικίες 20 έως 64 ετών έφτασε το 81,5%. (Στατιστική Υπηρεσία) Τα δημόσια οικονομικά παρέμειναν πλεονασματικά, με πλεόνασμα €567,1 εκατ. το πρώτο τρίμηνο. (Στατιστική Υπηρεσία)

Όλα αυτά είναι σημαντικά επιτεύγματα. Δίνουν στο κράτος μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, ενισχύουν την αξιοπιστία της χώρας και δημιουργούν καλύτερες συνθήκες για επενδύσεις και απασχόληση.

Δεν απαντούν, όμως, αυτομάτως στο ερώτημα αν ο τυπικός εργαζόμενος μπορεί να πληρώσει ευκολότερα το ενοίκιο, να αποταμιεύσει ή να αντιμετωπίσει μια απρόβλεπτη δαπάνη.

Το πορτοφόλι μετρά μια διαφορετική οικονομία

Το ΑΕΠ μετρά τη συνολική παραγωγή. Το νοικοκυριό μετρά τι μένει μετά τις βασικές υποχρεώσεις.

Και εκεί η εικόνα του 2026 έγινε πιο απαιτητική.

Τον Ιούνιο, ο εναρμονισμένος δείκτης τιμών καταναλωτή αυξήθηκε κατά 4,1% σε ετήσια βάση. Ο εθνικός δείκτης τιμών καταναλωτή κατέγραψε πληθωρισμό 3,1%. Οι δύο δείκτες χρησιμοποιούν διαφορετική κάλυψη και στάθμιση, γι’ αυτό δεν δίνουν ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα. Συμφωνούν, όμως, στην κατεύθυνση της πίεσης. (Στατιστική Υπηρεσία, HICP, Στατιστική Υπηρεσία, CPI)

Στον εθνικό δείκτη, οι τιμές των τροφίμων και μη αλκοολούχων ποτών ήταν αυξημένες κατά 5,1% σε σχέση με τον Ιούνιο του 2025. Η κατηγορία στέγασης, νερού, ηλεκτρισμού και άλλων καυσίμων αυξήθηκε κατά 5,6%, ενώ οι μεταφορές κατά 8,3%.

Αυτές οι αυξήσεις δεν έχουν το ίδιο βάρος για όλους. Ένα νοικοκυριό με υψηλό εισόδημα μπορεί να περιορίσει την αποταμίευσή του. Ένα νοικοκυριό που ξοδεύει ήδη το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του σε τρόφιμα, στέγη, ρεύμα και μετακινήσεις έχει πολύ λιγότερο χώρο να προσαρμοστεί.

Γι’ αυτό δύο άνθρωποι που ζουν στην ίδια αναπτυσσόμενη οικονομία μπορούν να περιγράφουν εντελώς διαφορετικές πραγματικότητες χωρίς κανένας από τους δύο να λέει ψέματα.

Το ΑΕΠ δεν είναι οικογενειακός προϋπολογισμός

Όταν το ΑΕΠ αυξάνεται κατά 3,0%, δεν σημαίνει ότι το εισόδημα κάθε πολίτη αυξάνεται κατά 3,0%.

Η οικονομία μπορεί να μεγαλώσει επειδή ενισχύθηκαν οι εξαγωγές υπηρεσιών, εγκαταστάθηκαν νέες εταιρείες, αυξήθηκε η κατασκευαστική δραστηριότητα ή αναπτύχθηκαν τομείς υψηλής εξειδίκευσης. Αυτές οι εξελίξεις δημιουργούν αξία, θέσεις εργασίας και φορολογικά έσοδα.

Το όφελος, όμως, δεν φτάνει ταυτόχρονα ούτε με την ίδια ένταση σε κάθε κλάδο, πόλη, ηλικία και εισοδηματική ομάδα.

Η ανάπτυξη δείχνει ότι η πίτα μεγάλωσε. Δεν δείχνει από μόνη της ποιος πήρε το επιπλέον κομμάτι ούτε πόσο ακριβότερο έγινε το τραπέζι.

