Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν χαρακτήρισε τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό «χρηματοδοτικό βραχίονα της ανεξαρτησίας» της Ευρώπης. Πίσω από τη φράση βρίσκεται η κεντρική σύγκρουση της περιόδου 2028–2034: μπορεί η Ένωση να χρηματοδοτήσει κοινή άμυνα, τεχνολογική κυριαρχία και ενεργειακή ασφάλεια χωρίς να παραλύσει από τις εθνικές διαφορές;
- Η πρόταση για το 2028–2034 ανέρχεται σε περίπου 1,763 τρισ. ευρώ σε τιμές 2025.
- Αντιστοιχεί περίπου στο 1,26% του ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος της ΕΕ.
- Πάνω από 450 δισ. ευρώ συνδέονται με το Ταμείο Ανταγωνιστικότητας και το Horizon Europe.
- Τα κράτη διαφωνούν για το μέγεθος, τις προτεραιότητες και τους ίδιους πόρους.
- Χωρίς κοινή χρηματοδότηση, η «στρατηγική αυτονομία» θα παραμένει άνιση και εξαρτημένη από τις ισχυρότερες εθνικές οικονομίες.
Ανεξαρτησία σημαίνει παραγωγική ικανότητα
Η Ευρώπη χρειάζεται εργοστάσια πυρομαχικών, ασφαλή δίκτυα, ενεργειακές διασυνδέσεις, cloud, ημιαγωγούς και τεχνολογίες AI. Αυτές οι υποδομές δεν δημιουργούνται με κανονισμούς μόνο. Απαιτούν πολυετή κεφάλαια, κοινές προμήθειες και σταθερή ζήτηση.
Το προτεινόμενο Ταμείο Ανταγωνιστικότητας επιχειρεί να συνδέσει έρευνα και βιομηχανική ανάπτυξη, ώστε οι ευρωπαϊκές ανακαλύψεις να μη μετατρέπονται σε προϊόντα αλλού.
Το πολιτικό ρήγμα
Οι καθαροί συνεισφορείς ζητούν πειθαρχία και περιορισμό του συνολικού μεγέθους. Οι χώρες της ανατολικής πτέρυγας δίνουν προτεραιότητα στην άμυνα. Ο νότος επιμένει στη συνοχή, στις υποδομές και στην αγροτική πολιτική. Παράλληλα, η αποπληρωμή του NextGenerationEU στενεύει τον διαθέσιμο χώρο.
Η διαφωνία δεν είναι λογιστική. Καθορίζει αν η Ευρώπη θα αναπτύξει ενιαία ικανότητα ή αν κάθε χώρα θα αγοράζει μόνη της, διευρύνοντας το χάσμα μεταξύ βορρά και νότου, μεγάλων και μικρών κρατών.
Το τεστ αξιοπιστίας
Η Ένωση χρειάζεται σαφείς προτεραιότητες, λιγότερη διασπορά μικρών προγραμμάτων και αξιολόγηση αποτελέσματος. Χρειάζεται επίσης κοινές πηγές εσόδων που δεν θα εξαρτώνται κάθε επτά χρόνια από 27 εθνικές διαπραγματεύσεις.
Ο νέος προϋπολογισμός είναι τεστ κυριαρχίας. Εάν η Ευρώπη δεν μπορεί να χρηματοδοτήσει συλλογικά τις υποδομές της ισχύος της, θα συνεχίσει να εξαρτάται από αμερικανική ασφάλεια, ασιατική παραγωγή και εξωτερική τεχνολογία.