Αυτό δεν είναι αδυναμία του ΑΕΠ. Είναι όριο του τρόπου με τον οποίο συχνά το χρησιμοποιούμε στη δημόσια συζήτηση. Ζητάμε από έναν συνολικό δείκτη να απαντήσει σε ένα ερώτημα κατανομής και καθημερινής ευημερίας για το οποίο δεν σχεδιάστηκε.

Ο μισθός ανεβαίνει, αλλά η ασφάλεια δεν ακολουθεί πάντα

Οι μέσες ακαθάριστες μηνιαίες απολαβές έφτασαν τα €2.601 το πρώτο τρίμηνο του 2026, σημειώνοντας ετήσια αύξηση 3,7%, σύμφωνα με τα προκαταρκτικά στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας. (Στατιστική Υπηρεσία)

Η αύξηση είναι θετική. Δεν αποτυπώνει, όμως, ολόκληρη την αγορά εργασίας.

Στο προηγούμενο Blind Spots για τους μισθούς είδαμε ότι το 2025 ο μέσος ακαθάριστος μισθός ήταν €2.605, αλλά η διάμεση αμοιβή μόλις €1.968. Δηλαδή οι μισοί εργαζόμενοι βρίσκονταν κάτω από τα €1.968 ακαθάριστα τον μήνα. (Στατιστική Υπηρεσία)

Ο μέσος όρος επηρεάζεται από τις υψηλές απολαβές στο πάνω μέρος της κατανομής. Γι’ αυτό μπορεί να αυξάνεται, ενώ ένα μεγάλο τμήμα των εργαζομένων παραμένει πολύ πιο κοντά στη διάμεσο.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 3,6% για το σύνολο του 2026 και ότι η αύξηση της ιδιωτικής κατανάλωσης θα επιβραδυνθεί, καθώς οι υψηλότερες τιμές περιορίζουν το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα. Η ίδια πρόβλεψη αναμένει ανάπτυξη 2,3% και ανεργία 4,2% για τη χρονιά. Πρόκειται για πρόβλεψη και όχι για ήδη πραγματοποιημένο αποτέλεσμα. (Ευρωπαϊκή Επιτροπή)

Αυτό είναι το κρίσιμο σημείο. Ο μισθός δεν χρειάζεται να μειωθεί για να νιώσει ο εργαζόμενος φτωχότερος. Αρκεί το κόστος των αναγκαίων δαπανών να αυξηθεί γρηγορότερα από το ποσό που πραγματικά του μένει.

Ένας στους έξι μένει έξω από τη συνολική επιτυχία

Η Έρευνα Εισοδήματος και Συνθηκών Διαβίωσης του 2025, με περίοδο αναφοράς εισοδήματος το 2024, δείχνει ότι το 17,1% του πληθυσμού, περίπου 167.000 άνθρωποι, βρισκόταν σε κίνδυνο φτώχειας ή κοινωνικού αποκλεισμού. Το ποσοστό παρέμεινε αμετάβλητο σε σχέση με το 2024. (Στατιστική Υπηρεσία)

Ο δείκτης δεν σημαίνει ότι όλοι αυτοί οι άνθρωποι ζουν σε ακραία φτώχεια. Συνδυάζει τον σχετικό κίνδυνο φτώχειας, τη σοβαρή υλική και κοινωνική στέρηση και την πολύ χαμηλή ένταση εργασίας στα νοικοκυριά.

Έχει, όμως, σημασία ότι το ειδικό ποσοστό του κινδύνου φτώχειας αυξήθηκε από 14,6% σε 14,9%, παρά την ισχυρή ανάπτυξη και τη βελτίωση της απασχόλησης.

Αυτό αποκαλύπτει κάτι που η χαμηλή ανεργία δεν μπορεί να δείξει από μόνη της. Η ύπαρξη εργασίας είναι αναγκαία, αλλά δεν εγγυάται πάντοτε εισόδημα αρκετό για ανεξαρτησία, αποταμίευση και ουσιαστική οικονομική ασφάλεια.

Το στεγαστικό πρόβλημα που κρύβεται μέσα στο πατρικό σπίτι

Στα ευρωπαϊκά στοιχεία, η Κύπρος εμφανίζει εντυπωσιακά χαμηλή στεγαστική επιβάρυνση. Το 2024, μόλις 2,4% του πληθυσμού ζούσε σε νοικοκυριά που διέθεταν τουλάχιστον το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός τους για στέγαση. Για τους νέους 15 έως 29 ετών το ποσοστό ήταν 2,8%, ένα από τα χαμηλότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. (Eurostat, Eurostat για τους νέους)

Ο αριθμός μοιάζει καθησυχαστικός. Η Eurostat, όμως, επισημαίνει ότι χώρες όπως η Κύπρος, όπου οι νέοι εγκαταλείπουν αργότερα την οικογενειακή κατοικία, τείνουν να εμφανίζουν χαμηλότερη στεγαστική επιβάρυνση.

Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο κυπριακά blind spots.

Ο δείκτης μετρά την επιβάρυνση των νοικοκυριών που υπάρχουν ήδη. Δεν μετρά το νέο νοικοκυριό που δεν δημιουργήθηκε επειδή το ενοίκιο ήταν απαγορευτικό. Δεν μετρά την ανεξαρτησία που αναβλήθηκε, τη συγκατοίκηση από ανάγκη ή τη χρηματοδότηση που προσφέρει η οικογένεια χωρίς να εμφανίζεται ως κοινωνική δαπάνη.

Την ίδια στιγμή, οι τιμές κατοικιών αυξήθηκαν κατά 3,4% σε ετήσια βάση το πρώτο τρίμηνο του 2026. (Στατιστική Υπηρεσία) Για τον ιδιοκτήτη αυτό μπορεί να σημαίνει αύξηση περιουσίας. Για τον νέο αγοραστή μπορεί να σημαίνει ότι η προκαταβολή απομακρύνεται ακόμη περισσότερο.

Το κόστος της στέγασης δεν εξαφανίζεται επειδή δεν εμφανίζεται σε έναν υψηλό δείκτη επιβάρυνσης. Συχνά απορροφάται από την οικογένεια και από την αναβολή της ανεξαρτησίας.

Η στεγαστική πολιτική αναγνωρίζει το πρόβλημα, αλλά η προσφορά χρειάζεται χρόνο

Η πολιτεία έχει θέσει σε εφαρμογή και έχει ανακοινώσει μέτρα για αύξηση της προσιτής στέγης. Η δεύτερη πρόσκληση του σχεδίου «Ανακαινίζω – Ενοικιάζω» άνοιξε τον Μάρτιο του 2026, με στόχο να επαναφέρει κενές ή αδρανείς κατοικίες στην αγορά με προσιτό ενοίκιο. (Υπουργείο Εσωτερικών)

Η κυβέρνηση έχει επίσης ανακοινώσει ότι μέσα στο 2026 ο Κυπριακός Οργανισμός Αναπτύξεως Γης θα αρχίσει την κατασκευή 258 νέων προσιτών κατοικιών, πέρα από 180 που βρίσκονται ήδη υπό κατασκευή, και ότι προωθούνται περίπου 500 επιπλέον μονάδες σε κρατική γη σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα. (Προεδρία της Κυπριακής Δημοκρατίας)

Οι παρεμβάσεις αυτές είναι ουσιαστικές ως κατεύθυνση. Οι ανακοινωμένες ή υπό κατασκευή μονάδες, όμως, δεν είναι ακόμη διαθέσιμα σπίτια. Η στεγαστική πολιτική θα κριθεί από τον χρόνο παράδοσης, την τοποθεσία, τα κριτήρια πρόσβασης και το αν η νέα προσφορά θα είναι αρκετή για να επηρεάσει πραγματικά τις τιμές.

Δεν υπάρχει μία ενιαία εμπειρία της ανάπτυξης

Για έναν εργαζόμενο σε τομέα υψηλής εξειδίκευσης, με ισχυρό μισθό και επαγγελματική κινητικότητα, η ανάπτυξη είναι ορατή μέσα από νέες θέσεις, αυξήσεις και ευκαιρίες.

Για έναν εργαζόμενο σε χαμηλότερα αμειβόμενο κλάδο, η ίδια ανάπτυξη μπορεί να γίνεται αισθητή κυρίως μέσα από ακριβότερες υπηρεσίες, υψηλότερα ενοίκια και μεγαλύτερο ανταγωνισμό για κατοικία.

Για ένα νοικοκυριό με ιδιόκτητη κατοικία χωρίς δάνειο, μια μισθολογική αύξηση μπορεί να μετατραπεί σε αποταμίευση. Για έναν ενοικιαστή, το ίδιο επιπλέον εισόδημα μπορεί να εξαφανιστεί σε μία αναπροσαρμογή του ενοικίου.

Για τον ιδιοκτήτη ακινήτου, η άνοδος των τιμών δημιουργεί πλούτο. Για εκείνον που προσπαθεί να αγοράσει για πρώτη φορά, δημιουργεί μεγαλύτερη απόσταση από τον στόχο.

Η ίδια οικονομική εξέλιξη μπορεί να αποτελεί κέρδος για τον έναν και νέο εμπόδιο για τον άλλο.

Τι πρέπει να μετράμε μαζί με την ανάπτυξη

Το ΑΕΠ, η ανεργία, το δημόσιο χρέος και το δημοσιονομικό αποτέλεσμα παραμένουν απαραίτητοι δείκτες. Χωρίς ανάπτυξη, θέσεις εργασίας και σταθερά δημόσια οικονομικά, η δυνατότητα βελτίωσης της ζωής των πολιτών γίνεται μικρότερη.

Η πλήρης εικόνα χρειάζεται, όμως, και άλλα μέτρα. Χρειάζεται τη διάμεση αμοιβή, την εξέλιξη του πραγματικού διαθέσιμου εισοδήματος και το ποσοστό των βασικών δαπανών μέσα στον οικογενειακό προϋπολογισμό. Χρειάζεται να γνωρίζουμε πόσοι μπορούν να καλύψουν μια έκτακτη ανάγκη χωρίς δανεισμό, πόσοι αποταμιεύουν και πόσοι νέοι μπορούν πράγματι να δημιουργήσουν ανεξάρτητο νοικοκυριό.

Χρειάζεται, κυρίως, να ρωτάμε ποιοι συμμετέχουν στην ανάπτυξη και ποιοι απλώς ζουν δίπλα της.

Το πραγματικό τεστ της οικονομίας

Η σωστή απάντηση στο αρχικό ερώτημα δεν είναι ότι η κυπριακή οικονομία πηγαίνει άσχημα.

Πηγαίνει καλά σε πολλούς κρίσιμους δείκτες. Η ανάπτυξη συνεχίζεται, η ανεργία βρίσκεται χαμηλά και τα δημόσια οικονομικά παραμένουν ισχυρά.

Το πρόβλημα είναι ότι η μακροοικονομική επιτυχία δεν μετατρέπεται αυτόματα σε οικονομική άνεση για κάθε νοικοκυριό. Μεσολαβούν οι μισθοί, οι τιμές, η στέγαση, η περιουσία, η οικογενειακή στήριξη και η θέση του κάθε εργαζομένου μέσα στην αγορά.

Μια πραγματικά ισχυρή οικονομία δεν είναι μόνο εκείνη που μεγαλώνει. Είναι εκείνη που μετατρέπει την ανάπτυξη σε περισσότερη ασφάλεια, επιλογές και ανεξαρτησία για ένα ευρύ μέρος της κοινωνίας.

Όταν ο εργαζόμενος μπορεί να ζήσει από τον μισθό του.

Όταν ο νέος μπορεί να φύγει από το πατρικό του χωρίς να χρειάζεται σχεδόν ολόκληρο το εισόδημά του για στέγαση.

Όταν μια οικογένεια μπορεί να αποταμιεύσει και όχι απλώς να φτάσει μέχρι το τέλος του μήνα.

Αυτό είναι το blind spot της κυπριακής ανάπτυξης.

Η οικονομία μπορεί να αναπτύσσεται πραγματικά, ενώ το πορτοφόλι εξακολουθεί να περιμένει το δικό του μερίδιο από την επιτυχία.

The post Blind Spots: Η Κύπρος αναπτύσσεται. Γιατί το πορτοφόλι δεν συμφωνεί; appeared first on moneymatters.cy.

Διαβάστε Περισσότερα...